TBP Balochi

نبشتانک: کارست مٹ اَنت

نبشتہ کار: گزین بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

دو مردم اَنت دو جتائیں کارست یکے ساچان اِنت کہ چیزے سال بیت اِنت جنگ ءَ اِنت۔ دومی بالاچ اِنت کہ شہ ھما روچی ودی بوتگ جنگ ءَ اِنت انچو گش اَنت بالاچ ءِ پت ءُ پیرکاں اوں جنگ کرتگ۔

ساچان: یار بالاچ شمارا چی اِنت، شما پت ءُ پیرکی جنگ ءَ اِنت۔ بالاچ : مارا ھچ نہ اِنت ءُ ما اے جنگ کدی بنا اوں نہ کرتگ۔مئے سر ءَ کپتگ ءُ مئے زمین ئے۔ما بلوچ ایں مارا ڈگارے ھست کہ شہ ما بید شانتل ءُ کوکواں اوں جاہ دنت۔

یکے تو ئے کہ پُگُٹانی زندگی کنگ ءَ ئِے۔ کسانیں چاتے ءَ کپتگ ئِے دنیا تئی میم ءَ آیگ ءَ نہ اِنت۔ تو یک وارے بچار تو گوں کے ءُ پہ چیا جنگ کنگ ءَ اِنت؟

ساچان من ؟

بالاچ ھو 

تو زھر ءَ ئے ناں؟ کہ تئی پت ءِ مرگ ءَ پد تئی ناکو ءُ آئی چکاں تئ مات بزگ کتگ۔گس اِش پل اتگ نان ءُ آپے نہ دئے اَنت تو کہ نادراہ بئے ترا نادراہ جاہ ءَ نہ بر اَنت ءُ ترا وانگ اوں نہ دئے اَنت۔

ساچان: ھو! زاناں ھمے رنگ نہ اِنت؟ 

بالاچ: ھمے رنگ اِنت، من یک وارے پد ءَ گشاں ھمے رنگ اِنت۔پہ من ءُ منی سنگتانی کر ءَ اوں ھمے رنگ اِنت،بلے مئے کر ءَ کارست مٹ اَنت۔ منی مات ناکو ءُ آئی چکاں بزگ نہ کتگ دری یے ءَ کتگ، من ءَ نادراہ جاہ دری نہ دئے اَنت ءُ وانگ اوں۔ ساچان من چڑاں گشاں ھمے رنگ اِنت، بلے مئے کر ءَ کارست مٹ اَنت۔

---

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

نبشتانک: ڈاکٹر ماہ رنگ بلوچ ءُ جان آف آرک

نبشتہ کار: مسلم شفیع

دی بلوچستان پوسٹ

 من شد ءُ ساری ھم یک نبشتانکے انگریزی نام ءَ  Dr. Sabiha Baloch and Invictus نبشتہ کرتگ کہ آ The Baloch News ءِ فیس بک ءَ 26 جون 2020 ءَ چاپ ءُ شنگ بوتگ۔ آ نبشتانک ءِ تہ ءَ من جھد کرتگ اَت کہ پہ نوکیں بامے ءِ شوہازگ ءَ بلوچ زالبول ءِھمت ءُ ستک ءَ پدر بہ کن آں۔ اے بابت ءَ من سوبمند بوتگ اِت آں یا نا ں شما وانوک وت بہ وان اِت ئِے ءُ وتی چمشانکان دیم ءَ بیار ات۔ بلے انچو کہ منی ساری ءِ نبشتانک ءِ تہ ءَ ڈاکٹر صبیہ ءِ چھر ءُ شُبینی رنگ ءَ کارمرز کرتگ، اے نبشتانک ءِ تہ ءَ ڈاکٹر ماہ رنگ ءِ سر ءُ جھد کنوکیں زالبولانی واستا چیدگی رنگ ءَ کارمرز کنگ بیت۔ 

گپ چو اے وڑ اِنت کہ میڈیول فرانسس ءَ یک دھکانے ءَ را یک  کسانیں سالیں جنکے بیت کہ آ  فرانسس ءُ انگلینڈ ءِ مزنیں جنگ ءَ گوں انگلینڈ ءِ فوج ءُ سلاہ بندیں مردم جنگ کنت ءُ فرانسس ءَ جنگ ءَ سوبمند کنت۔ ھمے  زال ءِ نام جان آف آرک ءُ بازیں دپتر زانت آئرا ” جین ڈی آرک” نام دنت۔ تچک ءَ اے پیم اِنت کہ جان آف آرک انگریزی نامے ءُ جین ڈی آرک آئی فرانسسی نام اِنت۔اے گپ ھم ارزشت دار ایت کہ آئی ءَ نبشتہ کنگ ءُ وانگ نہ زانتگ۔ بلے تچک ءُ ساپیں زالے بوتگ۔

جان آف آرک  ھچ فوجی ھیل ءُ ھیلکارے نہ بوتگ، بلے آئی ءَ ھما زمانگ ءِ فرانس ءِ سر کماش چارلس آف ویلیوس ءِ ھمے گپ ءَ رازی بوتگ اَت کہ من ءَ اجازات بہ دئے کہ من اورلینز ءَ فرانسیسی فوج ءِ راھشونی بہ کن آں۔اے جنگ ءَ دنیا ءِ راج دپترءِ تہءَ   Hundred Years’ War گُش اَنت۔ جان آف آرک انگلینڈ ءِ فوج ءَ پروش دنت ءُ دنیا ءِ راج دپتر ءَ  نبشتہ کنت کہ اسل جیڑہ انسان ءِ اندری دنیا ءُ آئی ءِ چاگرد ءِ لس مھلوک اَنت۔ 

نوں اسل تران نیمگ ءَ دلگوش کن ایں۔ history.com   جان آف آرک ءِ درگت ءَ پیم گشیت: 

‘At the age of 13, Joan began to hear voices, which she determined had been sent by God to give her a mission of overwhelming importance: to save France by expelling its enemies, and to install Charles as its rightful king.’

جان آف آرک  13سال بیت وھد ءِ آئر ءَ شہ ھدا ءِ نیمگ ءَ شُبین بیت کہ آئی ءَ را مزنیں  سیم سر ءِ برائیگی اِنت ۔ ڈاکٹر ماہ رنگ ھم وتی راجکاری گھگیری ءِ جھد ءُ پند شہ 13 سال عمر ءَ کرتگ ، بلے ماہ رنگ بلوچ ءَ ، من ستک آں، بلوچستان ءِ اے رنج ءُ گم ءِ درد شہ ماس ءِ لاپ ءَ پھمتگ کہ آئی ءَ را اِے زالمیں استان ءَ بلوچ ءُ لس بلوچ مھلوک ءِ زندمانی ءِ تہ ءَ  چو کنٹگ ءُ شتکو ءِ وڑ ءَ سنگار اِتگ۔ بزاں جان آف آرک ءَ را ھدا شُبین دنت ءُ ماہ رنگ ءَ Melancholy of the Land درونت ءُ سنچ بخش اِیت۔یا وَ من گش کن آں کہ ماہ رنگ ارنسٹ رینین ءِ اے گپ منوگرے: 

“Common suffering is greater than happiness.”

