آجوئی ءِ کِشک
“جنرل مائیکل کولنز ءِ نبشتگیں رَہ نوِشت”
اولی در، اولی بھر
اگست 1922
نبشتہ کار: مائیکل کولنز
رجانکار: حکیم بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
چہ کرناں برجاھیں راجی گھگیری ءَ پد، مروچی آئرلینڈ ءَ یک ھندی سرکار ءِ ھست کہ آئی ءَ واک چہ آئرش مھلوک ءَ رسگ ءَ اِنت، ءُ انگلینڈ ءُ جھان ءِ دگہ راجاں ھم اے سرکار من اِتگ۔ ھما کرنانی تہ ءَ ھما اوست ءُ ھما دلپروشیانی تہ ءَ آئرش مھلوک ءَ جھد کُتگ کہ درملکی تاکت ءَ چہ وت ءَ آجو بہ کنت کہ آ آیاں وتی مستری ءَ زند گوازینگ ءُ وت واک بئیگ ءِ بُنکی اگبالاں چہ زبھر کنگ ءَ بیتگ – ھمایاں کہ مئے راجگری ءِ لگتمال کنگ ءِ کوشست کُتگ، مئے ادارگ، ھمایاں کہ مئے دودانی ھلاس کنگ ءِ کوشست کُتگ ءُ مئے دودمان پِرّینتگ اَنت، ھمک ھما شئے ءَ کہ آئرش جوڑ کُتگ، ھمک ھما شئے کہ آئی ءَ مارا ھوار کُتگ یک راجی ءِ دروشم ءَ ۔ بلے آئرش راجگری رکیتگ ۔ اے ھلاس نہ بیتگ وھدے کہ راجی سرکار تباہ کنگ بیت، ءُ یک درملکی زوراکیں پوجی زورشاھی ءِ اڈ دیگ بیت۔ ءُ پہ ھمے سوب ءَ، کہ اَے کوھنیں ھندی سرکار ءَ اڈ نہ کُتگ اَت ءُ اِشی ءَ یک درملکی زوراکیں سرکار ءِ تباہ کُت نہ کنت۔ اے راجی جزبگ اَت کہ آئی ءَ کوھنیں ھندی سرکار جوڑ کُتگ اَت، ءُ نانکہ ھندی سرکار کہ آئی ءَ راجی جزبگ ودی کُتگ۔ ءُ درملکی سرکار ءِ کجام ھم گام ءَ راجی جزبگ ءَ پروش دات نہ کُتگ، بلے ایشی ءَ ابید ھم کہ راجی جزبگ رکیتگ، راجی ارواہ کَپتگ ءُ نزور تر اِتگ۔ راجی سرکار ءِ پھازگی نہ بئیگ ءِ سوب ءَ ما درملکی زوراکانی زھرناکیں راھانی دیم ءَ پدر بیتگ اِنت۔ راجی کارست آماچ بیتگ اَت ءُ راج ءِ زندمان ھترناکیانی آماچ بیتگ اَت۔ مئے نیمگ ءَ سلاہ بندیں گھگیری ءُ سیاسی درانگازی کنگ بیتگ اَت۔ ما اے کد ءَ توان ءَ نہ بیتگ اِنت کہ یک درملکی تاکتے ءَ ڈن ءَ کَش ات بہ کن ایں، دانکہ راجی سسا دوبر سرجمی ءَ بود نہ کُتگ ۔ پمیشکا گائلک جُنز (Gaelic Movement) ءُ شِن فین (Sinn Féin) المی بیتگ اَنت پہ مئے گُڈی باجبریں کوشست ءَ۔
