TBP Balochi

زمین ءِ مھروان کِپٹن 

اکیل مراد

دی بلوچستان پوسٹ : بلوچی کالم

راج دوست، زمین دوست مھروانیں انسان جھان ءَ بازیں کَساسے ءَ ودی بیتگ اَنت ھمک مھروانانی وتی یک داب ءِ بیتگ آیانی چَھرگ وتی وتی پئیم ءَ بیتگ اَنت آ تُری مردمانی مھری بہ بیت یا دگہ چیزانی مھری ءِ نشانی ءَ کن اَنت

ھمے مھروانانی تہ ءَ یکے کِپٹن اَت کہ آئی ءِ ھَمک گام مھروانی ءَ کپان اِت اَنت آھمک دیوانانی تہ ءَ نِندوک اَت گڑا ھمے سماہ بیتگ اَت کہ ھشتاد سالی ءِ مھروانیں کماش ءِ نِندوک اِنت

آئی ءِ مھروانی ءِ دروشمانی تہ ءَ یک دروشمے ھمیش اَت کہ آئی ءَ ھمک دیوان ءَ آجوئی ءِ سنگر ءِ مھکم کنگ ءِ گَپ جَتگ اَت ھما دیوان ءَ کہ گپ کنگ ءَ اَت اود ءَ سنگر ءِ نِندوکیں سنگت اِت اَنت آئی ءِ مزن ءِ سکین ھوار اِت اَنت

کِپٹن ھمک دروشم ءَ مُھکم اَت آئی ءِ پِکر بہ بیت یا آئی نِزوریں بالاد بہ بیت ھمے مھکمیانی تہ ءَ یکے آئی ءِ مات، مئے درستانی مات، بزاں تُری دُریں مَلِک اَت کہ آئی ءَ کِپٹن ءِ بَڈ ءَ دست جَتگ اَت کہ من ءَ اے گمان اِنت تو یک روچ ءِ ھم ھما مھرواناں گوں ھمگرنچ بئے کہ آ پہ زمین نمیران بیتگ اَنت

کِپٹن ءِ نیزوریں بالاد ءَ کوھی ءِ زور مان اِت اَنت آئی ءِ ھَمک گپانی تہ ءَ ھمے سماہ بوھگ ءَ اَت کہ آئی ءِ ھمک گَپ ءِ پُشت ءَ یک نوکیں باندات ءِ گِندگ بوھگ ءَ اَت
“کِپٹن ءِ یات”
“یکے روچے ءَ من ءَ کِپٹن ءَ ھال کُرتگ ءُ کَندگ ءَ اَت من گُشت “ھاں ” بہ گوش ترا چون اِنت ءُ ترا چونیں وشیں ھال ءِ گون اِنت ” پد ءَ منی گپ ءِ اِیش کُنگ ءَ پد پد ءَ کَندگ ءَ لَگ اِت کہ شما وَ لوٹ اِت چوں ھما دگرانی وڑ ءَ تَچ اِت کہ مارا کُجا ناں کُجا ھال ءِ بہ رَس اِت ءُ کمے وتی دستانی ھیداں ھُشک بہ کن اِیں من گُشت بہ گوش اڑے چی بیتگ؟ یار زیکیں منی مات اِد ءَ نہ بیتگ مئے لوگ پوج ءَ گِپتگ ءُ وتی بُنجل جوڑ کُرتگ ءُ دوھمی روچ ءَ منی مات اَتکگ کہ لوگ ءَ رواں لوگ ءِ دیم ءَ پوجیاں منی مات مانبستگ کہ ترا اِد ءَ لوگ نیست ءُ ما ھمک روچ ھمے لوگ ءِ نیمگ ءَ جَنگ بوھگ ءَ ایں ھاھاھاھاھا من گُشت یار بلکیں تی مات ءَ پوج جتگ وسرا پوج چون گْوش اِت، ھاھاھاھا، اَڑے منی مات بزگ کیچ ءَ بیتگ زیکیں دوھمی روچ ءَ مئے لوگ “قبضہ ” کنگ بیتگ، من وَ زان آں اے چیز بنت جنز ءِ تہ ءَ راجی جنز ءِ کہ بندات بیتگ آئی ءِ منزلی آسری گُڈی سرانی باپُشتی انت آئی ءِ تہ ءَ مزنیں کِساسے ءَ مئے زمین ءَ گوں ھوناں جانشودگی انت اے ھما روچ ءَ کِپٹن ءِ دویں دانک اِت اَنت “

ھمے وڑیں دیمھونی بلوچ راجی جُنز ءَ ھَمگَرنچ اَنت کہ آ ھمک روچ ءِ بام ءَ سھری ءِ آشوب ءَ پَدر کنگ ءَ اَنت وھدیکہ نواب اکبر ھان شھید کنگ بیت ما دیست بلوچ راجی جُنز ءَ یک مزنیں سرشاک ءِ جَت الم مروچی اگاں نواب اکبر ھان زندگ بیتیں بیت کنت کہ آئی ءِ مزن اُمری ءَ گیشتریں کار ودی کرتگ اِت اَنت ھَنچش گُش اَنت کہ راجی جنزانی تہ ءَ کُربانی دیگ ھم لوٹ اِت ءُ زندگ بوھگ المی اِنت

اگاں تو لوٹ ئے کہ راجی جُنز مھکم کنگ بہ بیت آ مدام سبزی ءِ دروشم ءَ گِندگ بہ بیت آ جھان ءِ پَترانی تہ ءَ گِندگ بہ بیت گڑا آئی ءِ مستریں لوٹ ءُ واھگ راجی ءِ انت کہ ھمک دمان ءُ ھمک گامانی تہ ءَ راج تی ھمراھداری ءَ بہ کنت کہ ھما زمین ءِ سر ءَ نِشتگ اِنت ھما میتگانی تہ ءَ نِندوک اِنت کہ ھما میتگاں چَہ راجی سنگتانی مھروان اَنت ھما میتگانی سرجمیں مردم راجی ءِ جنز ءَ گوں مھکمی ءَ ترا وتی ھمراھداری ءَ جاڑیگ کنگی اَنت آئی ءِ زالبولاں بہ گر داں آئی ءِ نوکیں تپلانی تہ ءَ ترا ھما وڑیں اشوبی ءِ رَنگ ءُ دروشم ودی کنگی اَنت کہ آئی اھوکیں دشمن چشیں جاھاں چہ زھنی ءُ مالی دراھیں چیزانی پروشی ءِ آماچ بہ بیت آ تُری دشمن ءَ تیر ءُ تپنگ مہ جَن اَنت بلے آیانی پِکر ءُ سَسّا ءُ ھَمپنتی دشمن ءَ یک ھما وڑیں چَک پروشی ءِ آماچ کَن اَنت کہ دشمن ءِ سَد سپاھیگانی مَرگ بہ بیت آئی ءَ نہ توریت بلکیں آئی ءَ ھمے ھمسنتی ءِ سَسّا گیشتر توریناکیں آسن ءَ تورین اِت،

نواب اکبر ھان ھما کَچ ءَ سر اَت کہ آئی ءَ وتی دراھیں کَش ءُ گورانی چیز دیستگ اِت اَنت چونائیگ ءَ نواب اکبر ھان سکیں زانتکارے اَت ءُ آ ھمک چیز ءَ آشناہ اَت پمیشکا آئی ءَ وت ءَ ندریگ کُرت کہ منی ھونانی سھری اَلم بلوچ راجی جُنز ءَ مھکم تِر کُت کَن اَنت مروچی ھما نواب اکبر ھان ءِ جھد ءُ ھونانی یک مزنیں کساسے ءَ بھرے ھَست کہ بلوچ راجی جنز ءِ گاماں تُرند کنان اَنت یا بالاچ ھان بہ بیت یا کماش گلام مھمد، شیر مھمد لالا منیر ءُ ڈاکٹر منان جان، راجی جنز ءَ ھما شھیدانی ھون ھمگرنچ اَنت کہ ھمک نوکیں روچ ءَ بامی ءِ وڑ ءَ گِندگ بوگ ءَ اَنت

نوک بنا بیتگیں جنز ءِ شھیدانی کِسہ بہ بنت یا گوستگیں جنزانی کِسہ بہ بنت ھمک کِسہانی تہ ءَ تر ءَ ھما زانتیں شھیدانی کِرد دَست کَپ اَنت کہ آ ھمک دمان ءَ تر ءَ جیڑگ پَرماہ اَنت ھمک دمان ءَ تر ءَ یک سرجمیں آشوبیں سنگتے ءِ واھند کُرت کن اَنت

مروچی ھمے راجی جنز ءِ سرشانیں بالاد اِنت کہ ھما سنگتانی گون ءَ ھمگرنچ اِنت کہ آ ما بِہ نہ دیستگ اَنت بہ گندے راجی جنز مہ بیتیں مروچی ما اے مردمانی تہ ءَ دوچاری نہ بیتگ اَت یا اے مردم ما نزانتگ اِت اَنت بلے ھما شھیدانی بامردی بیتگ کہ آیاں اے راجی جنز ءِ بُن ھِشت ایر کرتگ ھما رھشون کہ مروچی زندگ ءُ زندگ بات اَنت ھمانی بامردی ءِ انت