آ زمانگ ءَ فرانس ءَ یک مردمی راجکاری ءُ حاکمی بوتگ ، پمشکا جان آف آرک ءَ وتی مود ءُ ملگور اں چو بچکانی مودانی وڑا کسان کرتگ ءُ بچکی پوشاک پوشتگ ئِے داں کہ آ زانگ مہ بیت کہ زالے۔ گڈسر ءَ آئی ءَ را ھمے نہ پرمانیانی سوب ءَ فرانس ءِ قانود ءِ رِد ءَ سزا دئیگ بوتگ۔ دومی ڈاکٹر ماہ رنگ چو تامرد ءُ شیرزالءِ پیم ءَ وتی گرنملیں دوچی ئیں پوشاک ءَ پوش اِیت ءُ وتی ماھیں دیم ءَ چیر ءُ اندیم ھم نہ کنت۔ اے وڑ ءَ ماہ رنگ وتی بلوچ چاگرد ءُ آدگہ راجاں ھمے اسرمندی ءُ کُلو دئیگ لوٹ اِیت کہ بلوچ ءِ زال وتی مستر وت اِنت ءُ بزاں بلوچ اسل ءَ یک آجوئیں  پگر ءُ لیکہ یے منوگراِنت۔ ماہ رنگ اے پدر کنگ لوٹ اِیت کہ من ماہ رنگ منی چمانی تہ ءَ بلوچ ساوڑ ءُ زر ءِ درد، پیشانی ءِ سر ءَ راسکوہ ءِ پدگوانک ، لنٹانی سر ءَ چلتن ءِ گواڑخ، پوز ءِ سر ءَ شاشان ءِ پڈآپنی مھر چو چیدگی ءُ شُبینی رنگ ءَ چیر ءُ اندیم اَنت، بزاں تو ئے استان ساب سرپدئے کہ اے گوناپ ایوک ءَ منی دیم نہ اِنت اے بلوچستان اِنت!انچوشکہ ولیم ارنسٹ اینلے وتی زمانگ سازیں لچہ Invictus ءِ تہ ءَ گُشیت: 

‘I am the master of my fate,

I am the captain of my soul’

جان آف آرک 19 سال ءِ عمر ءَ جنگ ءُ کُشگ بیت۔ وھدے آ وتی دژمن ءِ دست ءَ کپیت، آ دار ءِ سرا درنجگ بیت ءُ آچ ءَ ماندارگ بیت بزاں گوں آئی ءَ باز زلم ءُ زالمی کنگ بیت۔  ھیر ڈاکٹر ماہ رنگ ءُ جان آف آرک ءِ اے وڑ دیم پہ دیم کنگ ءِ متلب اے نہ اِنت کہ ماہ رنگ جان آف آرک یا جان آف آرک ماہ رنگ بلوچ اِنت، ایشی ءِ مول ءُ مراد ھمے پدرکنگ انت کہ دپتر ءُ آئی چست ءُ ایر بازیں جاھاں ھم دپ بنت۔ من ستک کن آں کہ اِے نبشتانک ءِ چیدگی ءُ چھر ءُ شُبینی تام شوھازگ بیت، انچوشکہ بلوچ زال  ماں اسلام آباد ءَ سارتی ءِ اے کہریں موسمءَ گوں اے زالمیں استان ءَ چیدگی رنگءَ پہ بلوچ ءِ ھق ءَ جھد کنگ ءَ اَنت۔ بس پرک ءُ تپاوت ایش اِنت کہ سیسی فس (Sisyphus)ءَ سنگے گوں اَنت ءُ ماہ رنگ ءَ بلوچستان ءِ دمک ءُ تنکانی چیدگی رنج ءُ گم!-

---

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

زروانسری آوار جنیانی گیش بیتگیں دردناکیں وئیل

ٹی بی پی شونگال

بلوچستان ءَ زورانسری آوار جنی ءُ ابید آمید گسی پرمان ءَ کوشانی  دلجمیں منانک ءَ ابید ھم پاکستان ءِ سرپانکیں مزن وزیر انوار الحق کاکڑ ءِ دل سوچیں جیڑہ ءِ سنگینی ءِ نہ مارگ ءُ راستیاں ڈالچار کنگ ءُ بلوچستان ءِ بن گپتگیں جیڑھانی سر ءَ گیر سنجیدگیں درشان دیگ راستیاں چہ سرگوز کنگ اِنت۔

پاکستان ءِ سرپانکیں مزن وزیر انوار الحق کاکڑ ءَ ٹاہ داتگ کہ بلوچستان ءَ ھواریں راجانی پتر ءِ ورکنگ گروپ آن انفورسڈ ڈس اپیرنس ءِ زورانسری بیگواھی ءِ تھنا پنجاہ وئیل نبشتہ بیتگ اَنت, کہ اے راستی ءِ ھلاپ اِنت۔ ڈبلیو جی ای آئی ڈی ءِ رپورٹ ءِ رد ءَ یک سالے ءِ نیام ءَ سیزدہ مئی دو ھزار ءُ بیست ءُ دو ءَ بگر  دوازدہ مئی دو ھزار بیست ءُ سئے ءِ نیام ءَ ھواریں راجانی پتر ءِ ادارگ ءَ زورانسری بیگواھیانی یک ھزار شش سد سی ءُ پَنچ ارزی پاکستان ءَ دیم داتگ اَنت۔

پاکستان ءِ کمیشن آف انفورسڈ ڈسپیئرنسز ءَ چہ بلوچستان ءَ سی ءُ یک اگست دو ھزار ءُ بیست ءُ سئے ءَ داں دو ھزار ءُ ھپت سد ءُ ھشت ارزی ریکارڈ بیتگ اَنت۔ بلوچ لانگ مارچ ءِ نیام ءَ بلوچستان ءِ جتائیں دمگاں چہ مزنیں کچے ءَ مردماں زورانسری بیگواھیں مردمانی اھوال نبشتہ کُتگ اَنت ءُ اے وھد ءَ اسلام آباد پریس کلب ءَ برجاھیں نندانک ءَ سد ءَ چہ گیش زورانسری بیگواھیں مردمانی کھول ھوار اَنت۔

چہ راستی ءَ بجگ ءُ زورانسری آوار جتگیں مردمانی یل کنائنگ ءِ ھاتر ءَ برجاھیں لانگ مارچ ءِ رھشونانی سر ءَ بھتام جنگ ءَ چہ جیڑہ ءِ سنگینی کم کنگ نہ بیت اِنت۔ بلوچستان ءِ تہ ءَ دانکہ ڈیھی زلم ءُ زوراکی ھلاس کنگ مہ بنت داں ھما وھد ءَ زورانسری بیگواھی ءُ ھواریں سِزایانی بگیری ءَ سیاسی جُنز جتائیں دروشم ءَ برجاہ بنت۔ 

زورانسری بیگواھیانی سر ءَ سول ءُ ملٹری اسٹبلشمنٹ ءِ رد ءُ چپیں کساس اے راستی ءِ درشان ءَ کنت کہ ریاست ءَ زورانسری بیگواھی یک شوربندی ءِ رد ءَ زُرتگ ءُ کارمرز کنگ ءَ اِنت، آیانی درستیں تاکت ھمے جیڑہ ءِ رد کنگ ءِ تہ ءَ کارمرز بئیگ ءَ اِنت، ابید ایشی ءَ کہ اے جیڑھاں گیوار کنگ ءَ سنگینی پیش بہ داریت۔ پمیشکا نوں اے جیڑہ ودان بیتگ ءُ نی یک مردمی دردناکیں وئیل یے ءِ دروشم زیران اِنت۔

سمی ءُ مھرنگ ءَ بلوچ راج زرتگ

نبشتہ کار: سازبان

دی بلوچستان پوسٹ

صباء راست گُشتگ ”ھمودا کہ ھونانی شھجو تچ انت گڑا راج آجو بنت” بالاچ ءِ مرگ مئے واستا یک پگری ھبرے، مزن شانیں پگری ھبرے۔مروچی گھار مھرنگ سیما ءُ سمی لُمہ کریمہ ءِ دروشم ءَ دیم ءَ اتکگ اَنت انچو کہ لُمہ جھد ءَ اَت لس مھلوک ءَ سرپدی دیگ ءَ اَت نبشہ کنان اَت گپ کناں اَت بلے زوراکاں لُمہ ءِ چمانی توک ءَ وتی پروش دیستگ ات زوراکاں زانت کہ تاں کریمہ زندگ انت من ءَ پروش دنت بلے زوراک رد اَت پہ
سندگ ءَ پل نہ مر انت لُمہ ءِ پگر ءَ کشت ئِے نہ کت-