سرسوبی ءِ گرگ ءَ پہ ھمے نوکتریں جُنز ءَ مئے پوجی ءُ سیاسی سُرپُر ءَ دلبڈی ودی کُتگ۔ گائلک (Gaelic) جزبگ کہ ڈئیل (Dàil) پارلیمان ءُ پوج ءِ تہ ءَ ودی بیتگ اَت آ مھکم ءُ نہ پروشوک اَت۔ ھمے راستی ءَ ما گوں ھستیں جاوراں بیچاریں ۔ نوک ودی بیتگیں وت واکی ءُ مئے شانداریں یکجاھی ءِ جزبگ، ءُ یک میان اُستمانی جاوریں کہ ما آئی ءَ وتی پائدگ ءَ کارمرز کنگ ءَ سوبمند بیت اِنت، چریشی ءَ مارا موہ رس ات کہ مئے انیگیں نسل ءَ گھتر بہ کن ایں ءُ مئے راجدپتر ءِ تہ ءَ سوبمند تریں راجی کردگار پیلو کنوک جوڑ بہ بہ ایں۔ یک راجی ءِ دروشم ءَ مارا وتی کسمت ءِ پیسلہ ءَ کنگ ءِ اگبال منگ بیت انت ۔
ما ایمنی کانفرنس ءَ لوٹارینگ بیتگ اِنت۔ آئرلینڈ ءِ گچین کُتگیں جھگیرانی پرمان ءَ گوں دو جنگ ءِ پِڑ ءَ دیم پہ دیمیں راجانی نیام ءَ ترانکاری بندات کنگ بیت اَنت پہ ایمنی ءِ شوھازگ ءَ۔ جنگ ءِ نیام ءَ مارا مئے لیکہ ءِ راستی ءَ اوست داتگ، ءُ چوناھا ھمائی ءِ رد ءَ ما وتی جد ءُ جھد برجاہ داشتگ۔ ما وتی سرکار اڈ داتگ اَت، ءُ وتی گیشتریں جنگی آسراتی اڈ داتگ اَنت۔ راجی ھواری ءَ نہ تھنا سگ ءُ تمردی پیش داشت بلکیں مردم گری ءِ درشان ھم کُتگ کہ آ دژمن ءِ کارپدانی سرجمی ءَ برھلاپ بیتگ اَنت۔ اے درستیں گامگیجاں مارا اکلاکی مھکمی داتگ مئے ترانکاریانی تہ ءَ کہ ما ایشانی سرجمی ءَ پائدگ زرتگ۔ بلے کجام ھم سساداریں نگاہ ءَ زانتگ کہ مئے پوجی آسراتی برتانیہ ءِ سامراج ءِ دیم ءَ کہ آ ھمے زیتاں جھانی جنگ ءَ باج بر بیتگ، بیمداریں دروشمی ءَ ناتوان بیتگ اَنت۔
اے گپ پدراہ اَت کہ اگاں ما نوکتریں سلاہ بندیں جنگے ءِ دیمپان بوتین ایں گُڑا آ انچیں کئیلے ءَ بیتگ اَت کہ ما پیسر ءَ دیمپانی نہ کُتگ۔ ءُ اے ھم پدراَت کہ مئے ھما وس کہ جھانی کمک ءُ ھمراھداری ءِ سوب ءَ داں انگت مئے نیمگ ءَ اِنت چہ ھمائی ءَ زبھر بیتگ اِت اَنت ءُ آ کمک نا آژناگ بیتگ اَت، اگاں آئرلینڈ ءَ ھما شرت رد بہ کُتیں کہ آ گیشتریں راجاں ھمے کمار کُتگ اَنت کہ ما اے شرتاں گوں شرپ من اِت کُت کنیں۔ مارا یک ارزانیں ڈبھے کوپگاں نہ بیتگ۔