اے مئے وشبھتی اِنت کہ مروچی مئے جنز ءِ رھشونی ءَ ھما مردم کنگ ءَ اَنت کہ آ وت ءَ سرجمیں راج ءِ بروبرے ءَ چارگ ءَ اَنت ڈاکٹر بہ بیت یا واھد کمبر بہ بیت یا اُستاد اسلم بہ بیت یا گلزار بہ بیت یا براھمدگ بہ بیت یا مھران بہ بیت یا ھمل بہ بیت یا کریمہ بہ بیت چیرمین ھلیل بہ بیت یا کمال بہ بیت درستیں بامردانی بامردی اِنت کہ آ مروچی راجی جنز ءِ سرشونی ءَ کَنگ ءَ اَنت

ھمے وڑیں بامردانی بامردی نیتگ کہ مروچی ھمک سنگتانی تہ ءَ یک ایماداریں جھدے ءَ وتی گام ایر کُرتگ اَنت شھید کِپٹن جھانگیر ءِ وڑیں بامردی ءَ ھمے جاہ ءَ وتی مھکمی پَدر کُرتگ کہ آئی ءِ کپتگیں لاش درستیں گَپاں کنگ ءَ ایں کہ آئی ءِ ھمک جسم ءِ آزاہ ھمے گواھی ءَ دیگ ءَ ایں کہ زمین ءِ راستیں پُسگے ءِ بوھگ ءَ تر ءَ گوں ایمان ءَ جاڑیگ بوھگی اِنت ترا گوں مُقلسی ءَ تیار بوھگی اِنت کہ ھمے مھکمیں مردمانی تہ ءَ یکے کِپٹن جان پنام ءِ جھانگیر اَت کہ آئی ءَ وتی ھمک جسم ءَ سابت کرت ءُ پیشداشت کہ من یکے مقلسی ءَ ترا گوں مڑیت کُرت کن آں آئی ءَ داں گڈی وھد ءَ ایمانداری ءَ وت ءَ ندریگ کرت پہ زمین ءُ چورویں بَچاں

کَپٹن بَس تی یات اَنت پَشکپتگ اَنت تو اگاں واتر بہ بئے ترا چہ باز ما سکیت کُرت کن ایں ترا سلام تی جھد ءَ سلام

عُزیر فضل

لہتیں یات ماں گرنچّے ءَ

زندمان یک براھداریں ھُدائی داد ءِ آئی ءِ آسر کنگ ءَ لہتیں انچیں مُرگ ھست کہ آ وھدے چِری چِری کناں۔ ـ ـ

ـ

ھما داگ داتگیں دل،

ھما ارس ءُ ھونی ئیں چم،

ھما یات کہ گرنچّ ئے ءَ بستگ اَنت ءُ مُدام موسُم ءُ بے موسُم ءَ گیر کایاں آ باز تکانسُر کناں۔ ـ ـ ـ ـ

زندمان کدی کدی بے ترانگ کنت ، کدی کدی انچیں وشی دنت کہ ھر آدم ءِ واست ءَ جنّت اِنت، ھمئے یاتانی لڑے تہءَ مردم پہ شاتکامی جیڑیت لہتیں انچیں کردانی واھُند چمانی دیم ءَ زاھر بیت کہ آ شموشگ نہ بنت انچُش سما بیت کہ زندگی ھما آنی پاداں پِٹ بوتگـ ءُ ھمئے مُرگ کہ چِری چِری کناں دل ءَ چہ آہ چِست بیت ءُ ترانگانی چمدار بیت ـ ـ ـ ـ ـ ـ

ءُ من گوں ھمے یاتاں چو موسُم ءِ رنگ ءَ پیڈاتگ آں ، وشیں موسم کایاں کہ آزمان ءِ دیم ءَ جمبرانی کتار سُوریں کاڑانی رنگ ءَ رم ءَ رم ءَ کاینت ءُ روانت موسُم چو بانور ءَ براھنگ بیت ، گوات زھیرانی نازینگ ءَ شیک شیک کنت،

بلے من؟

من ھما بامردانی ترانگ ءَ کپاں کہ پہ زمین زندگ بوتگاں ءُ پہ زمین نمیران اَنت ـ کہ زیک ما یکیں بوجیگ ءَ سوار بوتگ ایں، ھما سنگت ءُ بیل کُجا شُت اَنت؟

زمین ءَ دوست بوت اَنت؟ یا ھُدا ءَ؟

زیکیں ترانگ زیکیں نِند ءُ نیاد ھما وشی ءُ مزاک، ھما ٹھک دیگ ءُ کندگ، ھما کٹورُک گوں وتئ شیتانی آں، ھما شاھریں بیلی ، ھما توتی الہانیں وش توار، کُجا شُت اَنت؟؟؟

آ زمین ءِ یار اَت اَنت،

زمین ءِ سیاد ءُ وارث اَت اَنت،

آ زمین ءِ مہرانی وامدار اَت اَنت،

زمین ءَ دوست بوت اَنت زمین ءَ وتئ کُت اَنت ءُ ھما بیلی من ءَ دیدگ ءُ ساہ ءَ دوست اَنت کہ پہ زمین ءُ راج نیمران بوت اَنت

منی کِرا بس ترونگلیں یات،

برپ بستگیں ترانگ ،

زھیر چکیں گوست پش کپتگ

ـ

شہیدانی ترانگ دل ءِ رّگ رّگاناں

نہ بنتیں شموشُگ ھلو ھالو ءَ پہ

زاهد ءِ بیگواهی باندات ءِ بیگواهی اِنت

توارش بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

چاگرد ءِ تہا سئے تب ءِ مردم بنت اِنت یکّے هما اَنت کہ وتی راج ءِ باندات ءِ بابت ءَ جیڑ اَنت وتی مھلوک ءِ دردا‌ں مار اَنت آوانی گماں شریدار بنت ءُ آوانی سرا گوستگیں زوراکیاں وتی اندر ءَ مار اَنت ءُ اِے زوراکیانی هلاپ ءَ پاد کاینت ءُ همیشانی هلاس کنگ ءِ هاترا جدوجھد کن انت، پہ وتی مھلوک ءِ وشیں باندات ءِ هاترا وتی واهگ ءُ زاتی زندمان ءِ دراهیں واهشت ءَ ندر کناں آ اِے هبرا پکا زاننت ءُ سرپد بنت کہ اِشانی کار ءِ مُز چے بیت اِنت دگنیا ءِ یک راستی ءِ کہ راست گُشگ ءُ راستی ءِ راه ءَ کار کنگ نبشتہ کنگ گپ کنگ ءِ مُز آئی ءِ زندمان ءِ تہءَ جنجالانی بازی اِنت پرچا کہ دگنیا ءِ تہءَ راست گوشوک ءَ چہ گیشتر دروگ بند ءُ منافق باز اَنت، بلوچستان ءِ تہءَ نہ بلکیں دگنیا ءِ همک هند ءَ راست گوشوکیں مردم ظلم ءُ زوراکیانی آماچ اَنت اِے تب ءِ مردم چاگرد ءِ تہءَ باز کم بنت بلے چاگرد ءِ مٹ کنوک ءُ شرتر کنوک هم همے کم ایں مردم بنت اِیں اِے گوں وتی راجدوستی ءُ انسان دوستی ءِ سبب ءَ سرپدیں چاگردانی تہءَ باز عزت دارے مردم زانگ بنت ءُ بےوانندیں چاگردانی تہءَ کہ اُودے مردم تبدیلی ءَ چہ ترس اَنت چاگرد ءِ دشمن زانگ بنت بلے اِے تب ءِ مردم هچ ءِ پرواه ءَ نہ کن آں ءُ وتی جدوجھد ءَ دیما بران کن انت دومی تب ءِ مردم هاموش بنت اِنت اِشانی کساس چاگرد ءِ تہا سک باز اِنت اِش چہ تبدیلی ءَ ترس اَنت ءُ وتی زندمان ءَ چہ مطمئن بنت اِے هما بندیں مرگ ءِ پیم ءَ بنت کہ زندگی ءَ بال اِش نہ کُتگ ءُ بال کنگ ءَ را نادراهی ئے سرپد بنت اِے مردم زوراکی ءِ گندگ ءِ وهدا وتی چماں بند کن اَنت گوش ءَ چہ وتارا کَر کن اَنت تاکہ وت ءَ چہ مطمئن بہ اَنت اے مردم بدلی ءِ بابت ءَ بہ نہ جیڑ اَنت ءُ اگاں یک مردمے اِشانی کرّا هبر بہ کنت گُڈا اِشانی گپ هِمیش بیت اِنت کہ ‘سر ءُ سنگ میڑینگ نہ بیت’ اِے مردم بس وتی لوگ ءِ بابت ءَ حیال کناں اگاں یکّ زورآورے اِشانی لوگ ءَ مان بہ داریت گُڈا آ زورآور ءَ چہ بیر ‎ءِ گرگ ءِ بدلا پنڈگ ءُ دگرے کرّا دست ءِ لونجان کنگ ءَ را زیاده اھمیت دی انت اِے پیمیں مردم نہ چاگرد ءِ تہءَ شریں مردم زانگ بنت نہ هرابیں اِے پیمیں مردم هاموشی ءَ گوں زندگ بنت ءُ گوں هاموشی ءَ مر اَنت ءُ سیمی تب ءِ مردم زر وار، لالچ خور منافق باز ءُ وت پرستیں مردم بنت اِے انسان ءِ دروشم ءَ جانور بنت اِشانی واستہ بس اِشانی جند ءِ زندمان ارزشت داریت اَنچو کہ اگاں یک دگّی اے لمب ءَ مردمے مرّگ ءَ بہ بیت ءُ آئی ءِ رکینگ ءُ کمک کنگ ءَ چہ آئره فائدگ مہ رسیت گُڈا آئی ءَ پہ مرّگ ءَ یلا کنت اِنت اِے پیمیں مردم زر ءُ مال ءِ هاترا وتی برات ءُ چُکّانی کُشارینگ ءَ هم هچ چک ءُ پد نہ بنت اِے چاگرد ءِ تہءَ هما گند بنت کہ هرچی گیشتر زندگ بنت چاگرد گیشتر تاوان بار بیت۔