ریاست ترا پہ کشگ ھتم کت نہ کنت وھدے بلوچ ءِ کر ءَ شہید بالاچ ءِ ماس ءِ وڑیں ماس ھست شھید غفار بلوچ ءِ مھرنگ ھست میار ءِ وڑیں کماش ھست دین جان ءِ سمی ھست گڑا بلوچاں تو چون ھتم کت کن ئے!بلوچ ءِ ھر رہشون ءَ ھر وھد ءَ پیسرا وت ءَ کربان کُتگ ءُ رند ءَ چہ راج ءَ کُربانی دیگ ءِ لوٹ کُرتگ چوش کہ شھید غفار بلوچ، شھید گُلام مھمد، شھید ڈاکٹر منان جان ، شہید صباء دشتیاری ، اسُتاد اسلم چہ کُلاں پیش وتی زھگ ریھان جان قربان کُت زندان ءَ ھم پیسرا بلوچ ءِ رھبر شُتگ اَنت دین جان ،زاکر جان ، زاھد جان ، شبیرجان انگت داں زنداناں بندیگ اَنت-

ھمے رنگ ءَ مروچی مھرنگ سیما ءُ سمی شھید بالاچ ءِ کماش لس مھلوک ءَ سرپدی دیگ اَنت کہ اے ریاست مئے ءُ تئی واستاجوڑ نہ بوتگ اے پارلیمنٹ پہ بلوچ ءَ جوڑ نہ بوتگ اے عدالت منی ءُ تئی واستا جوڑ نہ بوتگ اے ملک ءِ توک ءَ منی ءُ تئی واستا ھچ جوڑ نہ بوتگ بلکیں اے ریاست من ءَ ءُ ترا کشگ ءُ گار ءُ بیگواہ کنگ ءَ انت منی ءُ تئی پجار ءَ ھتم کنگ ءَ انت منی ءُ تئی نسل کشی ءَ کنگ ءَ اِنت من ءُ تو غلام آں سما بکن بلوچ مرچی اگاں تو سما نہ کت گڑا بلوچ ءِ سرڈگار تی واستا جھنم جوڑ بیت اِنت-

یک نیمگے ءَ ماتانی چک بندیگ انت یک نیمگے ءَ ماتانی سالونک ءِ بچ گوں تیر وارتگ ءِ جون آں دست کپیت مات دگانی سر ءَ نیشتگ کہ منی بچ ءَ آجو کن ات مات نزانت کہ منی بچ زندگ انت یا شہید بیتگ گھار نزانت کہ منی براس زندگ اِنت یا شہید بیتگ مات ءُ کماش نشتگ انت وتی بچ ءِ ودار ءَ بلے اے رستریں ھون وار بچ ءَ شہید کنت ءُ گیابان ءَ دور دنت!!
اے جنز بلوچ ءِ ھونانی نہ کُٹوکیں کسہ انت اے جنز ءِ تہ ءَ زوراک ءَ ہزارانی کچ ءَ بلوچ گار ءُ بیگواہ کتگ اَنت زوراک ءَ میتگانی میتگ آس داتگ اَنت۔ زہگ ،زالبول ،ورنا ءُ پیر کماش کشتگ ءُ دور داتگ انت بلے جھد اوشت ءِ آماچ نہ بوتگ ءُ انگت روان اِنت اگاں جْوانیں سروک ءُ رھشون راج ءَ را نسیب بہ بیت مرچی کہ زاکر جان ءِ مات دین جان لاڈوکیں جنک راشد ءِ مکھیں مات ،غفار ءِ مہرنگ شہید بالاچے کماش شبیر ءِ لاڈوکیں سیما دیگانی سر ءَ نشتگ انت ارس اش ریچ اَنت پہ اے واستا نہ کہ گار ءُ بیگواہ انت ءُ کدی کا اَنت بلکیں ھمے واستا کہ منی قوم پرچا واب انت من ءَ ءُ ترا سرپد کنگ ءَ آں کہ تو یک ایردستیں راجے ءِ سما بکن ھمے زاکر جان، چیرمین زاہد بوتگ اَنت ھمے دین جان ءُ شبیر جان بوتگ اَنت کہ پہ بلوچستان بندات ءَ جہد اش کتگ ھمے زاکر جان کہ پہ ھر بلوچ ماتاں یک آوازے بوتگ بلے مروچی من تو زاکر جان بے ھیال کتگ پرچا من ءُ تو آئی ءِ واستا یک آوازے بوت نہ کناں پرچا من ءُ تو زاکر جان ءِ مات تسلی دات نہ کناں پرچا من تو سمی ءَ تسلی دات نہ کناں پرچا من تو مھزیب ءَ تسلی دات نہ کناں پرچا من تو کسانیں ماہ نور ءَ باور نا کنائیناں نا کہ ماہ شمئے ھمراھیں بلے بژن بیت کہ ما بہ ھیسیت قوم وتی زمہ داریاں زانگ ءَ نہ اِنت-

من تو کدی جیڑ اتگ کہ چاردہ سال انت پرچا سمی چوں بزگ انت سمی چنچو درد گوں سمی ءَ ابید وتی پت ءَ وتی زندگی چون گوازینگ ءَ انت وھدے کہ سمی ءَ وتی ابا ءِ شوھاز ءَ درکپتگ گڑا مروچی سمی ھر بلوچ ءِ توار انت ھر مات ءِ ھر لوگ ءِ توار جوڑ بوتگ

جی کریمہ ءُ مھرنگ ملہ
سمئ جگد ءِ رُستگ ءِ پلہِ
پاد کن چہ واب ءَ کر نگرا واب ءَ
گوں وتی آشوبی دونو دابیں

مروچی کہ اے مچی چہ بلوچستان ءَ پاد اتکگ ہرگز پہ اے مکسد ءِ واستا نہ کہ بیا اِت چار گپ بکن ءُ پد ءَ ہر کس وتی لوگ ءَ بہ روت ءُ ھال بئیت کہ اے مچی کہ پاد اتکگ بلکیں مئے مول ءُ مراد ھمے بیبت کہ ھمے جھد ھمے تھریک کہ دیم ءَ روگ ءَ انت بلوچ ءِ ھمے مچی سرپد بکن اَنت کہ بلوچستان ءِ گوں ما چے بوئگ انت ءُ بلوچستان ءِ مسلہ چی انت!!! چوں مہ بیت کہ نودربر ھاموش بہ بنت وت ءَ وھد ءِ مُجاں گار بہ کن انت ءُ چماں بند بکن انت کہ من گندگ ءَ نیاں یا کہ منی بارگ نئیت!! مروچی ھم وھد انت بلوچ نودربر بہ جیڑ انت اے جاوراں کہ مارا اے درگت ءَ چی کنگی انت راج ءِ نودربر کہ چہ راجکاری ءَ دور بوت انت گڈا اں ھچ کرت نہ کن اَنت مروچی بلوچ نودربر نا راجکاری رکھینگی انت ءُ دیم ءَجنزگی انت-

شھید ڈاکٹر منان گوش ایت کہ” اگاں راجانی تہ ءَ قربانی دیگ ءِ جزبہ بیت راجانی تہ ءَ وتی بچانی وتی برَاسانی وتی پِسانی قربان کنگ ءِ جزبہ بیبت ءَ قوم کدی غلام نہ بیت” اگاں ھبر مئے ءُ شمئے بلوچ راج ءُ آجوئی ءِ جنز ءِ بہ ات گڑا ما جھانی راجدپتر ءَ پہ مانا بوھگ گندیں کہ راست انت اے ھاترا گوں جھانی راجدپتر ءِ سرا ستک باور داراں کہ مروچی بگر داں بیست ءُ چار سال اِنت بلوچ یک نہ کُٹوکیں جنگے کنگ ءَ اِنت-