ما گوں یک نگیگیں پوجی جاورئے ءَ دیمپان بیتگ اِنت یک انچیں دژمنی ءَ گوں کہ آ اَچ مارا بے کساس تاکتور، زوراک ءُ توانا اَت۔ مارا یک تاکتوریں راجے ءِ ٹَھل ءُ درآمدیگیانی دیمپانی بیتگ کہ آئی ءَ داں کرناں آئرلینڈ وتی پرگینگ نامینگ ءِ ٹاہ داتگ بیتگ۔ مارا برتانیہ ءِ راج ءِ درستیں ربیدگ، سیاسی تجربگ، ءُ تاکت ءِ دیمپانی کنگ کپتگ۔ ءُ چہ مئے نیمگ ءَ ھم مردمانی یک تکے ءَ وتی مپاد ءُ لیکہ گوں برتانیہ ءَ یکے لیک اِتگ اَنت۔ ما گُشت کنیں کہ ما وتی ڈبہ ءِ پیلو کنگ ءَ بے سوب نہ بیتگ اِنت۔
مارا آجوئی ءِ درچ رس اتگ، ءُ ایشی ءِ راستی مئے چمانی دیم ءَ پدراہ اِنت برتانیہ ءِ نیمگ ءَ چہ تاکت ءِ یل کنگ ءِ دروشم ءَ۔ ءُ مھلوک ءَ من اِتگ، ءُ مھلوک وتی گپتگیں آجوئی ءَ کارمز کنگ ءَ پہ بے تاھیر اَنت۔
راجی بُن تب ٹھیتگ کہ مئے جھد ءِ برورد وتی زند ءِ گوازینگ ءِ آجوئی اَت، آ گپاں ھژدری ءِ دیگ ءَ ابید کہ آجوئی ءِ جند چون درشان کنگ بہ بیت۔ مھلوک ءَ زانتگ کہ مئے راج وتی سرکار ءَ وتی لوٹانی رد ءَ وت گچین کُت ءُ ٹھینت کنت۔ راج سرکار گچین کنت، سرکار راج ءَ جوڑ نہ کنت۔ بلے وھدے آئرلینڈ ءِ جھگیر چہ لندن ءَ واتر اتک اَنت، واجہ ڈی ویلرہ، کہ آ ھما وھد ءَ راجی سروک اَت، آئی ءَ مُسام (ٹریٹی) لس درشانے ءِ تہ ءَ ایر جتگ اَت، وھدیکہ آ وت پہ ایمنی ءَ ھمے دابیں شونانی آئی ءَ وتی گپانی رد ءَ “کسانیں بدلیاں گوں” منوگر بیتگ۔ بلے آ، ءُ درستیں نائباں، ھوار بیتگ اَنت گپ ءُ تران ءُ ووٹ کنگ ءَ مُسام (ٹریٹی) ءِ سر ءَ، ءُ یک سرجم ءُ دلجمیں ترانکاری ءُ ڈیھہ درستیں بھراں چہ اتکگیں لیکھانی گُوشدارگ ءَ پد، مُسام منگ بیتگ۔ ءُ واجہ ڈی ویلرہ ءَ جار جتگ کہ مئے گور ءَ یک رھبندی راھے ھست پہ مئے دگریانی گیوار کنگ ءَ۔
آئی ءَ مھلوک ءِ پیسلہ ءِ منگ ءَ پہ جاڑیگی ءِ درشان کُتگ اَت۔ آ چہ کارگس ءَ دزکش بیتگ اَت، ءُ یک پرگینگی سرکارے اڈ کنگ بیت کہ آ گوں ڈئیل آئرئین گون ءَ کار بہ کنت۔ دو زمہ واری سرکار ءَ گون بیتگ اَنت: چہ انگریزاں تاکت ءِ دزگرگ، ءُ درملکی سرکار ءَ چہ ھندی سرکار ءَ تاکت ءِ مٹ بیگ ءِ وھد ءَ لس ایمنی ءِ برجاہ دارگ؛ ءُ دزگپتگیں آجوئی ءَ یک رھبندی دروشمے دیگ۔ اگاں سرکار وتی کارانی پیلو کنگ ءَ یل کنگ بہ بیت اِنت گوں انگلینڈ ءَ ھچ پئیمیں جنجالانی دیمپانی کنگ نہ کپتگ اَت، کہ آیاں وتی بھر پیلو کُتگ اَت گوں وتی پوج ءُ واکدارانی کَشگ ءَ۔ مئے گوں وتی مھلوک ءَ ھچ وڑیں ناٹاھی ودی نہ بیتگ اَت، ءُ لس دیمروی، ءُ یکجاھی ءِ مُز، گوریچانی رودراتک ءَ آرگ بیتگ اِت اَنت گوں ھاموشی ءَ سرجمیں ڈیھ ءَ ھوار کنگ بیتگ، انچش کہ یک مھکمیں راجی سرکار ءِ اڈ بیتگ اَت کہ آئی ءِ تہ ءَ آ گوں ستک ءَ اتکگ اِت اَنت۔ ڈی ویلرہ، ءُ ھما درست کہ آیاں آ کمک کُتگ پارلیمنٹ (ڈئیل)ءَ، گُشگ بیتگ اَنت کہ کسانیں وھدے سرکار ءَ بھر بہ زیر اَنت، وتی لیکہ ءُ رھبنداں گوں درآمدیگی ءَ ابید، ءُ وتی اگبال ءَ کارمرز بہ کن اَنت گچین کاریانی تہ ءَ مُسام ءِ بگیری ءَ۔
آ گُشگ بیتگ اِت اَنت انگلینڈ ءِ دیم ءَ داں انگت ءِ مستریں تاکت راجی یکجاھی ءِ برجاہ دارگ ءَ کمک بہ کن اَنت، سرجمیں آئرلینڈ ءِ یکجاھی ءِ ھاتر ءَ پرایمنیں زورپِر دیگ ءِ اگبال ءَ کارمرز کنان بہ ایں، ءُ پہ آئرلینڈ ءَ جھانے چمانی تہ ءَ گیشتریں شرپ ودینگ، ءُ پہ وتی جند ءِ راج ءِ جوانتریں دیمرویانی ھاتر ءَ پہ یک ھواریں مھکمیں سرکار ءِ کہ آ جتائیں تکانی بندات ءَ کُت بہ کنت، ءُ ھژدری ءِ جیڑھانی گیوار ءَ بہ کنت، چُش کہ لوگانی جیڑہ، زمین ءُ لنگڑ ءُ بے روزگاری ءِ جیڑہ سرڈگارے مِھر ءَ پہ آ اَے پیشکش ءِ منگ ءَ ساڑی نہ بیت اَنت۔ آیاں دگہ یک پیشکشے کنگ بیت۔ اگاں آ تاکت ءِ بدلی ءِ تہ ءَ بھر نہ زیر اَنت، گُڑا آ ایمنی ءِ برجاہ دارگ ءَ کمک نہ کن اَنت دانکہ بدلی پرایمنی ءَ گوں برجاہ دارگ بہ بیت ؟ آ پوج ءِ یکجاہ دارگ ءَ کمک نہ کن اَنت، دانکہ آ سیاسی لیکہ یا چہ پھک، دانکہ آئی ءِ مھکمی برجاہ بہ بیت پہ وتی راستیں مکسد ءَ وتی اگبالانی کارمرز کنان بہ بیت پہ اے ڈیھ ءِ رکینگ ءَ ؟ اے پیشکش ھم چہ آیانی نیمگ ءَ رد کنگ بیت اِنت۔
اے گپ ھم یات کنگ بہ بیت کہ مئے ڈیھہ انی چہ یک آشوبی جھدے ءَ درکپگ ءَ اِنت۔ ءُ، انچش کہ گمان اَت، مئے بازیں مردم یک جوش ءُ جزبگی جاوراں چہ گوزگ ءَ اِت اَنت، ءُ اے درستیں سروکانی زمہ واری اَت کہ مھلوک ءِ ھیالاں چہ جنگ ءَ ترینگ ءُ پہ واکداراں ایمنی ءُ پرمان ءِ نیمگ ءَ بہ بُرت اِنت۔