اَنچو اگاں ما وتی گُلزمین(بلوچستان) ءِ بابت ءَ هبر بہ کن آں گُڈا مارا سئے ایں پیم ءِ مردم دست کپیت یکّے راج دوست اَنت پہ گُلزمین ءِ هاترا وتی سراں ندر کنان اَنت یکّے همے هاموشیں مردم اَنت کہ سرزمین ءِ سرا زوراکیانی سرا هاموش نشتگ لیب چاروک(تماشائی) جوڑ بوتگ اَنت ءُ وتی ذاتی زند ءَ گوں گولائش اَنت ءُ یکّے همے پارلیمنٹ ءِ نندوکیں راج دژمن ءُ گدار اَنت کہ پہ زر ءُ مال ءِ هاترا زمین هونیں کُتگ ءُ وتی جند ءِ برات ءِ کُشارینگ ءَ هچ چک ءُ پد نہ بنت اِے پیمیں مردم ایوکا پارلیمنٹ ءَ نہ نشتگ اَنت بلکیں بلوچستان ءِ هند هند ءَ ترا اِے ڈولیں مردم گندگ ءَ کئیت اِنت بلّے مروچی ما یک انسان دوست ءُ راجدوست ءِ بابت ءَ هبر کنگ ءَ ایں اِے راج دوستیں انسان سنگت زاهد بلوچ اِنت زاهد ءَ گوں دیم پہ دیمی دیوان کدی نہ بوتگ بلّے اگاں من شریں راج دوستیں مردمے ءِ بابت ءَ وانگ ءَ بہ باں گُڈا الّم ءَ زاهد ءِ اکس منی ھیالانی تہءَ گردگ بندات کنت، اگاں زاهد من یک مردمے ءَ را بُگشاں گُڈا منی ضمیر منا ملامت کنت پرچا کہ زاهد مردمے ءَ چہ باز مزن بوتگ زاهد بست ءُ یکُمی کرن ءِ لینن ءُ مارکس اِنت زاهد یک عہد ءِ نام اِنت یک فکرے نام اِنت یک کرن ءِ نام اِنت یک راجدپتر ءِ نام اِنت زاهد یک مردمے ءَ چہ باز مزن اِنت آئی ھیال ءُ فکر ‎ءِ بابت ءَ گپ کنگ بیت کنت بلّے آئی پہمگ ءِ هاترا یک ذندمانیں کم اِنت مروچی زاهد ذندانی اِنت لٹ کُٹ ءِ تہءَ اِنت تھاریں کوٹیانی تہءَ بند اِنت بلّے زاهد زندانی نہ اِنت زاهد همک راج دوستیں انسان ءِ تہءَ زندگ اِنت همک راست نبشتہ کنوکے دروشم ءَ مئے همبراه اِنت زوراکیانی دیم ءَ چو کوهِ سلیمان ءَ مک اِنت بلوچستان ءِ تہءَ همک کتاب دوستیں ورناه ءِ شکل ء‍َ جُنز ءِ رھبری ءَ کنگ ءَ اِنت۔

بلوچستان ءِ آجوئی جُنز ءِ بنداتءَ بگر ءِ داں مروچی مئے مزنیں کساس ءَ گران بھاہیں ورناه بیگواه ءُ شہید کنگ بوتگ ءُ دیم ترا انگت دگہ بازیں ورناہ پہ گلزمین ءَ ندر بیت اِنت زاهد ءِ جندے گُشتانک ءِ کہ مئے هاترا دراهیں شہید یک هساب اَنت کسّے شپانک ءِ یا شوانگ ءِ بہ بیت یا نواب ءُ سردارے پہ زمین ءَ ندر بیوکیں دراهیں مردم مئے چم ءَ یک هساب اَنت بلّے مردمانی تہءَ لھتیں اَنچیں مردم بنت کہ آ چہ یک انسانے ءَ مزن تر بنت آیانی کردار آیانی کار آیاں مزن کن اَنت اِے گپ زاهد پہ شہید شئے مرید ءَ گُشت اَنت سنگت زاهد ءِ هبر راست اَنت اَنچو مروچی هزارانی کساس ءَ مردم بیگواه اَنت دژمن ءِ زندان ءَ بندیگ اَنت بلّے سنگت زاهد ءِ بندیگی پہ گُلزمین ءَ ءُ جُنز ءِ آجوئی ءَ یک اَنچیں تاوانے کہ اِے کنڈ ءِ پُر کنگ ءِ هاترا یک کرن ءِ هاجت اِنت اگاں یکّے ءَ زاهد زانتگ ءُ دیستگ بزان آئیءَ یک کرنے گوں وتی دیداگاں دیستگ، زاهد ءِ جون مروچی زندانی اِنت بلّے زاهد ءِ پگر همک بی ایس او ءِ باسک ءِ رھبری ءَ کنگ ءَ اِنت ءُ داں منزل ءَ همک ورناه ءِ رھبری ءَ کنت اِنت.

گرین بُک 

رجانک: ریاض بلوچ

 (گُڈی بہر)

پٹ و پولکاری ءِ دیمداری:

پٹ و پولکاری ءِ دیم داری ءِ شرقتریں راہ ایش انت کہ تو پیسرا پٹ و پول ءِ سبباں شر سرپد بہ بئے ءُ بزانئے کہ کجام رہبند، کجام وھد ءَ جوان کارمرز کنگ بنت۔ ہرچ پٹ و پول ءِ بنیادی مکسد سرپدی گرگ و جرم ءِ منّارینگ انت۔ اگاں پٹ و پول کنوکاں اے بزانتیں کہ آ چہ تو چے سرپدی گرنت گڑا آئی پٹ و پول گرگ ءِ ھاجت نہ ات۔

جُست ءُ پَد پمیشہ کنگ بیت کہ آ چہ تو چیزے نا چیزے معلوم داری کشّت بکنت ءُ چہ تئی معلوم داریابی ردا تئی سرا کیس جوڑ کت بکنت۔ ہمے ہاترا پٹ و پول ءِ مستریں پْروش ایش انت کہ ترا ھچ ہم گُشگی نہ انت۔

سجہیں جُست ءُ پد کنوک پہ یک کسہے یا یک شکے ءِ راست کنگا جہد کننت۔ ہمے ہاترا وھدے یک جُہدکار ے آہانی دستا کپیت، گڑا آ ہمے شکی ئیں یا نیم بُندگیں کسہ ءَ چہ تئی گپانی کمک ءَ آسرے دیَگ لوٹنت ءُ اے ہما وھدا سوبمند بوت کننت کہ بندیگیں جہدکار آہاں چیزے نا چیزے سرپدی دنت۔

جُست ءُ پد کنوکءِ جستانی رِد بندات ءَ وڑ وڑا بوت کننت، آ ہرچ پسہ ءَ نبشتہ کننت ءُ پدا گوں وتی گْوستگیں سرپدیاں ہمدپ کننت ءُ چارنت ءُ پدا ہم آ چہ بندیگ ءَ ہمے گپانی گواچنی ءَ گرگ لوٹنت ءُ پدا ہمے دْرِچ رواں کنت تانکہ بندیگ ءَ بہ منّین انت۔ چہ اشی ءَ رکّگ ءِ شر تریں راہ بس ہمیش انت کہ بندیگ ھچ مہ گُشیت۔

گپ و گال:

ہچبر گوں فوجی و جاسُو پاسُواں گپ ءُ گال مکن۔ وھدے بندیگ زندان ءِ تہاریں کوٹیانی توکا دَور دیگ بیت، گڈا لٹ و کٹ کنگ بیت، زاہ و دژمان دیَگ بیت۔ آہانی مکسد ہمیش انت کہ بندیگ چہ بندات ءَ یک دماغی ترس و بیمےءِ آماچ کنگ بہ بیت، تاں کہ آئی گِر ءُ داری تَوان ءُ تاگت نزور بہ بیت، گڑا چہ بندیگ ءَ جست پرس گرگ آسان تر بیت، پرچا کہ چہ یک مُہکم و توان داریں انسانے ءَ نزور و ناتوانیں مردمے ءَ جست و پرس گرگ آسان تر اِنت۔

ہمے واستہ وھدے یک جہدکارے بندیگ کنگ بیت، گڑا وڑ وڑیں سوچناکیں زاہ بد و دژمانانی دیمپان بیت، بلے بِیرگ ءَ وتی کش گْورا بُوؤکیں اے چیز کمار کنگی نہ انت، وتارا چہ اے گپ و گالاں ناآشنا بکنت ءُ بس وتی بندیگ بؤگ ءِ سرا بہ جیڑیت۔ بازیں جہدکاریں بندیگ چہ ترس ءَ یکپارگی دپ ءَ پچ کننت ءُ گپ و گال کننت، آہاں ہمے گُمان بیت کہ اگاں وھدے آ گپ کننت، گڑا چہ جُست ءُ پُرس ءُ لٹ و کُٹاں رکّنت، بلے چش نہ انت۔

جُست ءُ پد ءِ وتی بستگیں رہبند انت، پرچا کہ وھدے بندیگ ہچ نہ گُشیت، بوت کنت کہ آرا ہچ سرپدی ہم نیست ، گڑا جُست ءُ پد کنوک نہ لوٹیت کہ آئی سرا گیشیں وھد زوالی بکنت، بلے اگاں بندیگ کموک سرپدی بہر کنت، گڑا جُست ءُ پد کنوک ہمے گُمان کنت کہ ہو اشی ءَ الم سجہیں کسہ ءِ بابت ءَ ِ سرپدی اَست، گڑا لٹ و کٹ ترند تر ہم بوت کننت، تا کہ کسہ سرجم کنگ بہ بیت، پمیشا کمو ہبر کنگ ءُ ھال دیَگ ہم ترا سک گْران ءَ کپت کنت، گڑا شرتر ہمیش بیت کہ تو چہ گیشیں جُست ءُ پد ءَ رکّگ ءِ ہاترا ہچ ہم مگوش۔

انچو کہ ما پیسرا گشتگ ات کہ چتور جُست ءُ پد کنوکانی اولی رم کمپان ءَ کہ کیت گوں آیگا واہ و جاک، زاہ و بد دیگ ءَ بندات کنت، بندیگیں جہدکار ءَ پوہ بؤگ لوٹیت کہ اے اولی رم ءِ کار ذاتی سرپدی جم کنگی انت، انچو کہ لنککانی نشان، نام و ڈس ءِ گرگ ءُ اے دگہ۔۔۔

تنے وھد ءَ کہ آہانی گْورا بندیگ ءِ بابت ءَ دگہ ہچ سرپدی نیست, بنداتی پٹ و پولی کار ہمیش انت کہ بزاننت کہ بندیگ ءِ اصل پجـار چی اِنت؟ آ کے انت؟ چہ کجا گرگ بوتگ؟ کار و کسب ے چی انت؟

بندیگ ءَ بس اے سرپد بؤگ لوٹیت کہ آ ہرچ سرپدی ے کہ دنت آ الم ریکارڈ ءَ ایر کنگ بنت۔ بندات ءِ پٹ و پول ترند بیت کہ آ “پروشگ ءِ دورانیہ” ہم گشگ بیت۔ اے ترندیں رہبند پہ اے واستہ ہم کارمرز کنگ بیت کہ دیمتر ءِ جُست ءُ پد کنوک گیشتر نرم تب بنت ءُ ہمدردی پیش داروک بنت گوں بندیگاں۔

جاسُو ہاسُوانی اے رم کہ گوں بندیگاں ہمدردی پیش دارنت، سنگتی ءِ تب ءَ گپ و گال کننت، سگریٹ، چاہ و سنگتی ءِ پیشکش ءَ کننت، اشانی بابت ءَ جہدکار ءَ شر سرپد بؤگی انت کہ اے تئی ہچ ھیرواہ نہ انت،بچہ اشانی سنگتیءَ وتا دور بدار۔ اے جاسُو پاسُو کہ وتارا شمے جہد ءِ دوزواہ ہم لیکنت ءُ پیش دارنت، آ گشنت کہ چے پیم آہانی پت ءُ پیرک ہمے جہد ءَ گوں ہوار بوتگ انت، قربانی اش داتگ۔

آ وَ بس لاپ ءِ واستہ سرکاری نوکری کنگائیں ءُ پنشن ءِ وداریگیں، آ ترا گشیت کہ آرا اصلا گوں تئی منّگ ءَ ھچ مکسد نیست، بس تئی کمک ءَ کنگ لوٹیت، ترا گشیت کہ آ ترا چہ ترندیں لٹ ءُ کُٹاں ءَ رکّینگ لوٹیت۔

جُست ءُ پُرس ءِ اے رہبند پولیس و فوج ءِ کوہنیں رپکے، آ لوٹنت کہ بندیگ ءِ بھیسہ ءَ بگرنت ءُ وتی دام ءِ چمگ ءَ بیار نت۔ اے رھبند باز براں چہ لٹ و کٹ ءَ گیشتر ھترناک تر بیت۔ گُشت کنئے کہ رہبند چہ لٹ و کٹ ءَ بندیگ ءَ گیشتر ذہنی پروش دات کنت، وتی رکّینگ ءِ ہاترا بندیگ رد کپیت ءُ آہانی دام چمگ ءَ کیت۔

جُست ءُ پرسءِ دگہ رھبندے Top secret file technique گشگ بیت ، اشی ءِ رد ءَ جُست کنوک گوں یک فائلے ءَ بندیگ ءِ کمپان ءَ کیت، آئی سرا بندیگ ءِ نام گوں مزنیں لبزاں نبشتہ بیت ، اے فائل ءِ توکا بندیگ ءِ ذاتی زند ءِ بابت ءَ وڑ وڑیں سرپدی ماں بیت کہ جاسُو پاسُواں ءَ چہ بازیں در ءُ راہاں جم کتگ انت، بازیں سرپدی ے چہ گوستگیں بندیگاں رستگ، ھاس چہ گوستگیں بندیگاں رستگیں سرپدی سک ھترناک بنت کہ آ منّگ نامہ انت، گوں آہانی دست خطاں، بلے بندیگ ءَ سرپد بؤگ لوٹیت کہ اے منّگ نامہ دراہ وت گڑ انت، اگاں راست بہ بنت ہم، دگنیا ءِ کجام آمیدگس پہ لَٹ ءُ کُٹ گپتگیں منّگ نامہ ءَ منّیت؟

اے رپک و ہنر درست بندیگ ءِ پروشگ ءِ واستا انت ، آ ہچبر پہ اے چیزاں رد مہ کپیت ءُ وتی گپ ءِ سرا بوشتیت، ھاس کن ھچ منّگ نامہ ءِ سرا دستخط مکنت۔

یک دگہ ھترناکیں رھبندے اے کارمرز کنگ بیت کہ چہ پیسرا یک منّینتگیں جہدکارے تئی دیما پیش کنگ بیت، جاسُو پاسُو ترا گوں آئی ءَ ایوکا کمپان ءَ یلہ کننت رونت، انچو تئی ہمے سنگت ہمے جُہد ءَ کنت کہ ترا پہ منّگ نامہ ءَ رازی بکنت و بہ منّارینیت۔ اے پیشدارگ ءِ واستہ کہ شما ایوک اِت، بلے شما ایوک نہ اِت، اے وھداں چیریں کیمرا است یا شُمے گپ ریکارڈ کنگ بوگا انت تا کہ شمے میان ءَ اگاں انچیں گپے بوت آ ہمے ریکارڈ ءَ تئی ھِلاپ ءَ کارمرز کت بہ کننت۔

دگہ گپے ذہن ءَ بدار، گوں ہمے منّینتگیں جہدکار ءَ ہچ پیمیں اڑ ءُ کُڑ مکن ءُ جذباتی ہچ رنگا مبو، اے رویہ زاہر کنت کہ تئی گوں آئی ءَ نزیکی است، تو آئی ءِ گوما شری ءِ سرا گپ و گال کن آرا ہمے سرپد کنگ ءِ جہد ءَ بکن کہ چہ آئی ءِ پہمگءَ بوت کنت ردی بوتگ، بلے آئی گوما سیاسی بحث و باوست ءَ پہریز بکن۔
سیاسی بحث و باوست پول کنگ ءِ کوہنیں رپکے، وھدے جُست کنوک ھچ رنگا سوبیں نہ بیت، گڑا ہمے رھبند ءَ کارمرز کنت تاکہ تو سیاست ءَ بندات بہ کنئے، بلکہ گپ گپ ءَ رازے در بہ کپیت۔