بلوچ ءُ پاکستان ءِ سیادی ؟

ٹی بی پی شونگال

بلوچستان ءَ دو جتائیں پگراں گوں بندوکیں پاٹی راجدوستیں راجکاری ءَ گوں بندوک اَنت۔ غوث بخش بزنجو ءِ پگر ءَ گوں بندوکیں پاٹی پاکستان ءِ بنجاہ ءِ بھر جوڑ بیگ ءُ بلوچ جیڑھانی گیواری ءِ لوٹوک اَنت۔ خیربخش مری ءِ پگر ءَ گوں بندوکیں گل چہ پاکستان ءَ آجوئی ءَ بلوچ راج ءِ رکینگ ءُ راجی ھستی ءَ برجاہ دارگ ءِ وڑ سرپد بنت ءُ چہ دو دھکاں بلوچستان ءِ آجوئی ءِ جنگ ءَ دیم ءَ برگ ءَ اَنت۔

بلوچ راج ءِ دویں تکانی پگر ءَ گوں سیادی داروکیں رھشوناں جتائیں وھداں راجی اگبالانی گرگ ءِ ءُ پہ آجوئی ءَ جھد برجاہ داشتگ بلے نوزدہ سد ءُ ھپتاد ءِ دھک ءَ نیشنل عوامی پارٹی ءِ سرکار ءِ ھلاس کنگ ءُ بلوچ رھشونانی بندیگ کنگ ءَ پد زندان ءِ تہ ءَ وتی راہ جتاہ کُتگ اَت اَنت۔ غوث بخش بزنجو ءَ پاکستان ءِ فیڈریشن ءِ تہ ءَ نندگ ءُ بلوچ اگبالانی گرگ ءِ سیاست ءِ برجاہ دارگ ءِ پیسلہ کُتگ اَت وھدیکہ خیربخش مری ءَ پاکستان ءِ پارلیمانی سیاست ءَ بے مُز نامینتگ اَت ءُ بلوچ راجی آجوئی ءَ  جیڑھانی گیواری نامینتگ اَت ءُ وتی زندمان بلوچ جنگ ءِ مھکم کنگ ءِ تہ ءَ گوازینت۔

بلوچستان ءِ زورانسری ھواری ءَ گوں بلوچ ءُ پاکستان ءِ سیادی زوراکی ءُ باجگری ءِ بنیاتانی سر ءَ بندوک اِنت۔ اگبال ءُ آجوئی ءِ جُنزاں چہ گوستگیں ھپت دھکاں گوں تاکت ءِ زور ءَ ھلاس کنگ ءِ جھد بئیگ ءَ اِنت کہ چریشی ءَ بلوچستان ءَ ھمے ھیال مھکم بیتگ کہ بلوچستان ءُ پاکستان ءِ سیادی فیڈریشن ءَ گیشتر یک کالونی ءِ ئیگ انت کہ ایشی ءَ برجاہ دارگ ءِ ھاتر ءَ یکشلیں زوراکی ءُ شدت ءِ کمک زیرگ بئیگ ءَ اِنت۔

بیست ءُ یکمی کرن ءَ بلوچ ءُ پاکستان ءِ نٹاھی گیشتر بوتگ اَنت ءُ راجی آجوئی ءِ جُنز بلوچ مھلوک ءِ تہ ءَ نامدار بوان بیت، کہ ایشی ءِ ھلاس کنگ ءِ ھاتر ءَ پوجی زورشاہ جنرل پرویز مشرف ءَ بیھار دیان ءَ گُشتگ اَت کہ ما آیاں ( بلوچاں) چہ ھموداں جنیں کہ آیاں سما ھم نہ بیت، ایشی ءِ پسہ ءَ خیر بخش مری ءَ گُشتگ اَت کہ ما ھم ھپتاد ءَ دھک ءِ بلوچ نہ اِنت، ما پاکستان ءَ ھمائی ءِ زبان ءَ پسہ دئیں۔

جنرل مشرف ءِ اھد ءَ چہ جنگ ءِ دارگ ءِ پالیسیانی سر ءَ کار بندات بیتگ اَت چریشی ءَ بلوچستان ءَ ھلاس نہ بیوکیں زوراکی ءُ باجگری ءِ بندات بیت کہ گوستگیں دو دھکاں چہ برجاہ اِنت ءُ بلوچستان ءَ چُشیں لوگ باز کم بنت کہ کہ آ ڈیھی زوراکیاں چہ اسرمند مہ بنت۔ ڈیھی زوراکیاں چہ لس گھگیری ودی بیتگ انت کہ جتائیں دروشماں برجاہ اَنت ءُ بلوچستان ءِ مھلوک ھمے ھیال ءِ درشانی ءَ کنگ ءَ اَنت کہ پاکستان ءُ بلوچ ءِ سیادی زوراک ءُ ایردست ءِ ئیگ اِنت۔ انیگیں سیاسی چِست ءَ ھمے ھیال مھکم کُتگ کہ پاکستان ءِ پارلیمانی رھبند ءِ تہ ءَ بلوچ جیڑھانی گیواری باوری نہ اِنت ءُ تھنا گھگیری ءَ گوں بلوچ راج وتی اگبالاں گِپت کنت۔

نبشتانک: نمیرانیں سنگت سمیر جان ءِ نام ءَ 

نبشتہ کار: اسلم بلوچ 

دی بلوچستان پوسٹ

گلزمین مزاریں بَچ نمیرانیں سنگت سمیر جان من چوناھا تربت ءَ ھم دیستگ اَت ۔ بلے اُود ءَ ما سک نزدیک نہ بوتگ انت  پرچاکہ ھرکس  وتی کاراں گوں دست گَٹ اَت وانگ ءُ دگہ  بازیں کاراں گوں گڑا بازیں وھدے گَوست من سمیر جان تربت ءَ نہ دیست ءُ من کراچی ءَ رَپتاں پد ءَ من کہ کراچی یل کت ءُ گوں ھمبلاں کوھاں شتاں گڑا بازیں مدتے ءَ پد ءَ  منی دل لوٹ اَت کولواہ بُروان من وھدے کولواہ رَپتاں منی سر کپت سمیر جان زیانی اُوتاک من ءَ دیست ئے من سیمر جان ءَ دیست گڑا ما سک گَل بوتاں بازیں وھدے گوست من ھمدا بوتاں من دیست سمیر جان مدام سنگتاں ءَ کندگ ءَ اَنت  ءُ سَک دل وشیں ھمبل اَت سمیر جان سک ءَ دل پَھک ءُ جنگولیں سنگت ئے اَت  من دیست مدام سنگتاں ءَ گُشگ اَت رویں جنگے کن ایں دژمن ءَ را ٹارچر کن ایں ءُ مدام کندگانی توک ءَ اَت گوں ھمبلاں-

سیمر جان وھد ءِ نَادرہ اَت بلے مدام من دیست راکٹ گولاھاں وتی تپنگ بڈا انت یک روچے ھم اُپ نہ کنت  بس سپرانی توک ءَ ھوار اَت کجام سپر بوتگ اَت اے ھمبل ھوار اَت  ھرکس ءَ دم برتگ بلے جاگے ءَ داشتگ گڑا ایشی زانتگ کلیں ھمبلاں سپر ءَ  دَمبرتگ چاھے پَر کت آرت تَر کت  سنگتاں ناں کتگ سمیر جان جنگ ار وتی کوپگاں زورتگ دراج کشیں سپراں مدام کنداں ات سپراں سمیر جان گوں بوتگ گڑا انچو مذاک ءَ بوتگ کس ءَ دَمبرگ نام نہ زانتگ وھدے کولواہ جنگے بیت گڑا تیر وارت ءُ سک بے وڑ بیت ھمدا وتی سنگت را گوش اِیت وت ءَ آر وت مجن اِت اے پاکستان ءِ فوج مارا جَت کُت نہ کنت مئے دانکے ساہ ماں اِت  اے مئے گَورا ترس اِیت سنگتاں ءَ ھوسلہ دنت او جنگ دیاں کنت دیم ءَ دَر کپ اِیت دانکے جنگ ءَ دار اِیت  اے دگہ سنگت کایان دست گَر انت-

سکیں بھادر ءُ جنگولیں سنگتاں چا یک سنگتے گڑا اَمباز کنت در کنگ ءِ جُھد کنت ۔ ھمبلاں ءَ گُشی من برابر اَنت منی واستا ھچ پریشان مہ بئے تیرے ھم وارتگ ءُ پد ءَ ھوسلہ دنت سنگت وتی اے ھد ءَ دانکہ بھادر بوتگ-

جنگولیں نر مزاریں بچ-

سمیر جان توک ءَ دم برگ ءِ نام نہ زانتگ بس جنگ ایشی ءِ ھُب ءُ واھگ اَت من ءَ یات انت اگاں من رد مہ باں  2020 ءَ براس سپرے ءَ سنگت سر کپتاں گڑا ھمے وھد ءَ سمیر جان وتی زھگ لوٹائینتگ اَت اَنت یک روچے بوت سنگت سمیر جان ءَ سنگتاں  گُشت کہ جگر تو سپرا مَیا گوں سپرے سکا مزنے سپرے ءُ تی زھگ انوں  اَتگاں گڑاں اے ھمبلے لنٹ انچو ھُوشک بوتاں پد ءَ سنگتاں را گوشت ءِ کے من کایاں گوں من اے تپنگ بڈا  کتگ پا وتی راجا بزگی ھاترا اگاں من شھید بہ بنت ھچ مسلہ نہ اِنت منی وڑیں ھزاراں ھمبل شھید بوتگ اَنت من دیست اے سنگتے دلے توکا بس گلزمین مھر اِنت ءُ گلزمین شیدا انت باریں چنت سال انت وتی گونڈو نہ دیستگ اَنت ءُ پد ءَ ھم پہ سپر ءَ  ھُدوک انت جنگ ءَ گوں سک ءَ مکلس ءُ ایماندار اَت ایشی دلے توک ءَ بس جنگ اَت سمیر جان توک ءَ جنگی سک باز رپک ءُ ھُنر ھستگ اَت مدام جنگ ءِ سر ءَ جیڑگ ءَ ات جگر من ھرچی تَوسیپ بکناں بلے کم اِنت انچو لبز منی کرا نیست تی توسیپ بہ کن آں –

---

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

لچہ: ندر پہ استاد اسلم ءُ آئی ءِ همسپریں فدائیناں

لچہ کار: ھسا بجار

دی بلوچستان پوسٹ

مرگ ءَ کلوھے گوں کناں

پہ رپتگیں اوبادگاں ،

زند ءَ زبہریں نوبتاں ، 

رنگاں رجاں ، هوناں شِناں ، 

کشت ءُ کشار ہیشی سراں ، 

نہ پہ وت ءُ نہ پہ ترا

 ءُ نہ پہ منی زند ءِ لدا

هُشکاوگیں زید ءُ زباد ،

 نہ زافراں بوهاں شِناں

 نہ مہلب ءُ بوه ءُ دُناں ، 

 کاپور کفن شانیں بُساں ، 

مانش دواریں هلکواں ، 

شَک انت کلمپوگ ، ڈنگراں ، 

گور پٹ ، لدیگیں رستراں 

گِس پہ گِس انت ، تُرس ءُ لپرز ، 

پہ ایمنی اوگارگ ءَ ، 

ہر نیمگیں سیاه ءُ تہار 

کیامت رجیں زند ءِ کمال ،

واجہ هُدا واجہ هدا ، 

گندگ نہ بیت زند ءِ سدا 

مارا چے کار  گوں ہر کس ءَ 

پہ هر کس ءُ گوں ناکس ءَ 

چونیں تماھے من کتگ 

چونیں گناہے من کتگ 

زند ءِ وتی پہ وژدلی 

زند ءِ وتی پہ شادهی 

روچاں زروکیں آدماں 

پرچہ منا ابلیس کتگ

 پرچہ منی تو هک جتگ

 هک ایمنی هک واجہی

 هک انت منی ڈیه ءُ ڈگار 

پرچہ پُل ات تو چہ منا

 پرچہ نہ گندئے سیمسراں 

سیمسر منی میہیں دلاں 

دیبل بہ بیت یا چابهار ،

 هلمند یا نیلیں  زر ءَ  

کل انت منی هلک ءُ دیار

 تو پہ کئی ءُ چہ کجا ؟

 واجہ هدا ءِ مردم ئے ؟

 پیگمبر انت محمد تئی؟ 

بل کہ منا من کاپراں 

من کاپر ءُ نا سرپداں 

پمن منی دوزه بهشت 

تُربت ، سیوی ڈاڈراں 

پنجگور گُلیں شال ءِ هوا 

ہر رنگ منا چم ءُ سراں 

تو پہ منی مرگ ءِ پدا 

چوں شاده ءُ وژدل بِہ بئے

 من چوں بہ ننداں ایمنی 

بمباں مہ بنداں سینگ ءَ

 پہ تو وتا زندگ کناں

 تا زندگ ئے من زندگاں 

هچ مرک منا گار کُت نہ کنت

من اسلم ءُ ریحان جان 

 پُلیں مجید ءُ آزُلاں

درویش من ،ملّیں وسیم  

بیم انت منی ہرجاہ ترا

من زندگاں تاں کہ ابد

تو زندگی ءَ مُرتگے ،

ایش انت منی مرک ءِ کلو ، 

پہ تی لجوزیں لشکر ءَ 

داں زندگ ئے گیر آر مناں 

نیلاں ترا من نندگءَ 

 نیلاں ترا پہ  ایمنی

ماتیں ڈگار ءِ سینگ ءَ

ماتیں ڈگار ءِ سینگ ءَ

نبشتانک: نمدی یے پہ نمیرانیں جھانزیب شیر ءَ

نبشتہ کار:مجید زیردانی

دی بلوچستان پوسٹ

دُروت ءُ درھبات ،وش ءُ وشھال بات ئے گوں شھیداں یکجاہ بات ئے مھروانیں ھمبل دیریں وھدے بوتگ کہ دل ءُ گُشتگ پہ تو نمدی یے نبیس آں بلئے دست گٹ بوتگاں پہ نبشتہ کنگ ءَ وھد نہ رس اتگ۔

مرچی کہ من چم نز کُت اَنت پہ وپسگ ءَ تئی ترانگ ءُ یات منی دیم ءَ اتک انت ۔ نَد زُرت نبشتہ کنگ بندات کُت تئی ھما کسانی ءِ کسھاں بگر داں جنگولیں سپاھیگیں جھانزیب منی دیم ءَ چو آدینک ءَ دیم ءَ بوت اَنت-

نزانت چہ کُجا بندات بہ کن آں بس ھمے دمان ءَ من ءَ الُک(الیاس) ھُدامرزی ئیں سیٹھ وھید ءِ چُک دیم ءَ اتک ، یار مرچاں دیریں مُدتے بیت نہ دیستگ بلئے اِش کُتگ نشہ ءِ آماچ اِنت گیش وت نہ اِنت ،مھروانیں سنگتے اَت بس وھد ءَ ھرجاں جت، ترا یات بیت من تو الُک مُلا ءِ سور ءَ پیکپ ءِ پُشت ءَ سوار اَتیں تُربت ءَ شُتیں زمانگ ءُ کسانی سک وش اَت-