بازیں مُھکمیں سیاسی جہدکار اے رپک ءِ شکار بنت ءُ دپ ءَ پچ کننت۔ ترا گپ کنگ ءِ موہ ہمے ہاترا دیگ بیت کہ تو وتا آجو بہ لیکئے ءُ گپاں بہ کنئے۔ اے رھبند ترا نفسیاتی حوالہ ءَ وتی شکار کت کنت۔

انچو کہ جابریں جُست کنوکءِ بابت ءَ ما پیسرا گشتگ ات کہ آ گوں آیگا لٹ ءُ کٹ، زاہ ءُ بد ، ڈاہ ءُ جاک ءَ بندات بیت ، آ مدام ترا گشیت کہ آ ھچبر وتی کار ءَ بے سوب نہ بوتگ تو کئے کہ گپ نہ جنئے ءُ مارا احمق جوڑ کنئے، نوں مارا پہمگی انت کہ آ چشیں ہنر چیا سازنت؟ جیڑگی گپ ایش انت کہ آ پول کنگءِ وھداں ڈاہ و کوکار چیا کننت؟ زاہ و دژمان چیا اینچو دینت؟ پرچا کہ جسمانی تشدد ءَ چہ دمبرگ ءَ پد ہمے راہ پشت کپیت۔ آ بندیگ ءَ بار بار گشیت کہ آ راز در کنگا سوہو انت ، تو آرا نوں گیشتر ابدال کت نہ کنئے۔ اے رپک پہ کش گورا یک نفسیاتی چاگردے ءِ پیداگ کنگ ءِ واستہ ہم ودی کنگ بیت۔ آہان ءَ باور کنائینگ ءِ واستہ کہ آ چہ چونیں رہبنداں منّین انت. اے درست آہانی بے سوبی ءِ کوہنیں ہنر انت۔ چش کہ کوہنیں زمانگاں جنگلی مردماں ترسناکیں جناورانی سرگ سر ءَ کتگ ءُ جنگلی ناچ کتگ ءُ وتا کلاگ گپتگ کہ آ چون ترسناک انت۔ چٹ ہمے داب ءَ بندیگیں جہدکار ءَ اے گوں ہمے رنگ ءُ نگاہ ءَ چارگ لوٹنت۔

نفسیاتی زوراکی:

ما دیستگ کہ زُلم و زوراکی ءِ اے رہبند باز کارمرز کنگ بیت، گیشتر اشی ءِ کارمرز جُہدکار ءُ آئی کہول ءُ نزیکیں مردمانی کُشگ ءِ بیہار، بدنامی، آرا بے واب کنگ، ڈاہ ءُ کوکار کنگ ءُ آرا بے وردن کنگ۔۔۔ نفسیاتی تشدد چہ جسمانی لٹ ءُ کٹ ءَ بندات بیت ءُ ہمے ترس ایر کنگ بیت کہ تو مدام لٹ ءُ کُٹ کنگ بئے، لٹ ءُ کُٹ ءِ اے سجہیں رپک بندیگ ءِ ابرمی توان ءُ داشت ءِ پروشگ ءِ واستہ کارمرز بنت۔

کم شرپی:

ما دیستگ کہ جُست ءُ پرس ءِ اے رھبند ءَ گیشتر کہ بندیگاں بْرہنگ کننت۔ گُد ءُ جر ہرچ یک انسانے ءِ کردار ءِ جْوانیں بہرے، چہ بندیگ ءِ گُدانی کشّگا آ لوٹنت کہ بندیگے کردار گوں گُدانی ہمراہی ءَ جہل بہ کپیت، اے یک نفسیاتی کردے

کم شرپ کنگ ءِ دومی بہر ءَ بندیگ ءِ شرم ءُ ننگانی بابت ءَ ردیں زبان ءِ کارمرز کنگ انت۔ یک بندیگیں جہدکارےءَ اے سلّیں کردار پیسرا چہ زانگ لوٹنت ءُ اشانی ہاترا ذہنی سُورتءَ ساڑی بؤگ لوٹیت۔ انچو کہ بندیگ ءِ گُدانی کشّگ و آرا لوُچ کنگا پہ آئی داشت ءِ توانءِ ایر جیگ کنگ ءِ کوشش کنگ بیت ، انچو آئی شرم و ننگانی توازہ ہم پہ ہمے ہاترا کنگ بیت کہ آئی داشت ءِ توان ایرماد بہ بیت۔ ما پہمت کنیں کہ اے کارپدانی یک انسانی ذہنے ءِ سرا اسر باز بوت کننت۔

پولیس گڈی در ءَ بلیک میلنگ ءُ رشوت دیگ ءِ لالچ ءَ دنت تاکہ بندیگ بہ منیت، بلے سجہیں بندیگاں اے درتکگیں گزرک ءَ چہ ھژار بوگی انت، گواہے کہ وھدی سُورت ءَ ترا لہتیں مال و متاہ دیگ ہم بیت، بلے اے گپ ءَ سرپد بو کہ اشانی لالچ دائمی بوت نہ کننت، اشانی لبّ ءُ لالچانی دام ءَ ہچ وڈا کپگ نہ لوٹیت۔ اے سیت و نپ بے سود انت۔ اے پدا ترا انچو بے یار و مددگار دور دینت چش کہ “کینیتھ لینن پہ درور۔

ما گْوست ءِ شاھدیاں اگاں بچاریں گڑا بابلی سلطنت ءَ چہ بگر تا رومن سلطنت ءَ، ہسپانیہ ءِ پٹ ءُ پولاں بگر تاں نازی کیمپاں ءُ مرچیگیں دور ءِ برطانیہ راج ءَ تاں، تشدد ءِ اے نہ کُٹّوکیں دْرِچے مدام برجم بوتگ، اے رنگیں کسہ ہم باز انت کہ راجی بامرداں چتور گوں جوانمردی ءَ تشدد ءِ دیمپانی کتگ نہ پرشتگ ءُ چہ زنداناں آجو بوتگ انت۔ راستے کہ تشدد معمولی نہ بوتگ انت۔
تشدد ءِ دیم دارگ ءِ شرتریں رھبند ایش انت کہ بندیگ وتارا ذہنی حوالہ ءَ ساڑی بکنت، بندیگ وتی توکا بُود پیداگ بکنت، تشدد ءِ وھداں وتی ذہن ءَ یا در و دیوالاں نکش جوڑ بکنت۔ اے وڑا تشدد ءِ وہداں ھیال دگہ نیمگے روت ءُ دردانی مارشت کمتر بیت۔

ھلاس بوت

ھشت مارچ زالبولانی میان اُستمانی روچ

نبشتہ: کریاب بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ : کالم

‏‎ زالبولانی حق ءُ آہانی آزادیءِ بابتءَ تاریخ چو اے وڑءَ اِنت کہ الیزابت کیڑی اسٹیٹن نامے امریکی زالءِ کہ نیویارک ءِ جاھمنند ءِ اَت گوں وتی دزگھاراں زالبولانی حقانی لوٹءِ پدا یک کنونشن ءِ لوٹ کنت۔

‏‎اشیءَ پیش متحدہ امریکاءِ زالبولانی تہءَ اے واہگ بیتگ کہ زالبولاں متحدہ امریکاءِ جمہوریت تہءَ آ حق نہ رستگ انت کہ آہانی جار جنگ بیتگ ءُ ملکءِ بازیں دمگ ءُ ریاستاں زالبولانی مزنیں مُچی ایں حقانی پادمالیءَ چہ وتی ریاست ءُ وتی مردیں آدماں چہ دلرنج بیتگ انت۔

‏‎ الیزابتءِ لھتیں دانائے گپاں آئیءِ دزگھار دلگوش بیت اَنت ءُ پہ کنونشن ءَ یک پروگرامءِ اڈ دات ایش۔ آہاں دو روچے تہا ھمساھیگیں زالبول ءُ متحده امریکاءِ دگہ ریاستانی زالبولاں گوں گپ کُت ءُ لھتیں زال پہ کنونشن ءَ بھر زورگءَ رازی کُت انت۔

‏‎سال 1848 جولائی 16 ءَ یک جارے شِنگ کنگ بیت کہ 19/20 جولائیءَ امریکاءِ شھر نیویارکءِ سینیکا فالءَ زالبولانی یک کنونشن ءِ برجم دارگ بی کہ آئیءِ سرھال انت”زالبولانی مذہبی سیاسی ءُ چاگردی آجوھی”۔

‏‎روبرکتی تاریخ ءَ پیسر چشیں ھچ کنونشن نبیتگ اَت اے اولی رند اَت کہ زالبولاں پہ وتی حقانی منّارینّگءَ چُشیں گامءِ جتگ اَت۔

‏‎کنونشن تہا الیزابت زالبولاں چہ لھتیں جیڑہانی سرا تپاکیءِ لوٹ کَنت،

‏‎1: زالبولاں ووٹءِ حق دّیگ بہ بیت”امریکاءَ ووٹءِ حق زالبولاں 1920 ءَ رس اِتگ”۔

‏‎2: زالبولاں زمین بھا زیرگے حق دیگ بہ بیت۔

‏‎3: مردیں آدمانی وتی لوگیءِ سرا دست چِست کنگ لٹ کُٹ کنگ ءِ سرا پابندی ببیت۔ “1920 چہ پیش امریکائے قانونءِ رِدا لوگواجہ ءَ وتی زالءَ بندیگ کنگ ءُ لٹ دیگءِ مستری بیتگ”۔

‏‎4: لوگ بانگءَ اے حق بہ رسیت کہ آ وتی طلاق(سوناں) ءَ وت گِپت بہ کنت۔

‏‎5: زلبولاں ہرچ محکمہءَ روزگارے حق بہ رسیت۔

‏‎6: کالجءُ یونیورسٹی ءَ زالبولانی سیٹ بہ بیت۔ “زالبولاں کالج ءُ یونیورسٹی ءَ وانگءِ اجازت نہ بیتگ اے مستری لوگواجہ ءِ اگں پِت ءِ بیتگ”۔

‏‎7: زالبولانی سرا چرچانی فتوی ھلاس بہ بنت۔ “وھدے کہ چرچءِ فیصلہ زالبول بابتءَ اتکگ گُڑا آ گُڈی فیصلہ بیتگ اگہ لوگواجہءَ وتی لوگبانک یا پِتءَ وتی جنکءِ سرا بدکاری ءِبھتام جتگ گُڑا چرچءَ اے حق بیتگ کہ کُشگ ءِ سزا بہ دنت”۔

‏‎آ زمانگءَ چُشیں لوٹ کنگءِ بزانت وتی مرگے دعوت دیّگ بوتگ بلے سد آفرین ہمے زالاں کہ وتی حقانی ھاترہ چُشیں کار کُتگ ایش۔

‏‎اے لوٹ پہ مردیں آدمءَ بے عزتیءِ مقام اَت امریکا ءِ روتاکاں الیزابت ءُ آئیءِ دزگھار سوزن انتونی، لیوسی اسٹون ءُ سوجورنر ٹرُوت زاہءُ بد کُت اَنت ءُ وڑ وڑیں بھتام جت اَنت بلے اشاں وتی ھمت ءَ نزور نہ کُت۔

‏‎زالبولانی اے جُھد کمو گیش 72سالءَ پد سوبمند بیت وھدے 1920ءَ امریکاءِ ملکی راھبند”آئین ” ءِ تہءَ 19می رندا بدلی آرگ بیت، ءُ زالبولانی لوٹ منگ بیت اَنت۔

‏‎الیزابتءَ وھدے کنونشن ءَ زالبولانی حق ءُ آجوھیءِگپ کُت انت فریڈرک ڈاگلسءَ آئیءِ پلامرزی کُت آئیءِ ھمراھیءَ کساس دگہ شش انچیں مردیں آدمانی نام دیما اتکگ کہ آہاں زالبولانی حقانی آجوھیءِ جُھدے پلامرزی کُتگ اشانی تہءَ جارج فرانسس ٹرئین ءِ نام کئیت آئیءَ اے جُھد مالی کُمک کُتگ ات، تئیتس ڈبلیو سیمس کانگریس مینءِ اَت 1918 ءَ زالبولانی حقءَ کارءِ کُت ءُ زالبولانی حقءَ وتی ووٹءِ دات۔

‏‎جیمس موٹ کہ لکریشیا نامءِ مردءِ کہ ہمے جُھدءِ باسک ات زالبولانی سینیکا فال کنونشن ءِ چیرمین بیتگ ءُوتی لوگ بانکے ہمراہءَ زالبولانی جُھدءِ باسکءِ بیتگ۔

‏‎سوزن انتونیءِ پِت ڈینیل انتونیءَ وتی چُکے ہمراداری کُت ءُ پہ جنکءَ اسکول پچ کُت ءُ وانینت۔

‏‎لیوسی اسٹون ءِ لوگواجہ ھنری بلیکویلءَ لیوسیءِ ھمراھیءَ بازیں کوھی دمگ ءُ میتگءَ شھراں پند جت سفر کُت ءُ زالبولاں آہانی حقانی بابتءَ سرپدی دات۔

‏‎ورجینا مینور زالبولانی جُہدے باسکءِ ات آئیءِ لوگواجہ فرانسس مینور وکیلءِ ات آئیءَ بازیں قانونی جیڑہاں کمک کُت ءُ پمفلٹ شنگ کنگءِ کار کُت۔

تئو یک زالءِ لوگ بندیگ کن ءِ بزاں یک پُشتءِ بندیگ کُت، یک جِنک ءِ وانِینت بزاں یک چاگردے وانِینت اگہ من رّد نیا اشیا گُشنت چاگردی سرمایہ کاری۔

چاگرد بے زالبولاں دیم روی نہ کنت ھاس بلوچی چاگرد من چیدگانی وانوک ءُ پٹ پولءَ سک ھُبناکیں مردمےءَ من بلوچی چاگرد ءِ تہءَ ہما چیدگ دیستگ انت کہ آ دُنیائے قدیم تِریں چیدگاں چہ یک انت.

فرق اش انت آ دگہ راجانی چیدگ آہانی ماڑی ءُ کلات بزاں مردیں آدمانی مستریءِ شون انت۔

مئے زالبولانی دوچانی تہءَ گِندگ بنت زالبولانی حقانی لگتمالی ہما راجاں زیب دنت کہ آہاں تاریخ تہءَ وتا زورانسری جاہ ءُ پجار داتگ پہ بلوچءَ اے گپ بائدے ھیبءِ بہ بیت کہ آ وتی زالبولاں لوگبندیگ بہ کنت.

ھدا مرزی استاد دینارزہیءَ لھتیں ورنا جُست کنت استاد ماں آجوھی چے پیم گِپت کنیں؟

استادءَ جُستے پسہءَ جُستے کُت

“تو آجوھی دات کنے”؟

ورناءَ گُشت ماں وا غلامیں ماں چوں آجوھی دات کنیں، استادءَ گُشت تو کہ آجوھی دات نکنے گُڑا آجوھی پرچہ لوٹے؟

وتی ماتءَ وتی گھاراں وتی لوگبانکءَ آجوھی دات نہ کنے گُڑا آجوھی مہ لوٹ اِت دگہ چیزیں بلوٹ اِت۔

‎پَچیں نمدی ءِ پہ ھماھاں کہ سوشل میڈیا ءَ راجی جنز ءِ ھلاپ ءَ کار کنگ ءَ اَنت ءُ راجی رھشونانی سرءَ بے نَپیں باوست کنگ ءَ اَنت

‎دروت ءُ دراہ بات اِت درستیں سوشل کارمرد کنوک

اکیل مراد

دی بلوچستان پوسٹ : بلوچ نبشتہ

‎راجی جنزانی تہ ءَ الم باوست بیتگ اَنت باوست کنگ ءِ ھَک درستیں مردماں ھَست آ تُری راج بیت یا راجی راجکار بیت یا راجی رھشون آئی ءِ سر ءَ ایراد گِرگ باوست کنگ درستیں گپانی کنگ ءِ ھک ھست بَلے ھمک راجی جنزانی وتی یک پَترے ھَست ھرکس ھما پَتر ءَ نِند اِت ءُ راجی لوٹ ءُ جنزانی نیزوریانی سر ءَ گَپ کنت آئی ءِ گپانی سر ءَ ٹپاسگ ءُ دلگوشی بیت اے گپاں چہ ابید مستریں چیز تپاکی ءُ سوبمندی ءُ دگہ چیزانی ھژدری ءَ گوں ھمگرنچ بنت ۔

‎چُش کہ گوستگیں وھداں بہ گِر داں انوگ ءَ بے سریں باوستانی گوشدارگ ءُ چارگ یکشل ءَ برجاھیگ انت “بتل ءِ گوش اَنت کہ یک دوست ءِ سَد دژمن ءِ کار ءَ آسان کنت “اے بتل بلوچاں گوستانک ءَ گوشتگ ءُ انگت ءَ بلوچ ھمے بتل ءَ کارمرز کن اَنت چونائیگ ءَ اے بتل ما گیشتر وت ما وتی جیڑگانی سر ءَ ایش کُرتگ بلے ھاسیں بتل ءِ مول ءَ من سرپد نہ انت۔