تو وَ شتے پہ وت ءَ، مھروانیں الُک نشہ ءَ وتی مال کُت من مات کُوھاں تئی پیش داشتگ ایں کشک ءَ پہ منزل ءِ شوھاز ءَ دراتکگ آں بس اے سپر ءَ تھنا تئی کمی ءَ مارگ ءَ آں ۔ جیڑاں جنگی سنگر ءَ تو منی کش ءَ بوتین ئے من ءَ کُمک کُتیں ،اے کسہ آں یل کن۔ بیا رویں پد ءَ شکر ورنا بئیں تئی ھما سُھریں ٹریل سیکل ءَ سوار بئیں ءُ کیچ ءَ دمک پہ دمک چاکنگ ءُ پمفلیٹ بھر کنیں-

تو جھانزیب تھنا کیچ ویراں نہ کُت باگیں الندور بے ترا سک ابیتک اِنت عال جان ءِ  وانگجاہ پہ تئی وشیں بچکنداں زر ایت زیرداں جنگل ھما پیشی ترانگ آں گیج ایت وش اَت ھما وھد کہ تو گوں الُک ھمراہ اَت ئے 

یار من ءَ تنیگا سیکل نیست من انگت ھما آں۔

ھھھھھ یات بیت تو گُشت کہ بچک تو دَست دئیگ آدت کُتگ یار تو راست گُشت من دَست دئیگ آدت کُتگ بلئے نوں من وداریگ آں کہ کدی تو کائے من ترا دست دئیاں۔ منءَ تو منزلءَ رسین ئے۔

دیریں  وھدے بیت کہ من چہ النگ ءَ گِسر بوتگ آں بلئے ھردیں منی سر اود ءَ کپت الم تئی لوگانی دیدار ءَ رواں الُک من نزاناں مرچان کُجا رپتگ الم درگیج آن ئِے تئی سلامان ئِے دئیاں۔

کُلیں شھیداں چہ منی نیمگ ءَ سلام سر بہ کن-

---

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

نبشتانک: چاریگ 

میتگانی پائل، The village files

نبشتہ کار: حاجی خان بلوچ

دومی بھر

دی بلوچستان پوسٹ

ستمبر 1940 ءَ ھگاناہ Haganah ( یھودیانی جنگی گل)  ءِ وتی جاسوسی وِنگ ءِ جوڑ کنگ ءَ پد کہ آئی ءِ نام شے ( Shai ) ایر کنگ بوت, ایشی ءَ 1940 ءُ 1947 ءِ نیام ءَ سدانی ھساب ءَ پلستینی میتگانی سر ءَ شریں رنگے ءَ جاسوسی بندات کت، اے پٹ ءُ لوٹ ءِ تہ ءَ برز ءَ چہ اکس گرگ ءَ ابید میتگانی چاگردی، سیاسی، ماشی ءُ زمین ھند ءُ دمگانی ھال گون ات انت۔ اے ھال کہ ایشاں یک جاہ کتگ ات انت اے ھال چاگرد ءِ مادی ءُ اکلاکی چیزانی بابت ءَ ات انت، چوکہ ھما مردمانی کساس کہ چہ پلستین ءَ لڈّ ءُ لوگ امریکہ ءَ شتگ انت ءُ ھما مردمانی ھم ھال کہ آیاں 1943 ءَ ریڈیو کارمرز کتگ۔

میتگانی پائل ءِ نیمون: 

چہ بندات ءَ ایشانی ھمے نیمون بوتگ کہ عربانی گیش ءَ چہ گیش زمین کم چہ کم نھاد ءَ بھا بزور ءُ وتی مھلوک ( یھودی ) ءَ آباد بکن انت، ھمے واستا ییشو ( Yishuv ) ءِ سروکاں پلستینی چاگرد ءِ سر ءَ وتی چاریگاں چاریگی کنگ پرمات ءُ آیاں زمیندارانی پچّار ءُ آیانی ماشی بستار ءُ دود ربیدگانی ھال یکجاہ کت انت۔ یوشوا ھینکن ( Yhoshua Hankin ) کہ زمین بھا زوروک ءُ بھا کنوکے ات، آ پلستینی دمگی زبان ءَ پوہ ات ءُ اود ءِ دمگی دود ءُ ربیدگانی سرپدی یے ھم ھستگ ات آئی ءَ ھما ھال یکجاہ کت انت کہ دیم ءَ آیاں جنگی کارانی واستا کارمرز کت انت۔ پلستین ءِ چاگرد ءِ سر ءَ چاریگی کنگ ءِ دومی نیمون یھودیانی آبادکاری ءِ بگیری ءَ آیانی گھگیری ءِ کاونٹر کنگ ءِ بوتگ۔ آیاں اے میتگانی راہ ءُ رند ءُ ایشانی نزیک ءِ چیر بووکیں جاگہ، آپ ءِ رسد ءُ میتگانی فزیکل اسٹرکچر ءَ ھوار ءُ ھما جاگھانی ھال کش ات انت کہ آیاں اے میتگاناں شریں رنگے ءَ چار ات کت انت۔

میتگانی پائل ءِ گوستانکی:

عربانی بگیری ءَ یھودیانی چاریگی ءِ بنِھشت چہ اولی جنگ ءِ عظیم (1918) ءِ ھلاسی ءَ پیسر بوتگ۔ 1918 ءِ گڈّی ءَ چیم وزمین  Chaim Weizmann ( یھودی کمیشن ءِ سروک ) ءَ مرصاد حیدیات mirsad haydiot ( the information office )جوڑ کت ءُ  لیووا شئیرسون Liovaschneersohn NILI کہ آ نیلی چاریگ نیٹ ورک ءِ گوستگیں چاریگے ات کہ  آ مرصاد ءِ سروک کنگ بوت۔ اے آفس ءِ مشن پلستین ءِ چاگرد ءِ سر ءَ چاریگی کنگ ءُ آئی ءَ ابید آئی ءِ رھشونانی ءُ نامداریں خاندان ءُ پلستین ءِ راجی زرمبشت ءِ سُر ءُ پُرانی چارگ، ات بلے آئی ءِ تہ ءِ اختلافانی وجہ ءَ 1920 ءَ اے آفس بند کنگ بوت۔ ییشو ءِ دومی چاریگیں انسٹیٹوشن (یھودی ایجنسی ءِ ءُ ھگاناہ ءِ عرب سکشن ) ءَ دمانے پد ھمے آفس ءِ مردم ءُ پائلاناں وتی دست ءَ کت ءُ کار بندات کت۔ یکجاہ کتگیں ھالانی تہ ءَ اود ءِ نندوکانی کساس، دمگ ءِ چاگردی ءُ مالی اسٹرکچر، وتی دستاں گوں جوڑ کتگیں اکس ( sketch ) ءُ آیانی ٹرانسپورٹ ءِ سسٹم، زمین ءِ کوالٹی ءُ آیانی آپ ءِ رسد ءُ اود ءِ نندوکانی مھزھب ءُ انکم ءَ ھوار اود ءِ نامدار ءُ ارزشتداریں مردمانی ڈس ءُ نام گون ات انت۔