‎بیلاں اشی ءَ شما درست سرپد اِت کہ بلوچ ءِ جیڑگ ماں رسانکدراں بَند کنگ بیتگ اشی ءِ راستی شمے دیم ءَ ایں کہ گوستگیں وھداں بہ گر داں انوگ ءَ بلوچ ءِ ھمک جیڑگ چیردیگ بوھگ ءَ ایں کَس سرپد نہ انت کہ بلوچ ءِ میتگاں چی بوھگ ءَ ایں کس سرپد نہ انت کہ بلوچ ءِ کسانیں زھگاں کجام وڑ ءَ گار کنگ ءُ کجام پئیم ءَ آیانی بُنکی ھَک وانگ پَچ گِرگ بیتگ انت۔

‎بلوچ ءِ اگاں گپ ءِ ھست آ ایوک ءَ سوشل میڈیا ءَ بس پَدر انت بزاں بلوچ وتی جنجالاں وت ھالائیٹ کنگ ءَ ایں بلے ھمے سوشل میڈیا اگاں ما راست ءُ تچکی ءَ دشمن ءِ ھلاپ ءَ کارمرد بہ کن ایں اشی ءِ نَپ بلوچ ءَ رَس ایت بلوچ راجی جنز ءَ رَس ایت بلے چیزے وھد بیت کہ داں منی ھوش انت ءُ من سوشل میڈیا ءِ تہ ءَ کَپتگ اَنت اے شَش سال انت کہ یکشل ءَ ترند ءُ نرم بلوچ اکسٹویسٹانی وت ما وتی جیڑگانی گیش ءُ گیوار نہ بیتگ آ تُری کجام ھم کَس بہ بیت آ راجی رھشون بیت آ راجی باسک بیت آ راجی دوزواہ بیت آ راجی کمکار بیت دروست ھمے گوات ءَ وتی لپیٹ ءَ مانپوشیتگ اَنت کسے ءِ پاد ڈنگرے ءَ اڑیت آ سوشل میڈیا ءَ وتی زھراں راجی گلانی سر ءَ درشان ایت بیلاں راجی پُسگاں اے ھاترا ءَ وتی ھون نہ ریتکگ اَنت کہ شما مئے ھونانی سر ءَ وشکندی بہ کن اِت ءُ راستیگیں مردماں بے سریں بھتام ءُ ایرادانی تہ ءَ بیار اِت آیاں وتی ھونانی وشبو اگاں تالان کرتگ گڑا آ پہ تپاکی ءُ آجوئی ءَ ِانت بیدے تپاکی ءَ ھِچ نہ بیت ۔

‎گڈی گپ اُمیت کن آں کہ سوشل میڈیا ءَ دشمن ءِ ھلاپ ءَ شما کاربند اِت ءُ وتی لوٹ ءُ مردمانی نیزوریاں راجی جنزءِ پَتر ءَ ایر کن اِت ءُ ھمود ءَ گیش ءُ گیواری ءَ گوں وتی گپاں گِشین اِت

‎

‎

دو مارچ ءَ پا بلوچ دود ربیدگی روچ ءِ درگت ءَ باقاعدہ برجم دارگ ءِ بُن ھشت بی ایس او آزاد سنگتاں ایر کت. خضدار یونیورسٹی ءَ بی ایس او آزاد ءِ سنگتانی دود ربیدگی مراگش پا زورگریں ریاست ءَ مزنیں بیم ءُ ترس ءِ زانگ بوت کہ ریاستی ڈیتھ سکواڈ ءَ بی ایس او آزاد ءِ دود ربیدگی مراگش ءِ سرا اُرش کت. شہدائے دستار شہید سنگت سکندر بلوچ و شہید جنید بلوچ ءَ ہمے روچ ءَ وتی زگریں ھون پا بلوچ ءِ دستار ءُ دود ربیدگ ءِ رکھینگ ءِ ھاترا ریتک انت و تا ابد نمیران بوت انت.
مرچی یک نیمگے ہما زگریں بلوچ کہ مدام وتی دود ربیدگ اش برجم داشتگ بلے ریاست انگتہ چا بلوچ آں ترس بیم داریت، روت گِدان آں اش بُن دنت زالبول ءُ چک آں شہید کنت. ھمے دود ربیدگ، بلوچی لج، ننگ ءُ ناموس ءَ پادلپاش کنت.
ہمے ریاست دومی نیمگا وتی داشتگیں مردماں پہ یک روچے واستہ بلوچی پاگ سرا دنت ڈُھل ءِ توار ءَ گوں ناچ ءُ سرنا کنت. گڈا دگنیا ءَ الّم ہمے پیش دارگ لوٹیت کہ اصل بلوچ اش انت کہ کلچر اش ہم داشتگ او گوں ریاست ءَ ہم ھوار انت گَل ءُ شاتکامی کن انت. ریاست ءِ زیر نگرانی ءَ شہر ءُ میتگ آں باقاعدہ مراگش ءُ مھپل برجم دارگ بنت. ریاستی چانیگر جم کنگ بنت. لس مھلوک ءَ پا زورانسری گرنت ءُ ناپاکیں بیرک ءَ دست ءَ دیَنت.
دومی نیمگا اھمد اکبال وڈیں سُرنا یاں ہم مست کنت، کدی ٹی وی اشتہار ءِ لالچ او کدی پا بیھار بلوچ ءَ جم کنائینیت او ناچ دنت. مرد روچ ءِ جار ءِ جنت، برے گُشیت کہ اے کلچر ڈے من بندات کتگ او کدی گُشیت کہ بلوچی دز مال ہم من متعرف کتگ.
بلوچ ءَ وتی دود ربیدگ زندگ دارگے واستہ اھمد اکبال آہی چینل او ایندگہ ریاستی چانیگر آنی ھچ زلورت نہ انت. شما یکبرے وتی لوگ آں زھگ آں بلوچی گپ ءُ ھبر ھیل بدیے، نندگ ءُ پاد آیگ ءُ بلوچی دود ءَ چی سرپد اش کنیت ،بلوچی پُچ ءُ پوشاک اش گورا بدیـے.
دوانزدھ سال ساری وھدے بی ایس او آزاد ءِ ورناھاں اے روچ ءِ برجم دارگے جار جت گڈ شما کجا ءِ تے؟؟
شہید واجہ غلام محمد ءَ ہما وھداں بلوچی دزمال کوپگا ات کہ تو ءِ اکبال بلکہ آنجگ بندگ ہم نزانتگ..
ھچ سرپدی یں راج ءِ وتی دود ربیدگ ءِ زندگ دارگے ھچبر ھلاپ بوت نکنت، بلے دود ربیدگ ءِ زندگ دارگ ءِ واستہ راج ءِ زندگ بؤگ ہم الّمی انت، وھدے راج بیت، راج ءَ آجوئیں گُلزمیں ءِ بیت ،گڈا دود ربیدگ پشت کپنت او پد منت انت.
زورگریں ریاست ءِ چیر دستی ءَ بلوچ ہچ رنگیں دود ربیدگی مراگش ءِ بھر بوت نکنت.
“دود ربیدگ ءِ روچ ءَ مدار، دود ربیدگ ءِ جند ءَ بدار”

زیمل آں زئیپ مکن مارا مہ ریپیں سازاں
پُرسی دیوان سرا چاپ نبیت بولان ءِ

ماتی زبان رکینگی اِنت۔

نبشتہ کار:- کریاب بلوچ

‎اسمِتءِ عمر 83 سال انت، آہیءِ گورا دوست و وارسانی کمی نہ انت،بلے چُشے کسءِ نیست کہ گوں آہیءَ وتی ماتی زُبانءَ گپ بکنت، آوتی ماتی زُبان”عیاک”ءِ تھنائیں گُشوک اِنت،

‎عیاک الاسکہءِ کدیمیں دمگی زُبان انت،الاسکہ متحدہ امریکہءِ ریاستءَ چہ یکیں کہ گوں کینیڈاءِ سیمسران انت، وہدے اِسمت ءِ لوگبانُک بیران بیت پہ اِسمتءَ کس پشت نہ کپیت کہ گوں آہیءَ ماتی زُبان عیاکءَ گپ بہ جنت، اے ھال وہدے میان اُستمانی زُبان زانتاں رست آ پہ اِسمتءِ گنِدگءَ الاسکہءَ شُت انت.

‎زُبان زانتاں اِسمتءَ چہ جُست گِپت
‎تئی مارشت چی انت پہ وتی ماتی زبانءِ باروا؟
‎اِسمتءَ گُشت کہ ایوکی سک تُرسناکیں بلے اِشیءَ چہ گیش تُرسناکیں مارشت اِش انت کہ منا چُک ہست نُماسگ ہست مردم ہست سیاد ہست دوست ہست بلے چُشیں کسءِ نیست کہ من گوں آئیءَ وتی ماتی زُبانءَ گپ بجن آں۔

‎اِسمتءِ لوگبانک مہریءَ 83 سالے عمرءَ دُنیا بدل کُت۔
‎ زُبان زانتاں جار جت کہ مہریءِ مرگءَ پد اِسمت یکءِ مردم انت کہ پشت کپتگ کہ عیاک زُبان گُشیت ءُ نبشتہ کنت” عیاک زُبانءِ نبشتہ راہبند لاتینی انت”
‎اِسمت گُشیت “درامدے راجانی تہا کپگءِ ھال ہمیش انت، گوں آیاں سیادی کنگے آکِبت ہمیش انت کہ وتی چُک ہم درامدے زُبانءَ گوں تو گپ جن انت”،

‎تھنا عیاک زُبان نہ انت کہ گاریءَ سر انت کم ءُ گیش دُنیاے تہءَ 6800 زُبان گُشگ بیت،ءُ اے سدے سالانی تہءَ 50 تا 90 درسد گاریءَ سرکشیت،” زُبان زانتانی گُشگءِ پدا”
‎ورلڈ واچ انسٹیٹیوٹ یک پرائیوٹ آرگنایئزیشن اِنت اِشی پٹ پولکارگُشنت کہ ہما زُبانءِ ھبر کنوک ءُ نبشتہ کنوکانی کساس 2500ءَ سر بیت آ گاریءَ سرکشیت۔

‎یونیسکو ءِگُشگءِ پدا 100000 لکھ مردم پہ زُبانءِ زندگ دارگءَ المی انت،100000 مردم اگں یکیں زُبانءَ نبشتہ بکنت ءُ بُگوشیت آ زُبان چہ مرگءَ رکیت،

‎ورلڈ واچءِ گُشگءِ پدا سایبیریاءَ “ھُودیہی” زُبان و “اریکپوُں” مرگانی دیمپان انت اے دوئیں زبان اریزوناءَ ہم گُشگ بنت، “ھودیہی” زُبانے پشت کپتگیں مردم 100 انت کہ وتی زُبانءَ گپ جن انت، و “اریکپُوں” زُبانے گُشوکیں مرُدم 6انت۔ وھدیں یک زُبانے کہ مِریت زُبان زانت پہ اے ھاترءَ گمیگ بنت کہ انسانی تاریخءِ یک مزنیں مڈیءِ کہ آہاں پٹ پول کنگی ات چہ آہانی دستا در شُت،

‎1992ءَ ترکیءَ “ٹِفیک اسِنک” نامیں مردے ہم وتی زُبانءَ گوں مُرت اے مردءَ بلگاریا چہ جارجیا و پدا تُرکیءَ وتی ساہ کش اِت، اے مردے زُبان “اوبیکھ” ات ءُ اے دُنیائے تھنائیں زُبان اَت کہ اشیءِ کنسوننٹ 80 تاں،

‎میگن کرُوہرسٹ نامی زالءِ کہ امریکہءِ زُبان زانتانی گلءِ کارمستر انت آ گُشیت” مئے ادارہءِ پٹ پول رِدا کم چہ کم 3400 کسانوکیں زُبان کہ روچ پہ روچ اشانی گُشوک کم تِر بیّگءَ آں اے زُبان تا سال 2100 ءَ پشت نکپ انت، اگاں اے اھسابءَ بچارے ہرچ چاردہ روچ سرا یک زُبانے مِرایت، اے یک نوکیں جیڑئےنہ انت، ہزاراں زُبان وہدے ہمراہیءَ مرُتگ اَنت و گار بیتگ انت، بلے ہست چُشیں زُبانے کہ مرگے ہم شِکست داتگ و پدا زندگی کتگ ای، پرچہ کہ آہاں گُشگ بندات کُتگ نبشتہ کنگ بندات کُتگ،

‎امریکیاں وھدے 1893 ءَ ہواہیی ریاست سرا قوضہ کُت وتی قوضہ گیریءَ برجاہ دارگءِ ھاترہ اِشاں توامیں وانگجاہانی سرا پابندی جت و دمگی زُبان ہواہیین سک زوال بیت،مُدتے پد ہواہیی چہ امریکیاں چُٹِت انت بلے زُبان نا،تا 1983 ہواہیین زُبان مرگانی دیمپان بیت،1984 ہواہیی ریاستءَ یک پروگرامءِ بندات کُت اے پروگرامءِ کارمستر “لوہایوا ناماہوے” ات، ماتی زُبان وانگ جاہاں وانینت، اولی سالءَ 7ہزار ءَ چہ 10ہزار نوجوانءَ بِنداتی وانگجاہءَ وتی ماتی زُبان دربرگءِ سنّد گِپت، لوہایوا ناماہوے گُشُیت” ما وتی زُبانءَ پدا ہمودا سرکن ایں کہ آہی جاگہ انت، وتی زُبانءَ اگہ وتی راج نگُشیت گڈا کئے گُشیت؟

‏بلوچ ورناہانی تہا بیگواہ بُوتگیں ورناہءَ چہ یک ءِ نواز عطاء انت نواز عطا ئئ چہ بلوچستان ءِ دمگ پنجگور گچگ ءِ سیادی داروکیں ورنا ہ ءِ آھی وتئی بنداتی وانگ ءُُ زانگ چہ وتئی میتگ ءَ بندات کُتگ داں ھشتمی تبکہ وانگءَ پد پہ گیشیں وانگ ءِ واست ءَ کراچی ءَ شُتگ ھواری ءُُ نیزگاری ءِ سوب ءَ مزدوری کُتگ ءُُ وتئی وانگ برجاہ داشتگ وانگ ءَ گوں ھوار آھاہی ءَ بلوچستان ءِ تہا انسانی حقانی پادمالی دیستگ ادا مردمان ءَ بے دردی ءَ چِست کنگ ءُُ براگ ءُُ شہیدکنگ آہی ءَ لوٹیتگ کہ من ھیش مسلہ دگنیاءَ سربکن ءَ آہی ءَ بلوچ ہیومین رائٹس آرگنائزیشن ءِ تہا بھر زُرتگ بلوچستانءِ تہا مستریں گل انت کہ پہ بلوچءِ حقانی پادمال کنگءِ واست ءَ کارا انت ءِ چیرپرسن بی بی گُل ھمک ماہ ءِ گُڈی وھداں سرجمیں مائے تہا پاکستان ءِ فوجی آپریشن مردمانی براگ ءُُ شہید کنگ ءِ سرجمیں رپورٹ ءِ گوں انت برے کوہٹہ برے کراچی ءِ پریس کلبءِ دیم ءَ نشتگءُُ دگنیا ءَ حال دھگ لوٹیت کہ یک مائے چنکس مردم بلوچستان ءِ تہا براگءُُ شہید کنگ بیت بلے دنیا ئے گُشاں مورے او نہ وارت نواز عطا ء میار و گُناہ ھمیش اِت کہ بلوچستان ءِ تہا انسانی حقانی پادمال کنگ ءِ ھلاف ءَ وتئی توارے بُرزے کُرتگ ھمے میار ے سوب ءَ28 اکتوبر2017ءَ چہ کراچی وتئی لوگ ءَ گوں ھشت سالیں کسانیں زھگ آفتاب، 12 سالیں ورناہ الپات التاف ءُُ ھوار دگہ شش مردم ءَ گوں پاکستان ءِ رینجرزا بُرت ءُُ بیگواہ کُت انت مرچی چارمی ماہ پورا انت کس ھیشانی ھال ءَ سرپد نہ انت آٖفتاب ءُُ آدگہ ورناہانی میار ءُُ گُناہ ھمیش اِنت کہ نوازعطاءِ ھمراہ اِت انت۔۔
‏اقوامم متحدہ انسانی حقانی جوڈ کُتگیں منشور ءِ پادمال کنوکین اولی ملک پاکستان انت کہ ادا انسان سرجمیں حق ءُُ سر حق چہ ز ِبھر انت نہ ادا انسان آزادیں زندے گوازینگ ءِ واھگ داشت کنت نہ کہ ادا انسان ءِ زندا را قدروقیمت ءِ نیست،ادا انسان حیوان ءَ چہ گنتریں زندے گوازینگ ءَ لاچار انت چوشکہ بلوچستان ءِ تہا پاکستان ءِ انسانی حقانی پادمام کنگ ادا نہ کہ بلوچ ءَ را بنیادی حق ءُُ سر حق راسنت نہ وتئی حق ءِ واست ءَ گپ کُت کنت نہ کہ پرامن ءِ احتجاج کُت کنت نہ کہ تنظیم جوڈ کنگ ءِ حق است نہ کہ بلوچ ورناہ پہ ایمنی وتئی وانگ ءَ برجاہ داشت کنت نہ کہ پہ ایمنی زندے گوازینگ ءِ حق است بلوچ ورناہ،پیر،کماش،کسانیں زھگ ءُُ زالبولانی بیگواہ ءُُ شہید کنگ تعلیمی ادارہانی بند کنگ سرجمیں آبادی ءَ بمب ءُُ توپان گوں تباہ کنگ ءِ عمل یکشلءَ برجاہ انت۔۔۔