ستمبر 1940 ءَ ڈیوڈ بین گورئین ءَ ھگاناہ ءِ چاریگی ءِ جوڑ کنگ ءِ پرمان دات ءُ شے جوڑ کنگ بوت ءُ عزرا ڈینین ءِ سروکی ءَ دمان ءَ یک عرب ڈپارٹمنٹے پچ کت کہ آ یک دھکانے ات، ڈپارٹمنٹ ءَ عرب چاریگی نیٹورک ءِ یک مشنے ٹھینیت کہ آ وتی کمیونٹیانی ھالاں یکجاہ بہ کن انت۔ شے ءَ ھگاناہ ءِ میتگانی گوستگیں سروے ءَ را نوکازگ ءِ واستا پلستین ءِ میتگ ءُ شھرانی ھالانی یکجاہ کنگ ءِ مشنے ھم دات، نوکیں مواد ءُ ھالانی تہ ءَ ڈیھ زانشی ( Geography ) ءُ ٹوپوگرافی ( Topography ) ءِ تپسیل ھوار ات انت چوکہ راہ ءُ راھانی رسد، ابرمی اڈاند چوکہ دیوار، درچک ءُ ھونڈ ءُ غار، ایشی ءَ ابید دمگ ءِ معاشی ءُ ماشی اسٹرکچر، دمگیانی کساس، اود ءَ نندوکیں قبائلانی نام، خاندانانی کساس ءُ خاندانانی تہ ءِ مردمانی کساس، دمگ ءِ تہ ءخ نندوکیں خاندانانی وت ماں وتیں سیادی ءُ دومی دمگ ءِ نندوکین خانداناں گوں سیادی، آیانی زمین ءِ کوالٹی ءُ دمگ ءِ تہ ءِ کھن ءُ جوہ ءُ چاتانی جاگہ، آیانی پس ءُ مالانی کساس ءُ آیانی کشتکاری ءِ مڈّی چوکہ یک گسے ءِ تہ ءَ چنچو مرگ ھست، سرکاری نوکری ءَ ابید آیانی انکم ءِ رسد، سیاسی ھالانی کشّگ، اود ءِ جنگولانی نام، کساس، سلاہ ءُ سلاھانی کساس، ھما کہ 1936 ءُ 1939 ءِ نیام ءِ بوتگیں واکیاتی تہ ءَ گون بوتگ انت، دمگیانی سیاسی ھمدردی ھاس ھماکہ مفتی الحج امین الحسینی ءِ گلّ ءَ گون بوتگ انت ءُ آیانی گوں برٹش مینڈیٹ ءَ گوں سیادی ءِ ھال ھوار ات انت۔

وھدے یعقوب شمونی شے ءِ عرب ڈپارٹمنٹ ءِ سروک کنگ بوت آئی ءَ دمگانی برز ءَ چہ اکس کشّگ بندات کت، ھند ءُ دمگی عرب سروکانی زاتی ڈیٹیل کش ات انت ءُ کسانیں گروپانی سروکاں ھوار نوک دیم ءَ آوکیں شریں ءُ لائکیں رھشونانی ھال کش ات انت۔

شے ءِ عرب ڈپارٹمنٹ ءَ ھمے سروکانی لوگ ءُ جاگہ، آیانی پجّار، آیانی مھر ءُ دوستی، آیانی لھس وھد ءِ کار کردار، آیانی ترّ ءُ گرد، آیانی کار کنگ ءِ جاہ ءُ گس ءِ تہ ءَ آیانی بیڈروم کجا انت اے ھال اش ھم کش اتگ، چوکہ شے ءِ راشد الحج ابراھیم ( اسطقلالی پارٹی ءِ سروک ) ءِ بابت ءَ جوڑ کتگیں رپورٹ شریں رنگے ءَ پلستین ءِ رھشونانی سر ءِ یکجاہ کتگیں ھال ءُ اھوالاں پدّر کنت، 19 تاکانی جوڑ کتگیں رپورٹ ءِ اولی تاک ءَ آئی ءِ لھس ھال مان ات انت چوکہ بوتن ءِ روچ ءُ جاگہ ءُ وانگ، ءُ دیم ءَ آئی ءِ سیاسی بستار، چاگردی ءُ سیاسی نزیکی، سالانی تہ ءَ آئی ءِ ھر روچیں سیاسی گند ءُ نند ءُ کار ءُ آئی ءِ زاتی زند ءِ بابت ءَ ھساسیں ھال چوکہ آئی ءِ جَنِک ءِ رومانٹک ریلیشنشپانی ھال مان ات انت۔

انٹیلی جنس سورسز:

پلستین ءُ عرب ھالتاک:

پلستینی ءُ عرب ھالتاک آیانی واستا پلستین ءِ چاگرد ءِ پھمگ ءُ چاگرد ءِ ھالانی یکجاہ کنگ ءِ شریں سورسے ات۔

یھودیانی چیریں چاریگ:

ھما یھودی کہ آیاناں میانی رودرتک ( Middle East ) ءِ بابت ءَ سرپدی ھستگ ات ءُ کجام کہ دومی عرب ملکاں چہ پلستین ءَ لڈّ ءُ لوگ شتگ انت آیاناں شے ءَ گوں وت ھوار کت انت ءُ پلستینیانی دود ءُ ربیدگ ءُ آیانی وڑ ءَ گپ ءُ تران ءُ نندگ پاد آیگ ءِ ٹرینگ دات ءُ آیاناں سلیپر سیل ( Sleeper cells ) ءِ رنگ ءَ پلستین ءِ جتاجتائیں  دمگاں نندگ ءُ ھال ءُ اھوال یکجاہ کنگ ءِ واستا روان دات۔

ھمے چیریں چاریگ کہ روان دیگ بوتگ ات انت اے چار تھر ءِ تہ ءَ بھر ات انت۔

اولی ھما ات انت کہ آ ایوک ءَ ھال کشّگ ءِ واستا روان دیگ نہ بوتگ انت بلکں سیاست ءَ گوں ھمگرنچ بووگ ءُ وت ءَ سیاسی رھشونے ءِ رنگ ءَ دیم ءَ آرگ ات، چوکہ ایلی کوئن ( Eli Cohen ) کہ آ 1924 ءَ مصر ءَ ودی بوتگ ات ءُ 1952 ءَ اسرائیل ءَ شتگ ات، آئی ءَ را موساد ءَ بھرتی کت ءُ یک گوں دروگیں پجّارے ءَ 1960  ءَ دمکش ءَ روان دات ءُ آئی ءَ را سیاست ءَ ھمگرنچ بووگ ءِ گشگ بوتگ بلے آ گرگ بوت ءُ 1965 ءَ شامی سرکار ءِ دست ءَ کُشَگ بوت۔

دومی ھما چیریں چاریگ بوتگ انت چوکہ گملیل کوئن ( Gamliel Cohen ) ات  کہ آ باز سالانی واستا عرب چاگرد ءِ تہ ءَ نندگ ءُ ھال اھوال یکجاہ کنگ ءِ واستا روان دیگ بوتگ ات، ایشانی تہ ءَ بازینے ءَ وتی پردہ دیگ ءِ ھاتر ءَ دمگی جنیناں گوں آروس کتگ ات۔

سِیمی ھما ات انت کہ آیانی پجّار پلستینیانی داب جوڑ کنگ بوتگ ات ءُ آیاناں چاریگی ءُ دروگیں ھالانی شنگ کنگ ءُ دگہ بازیں ھاسیں مشنانی واستا روان دیگ بوتگ ات، چوکہ 1967 ءَ پد غزہ ءُ وسٹ بینک ءِ تہ ءَ آیانی گس ءِ دروازگ ٹکّ اتگ ءُ وت ءَ فدائی ءِ رنگ ءَ پیشداشتگ کہ مارا کے جاگہ دنت ءُ کے کمک کنت، ءُ غزہ ءِ تہ ءَ پلستین ءِ گشتی ٹیم ءِ رنگ ءَ شتگ انت ءُ مھلوک اش چار اتگ۔

چارمی ھما ات انت کہ اے کم لائک بوتگ انت اشاں عربی زبان زانتگ ات بلے گالوار اش ساپ نہ ات انت، اشاناں عرب ورناجانی وڑ ءَ جوڑ کنگ ءِ واستا یک جتائیں ٹیمے گون بوتگ کہ ایشاں آیاناں سرکار ءِ دست ءَ سکّ ءَ ٹارگٹیں ورنا ءِ رنگ ءَ جوڑ کت ءُ دیم دات داں گیش ءَ چہ گیش ھال کشّ ات کت بہ کن انت۔

برطانیہ مینڈیٹ ءِ تہ ءَ یھودیانی سرکاری ملازم:

برطانیہ مینڈیٹ ءِ تہ ءَ یھودی ملازمانی مزنیں کچّے ءَ ھست بووگ ءَ آیاناں انٹیلیجنس ءِ واستا باز پائدگ دات ءُ آیاں اود ءِ انتظامی، سیاسی  ماشی، فوجی ءُ دگہ بازیں مشنانی بابت ءَ ھال اھوال یکجاہ کت۔

یھودیانی وتی عرب سنگتاں چہ رستگیں ھال:

یھودی ایجنسی ءَ وتی  ءُ پلیستینیانی ھواری ءِ جتا جتائیں کمیٹی جوڑ کت ءُ اشاناں مالی کمک ئِے ھم کت ءُ اشاں یکجاہ جتاجتائیں جاگھاں ترءُگرد کت ءُ یھودی ءُ پلستینیانی ھواری ءِ دگہ بازیں پروجٹک ئِے جوڑ کت چوکہ کِشت ءُ کشارانی رکینگ ءِ واستا کِشت ءُ کشاراں دَوا جنَگ ءُ دگہ بازیں جیڑھانی بابت ءَ برطانیہ مینڈیٹ سرکار ءَ ھواری ءِ ارداس دیگ ات، اے ھواری ءِ کمیٹیانی جوڑ کنگ ءِ نیمون بس ھال ءِ یکجاہ کنگ ءُ گیش چہ گیش پلستینی چاریگ وتی تہ ءَ بھرتی کنگ ات۔

برطانیہ فوج ءُ لھس مھلوک ءِ پہ یھودی زرمبش ءَ ھمدردی:

برطانیہ ءِ فوجیاں ءُ لھس مھلوکیں مردماں پلستینیانی ءُ عربانی بابت ءَ ھال یکجاہ کت ءُ یھودی ایجنسی ءُ ھگاناہ ءَ دست ءَ دات انت ءُ اشاں ھم ھمے ڈول ءَ ھال کش ات انت ءُ برطانیہ مینڈیٹ ءَ سر کت انت۔

یھودی ءُ برطانیہ ءِ جنکانی عرب مردیناں گوں جنسی سنگتی:

یھودیاں ملک ءِ جوڑ بووگ ءَ پیسر وتی راجی مکسد ءُ ھال ءِ یکجا کنگ، بلیک میل کنگ ءُ وتی دسترس ءِ واستا سکس ( sex ) کارمرز کتگ، چونا دنیا ءِ گیشتریں انٹیلی جنس سروساں وتی مکسد ءِ سوبمندی ءِ واستا سکس ءَ یک سلاھے ءِ رنگ ءَ کارمرز کتگ، چوکہ موساد ءَ یک آروسی ئیں جنینے ءَ را مردیخائی ونونو Mordechai Vannu (نیوکلیئر ٹیکنیشن) ءِ دزگیری ءِ واستا کارمز کت۔ اے ھما مرد ات کہ آئی ءَ اسرائیل ءِ ڈیمونا نیوکلیئر ریئیکٹر ءِ بابت ءَ سکّیں ارزشداریں ءُ ھساسیں ھال ءُ اکس شنگ کتگ ات انت۔

یھودیانی پالماچ ءِ ورناھانی اسکاوٹس:

پالماچ ھگاناہ گل ءِ یک شوکیں جنگی یونٹے بوتگ۔ پالماچ ءِ اسکاوٹاں ابرم دوستی ءِ نام ءَ عربانی کوھی دمگ، میتگ ءُ دمکاں تر ءُ گرد کنان ءَ جتاجتائیں رنگ ءَ چیریں ھال پٹ ات انت ءُ یکجاہ کت انت۔ پالماچ اسکاوٹ ءِ 1944 ءِ یک رپورٹے ءِ ھساب ءَ ” ھال کشّگ ءُ ھمے ھالانی بابت ءَ رپورٹے ءِ جوڑ کنگ ءِ واستا ما وت ءَ سے ٹیم ءَ بھر کت ءُ وتی پردہ دیگ ءِ واستا وت ءَ درچک زانت Botanist ءِ رنگ ءَ پیشداشت ءُ ھیبرو (اسرائیلی)، جرمن ءُ فرنچ زبان ءِ درچک زانشی Botany ءِ کتاب زرت ءُ وتی تہ ءَ بھر کت انت۔ ما تر ءُ گرد کنان ءَ ھال اھوال یکجاہ کنان ءُ اکس ( sketch ) جوڑ کنان کت ءُ لھتیں جاگہ ءَ چوکہ دمگ ءِ سروک ءِ لوگ ءِ کش ءُ کرّاں دمگی مھلوکاناں یکجاہ کت، آیاناں درچک ءُ پلّانی نیھال پیش داشت انت ءُ پد ءَ آپ ءُ نان ءِ نیمون ءَ ایشانی لوگ ءَ شتیں دانکہ آیانی آپ ءُ ورگ ءِ سر کنگ ءِ وھد ءَ ما آیانی لوگ ءِ یک یکیں شے چارت ءُ نوٹ کت انت ءُ وتی واتری ءِ وھد ءَ جاگھے ءَ آرام کت گڑا ما وتی رپورٹ جوڑ کت انت ءُ رپورٹانی تہ ءِ ردیاناں کش ات انت۔

برز ءَ چہ اکس کشّگ  Aerial photography:

وتی جنگی کار ءُ مکسدانی واستا آیاں جتاجتائیں دمگانی برز ءَ چہ اکس کش ات ءُ سدّکی ئیں نکشہ جوڑ کت، ھمے نکشھانی سر ءِ دمگی سروک ءِ گس ءِ اکس، مسیتانی اکس، کھن ءُ راھانی اکس ءُ پدّر بوتگیں جنگولانی گسانی اکس نشان کت انت ءُ وتی کمانڈرانی سر ءَ روان اش دات انت۔

پلستینیانی ٹیلی فونانی گوشدارگ:

یھودی انٹیلی جنس ءَ وتی ٹیلی فون ایکسچینج ءَ کار کنوکیں لھتیں جنِک وتی تہ ءَ بھرتی کت ءُ آیاناں پلستینی مزن اگدھدار ءُ سروکانی ٹیلی فونانی ٹریسنگ ءِ واستا کارمرز کت انت۔ ٹیلی فون ٹریسنگ تکنیک ءِ اولی کار اکتوبر 1929 ءَ بوتگ۔

یھودیانی اکیڈمی:

یھودی انٹیلی جنس ءَ پلستین ءِ دمگ ءِ ڈیھ زانش ( geography ) ءُ ٹوپوگرافی ءِ زانگ ءِ واستا ڈیھ زانت ( Geographer ) بوتگ۔ پلستین ءِ دود ربیدگانی زانگ ءِ واستا مردم زانت Anthropologistsبوتگ چوکہ پلستینیانی تہ ءَ گیرت ءِ ارزشت،

پلستینی چاگرد ءِ زانگ ءِ واستا چاگردی سائنسدان ( Social scientist ) بوتگ ءُ پلستین ءِ فوجی تاکت ءُ کمزوریانی زانگ ءِ واستا آیاں فوجی افسر کار گپتگ انت۔

---

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