ھچ کس اے گپاں چہ چم ترینت کُت نہ کنت کہ اگاں اے پَرز ڈالچار کنگ بہ بنت جاور ھال نگیگیانی نیمگ ءَ شُت کن اَنت۔ آ پرز ڈالچار کنگ بیتگ اَنت، ءُ جاورھالاں نگیگیں دروشم زُرتگ۔ مئے راج گری ءِ لیکہ وت واجھی ءُ دگہ دری لبزانی میان ءَ کروجگ بیتگ، انگریزی راج گری ءِ لیکہ ءَ چہ سانمندیں مردمانی پنتانی سوب ءَ؛ ءُ لھتیناں ھما گامگیجانی زیرگ بندات کُت اَنت کہ ما انگریزاں گوں نپرت کنان آیانی بگیر ءَ کارمرز کُتگ اَنت ءُ ھواری ءَ جد ءُ جھد کنان ءَ آ چہ وتی ڈیھہ در کُتگ اَنت۔ راجمان پتر ءَ (آرڈ فھیس) نیاد ءِ وھد ءَ دگری پدر بیتگ اَت۔
راجی لشکر ءِ مھکم ءُ یکجاہ دارگ ءِ مارشت سک باز توانا اَت کہ یک دیر آمدیں منگ نامہ ءِ آرگ بیت۔ گچین کاریانی دارگ ءِ بدل ءَ، مُسام بگیریں پاٹی ءَ گوں وت اھد کُتگ اَت کہ آ ادارکی سرکار ءَ کارانی دیم ءَ برگ ءَ یل دنت۔ چہ آ اھد ءَ چونیں آسر دیم ءَ اتک اَنت ؟ دیوانانی ھرابی ءُ مردمانی تاچینگ ءِ ھاتر ءَ گوں ریوالراں تیر گواری کنگ بیت، ریل تاوانبار کنگ بیت اَنت، درشانے آجوئی ءَ زیردست کنگ ءِ کوشست، رسانکدر ءِ آجوئی ءَ بندیگ کنگ، ناشرکاری ءُ بیشکاری ءِ یک انچیں دروشمے کہ چراھی ءَ ما سالے پیسر ءَ داں آشنا بیتگ اِنت۔ ءُ گوں کجام مکسدءَ؛ گوں تھنا ھمے یک مکسدے ءَ کہ مھلوک چہ وتی لیکھانی درشانی ءَ دارگ بہ بنت، ءُ آئرلینڈ ءِ سرکار ءِ پہ مھلوک ءِ گچین کُتگیں جھگیراں بے باوری کنگ انچش کہ یک سالے پیسر ھواریں لشکرءَ پہ انگریزاں سرکار ءِ اڈ کنگ بے باوری کُتگ اَت۔
مُسام بگیریں پاٹی ءِ (Anti-Treaty Party) پالیسی نوں پدر بیتگ کہ آ مھلوک ءِ لوٹانی سرجم بئیگ ءَ نئیلگ اِنت، پرچہ کہ اے لوٹ چہ آیانی لوٹاں دگری دار اَنت، جنجال ودی کنگ دانکہ جوڑ بیوکیں راجی سرکار بہ پروش ایت، ءُ آکبت ءِ درگت ءَ بے پرواھی ءِ درشان کنان ءَ مُسام ءِ تاوان بار کنگ اَت۔ پوج ءِ یک بھرے ءَ، پوجی زورشاھی ءِ کوشست کنان ءَ، لس ماڑیانی دستیگ کنگ، راجی مستریں آمید گِس زیردست کُت اش، وتی ءُ راجی باپار بند کُت اَنت، بیلفاسٹ بائیکاٹ ءَ پد ءَ ودی کنگ ءِ کوشست کُت کہ آ راجی سرکار ءَ بند کُتگ اَت، ءُ سرکاری ءُ وتی پوڑیانی سر ءَ مستری ءَ ھوار مھلوکانی مِلکت ءِ سر ءَ نیشت اَنت۔
چُشیں بے سُد ءُ سماھیں ءُ تاوانباریں بگیر کارانی دیمپانی کنگ کپت، بلے پد ءَ ھم وتی ڈیھ ءِ مھلوکانی بگیر ءَ تاکت ءِ کارمرز کنگ ءَ ساڑی نہ بیتگ اِنت، ما پد ماں پد بازیں کوشست کُتگ گپ ءُ سلاہ کنگ ءِ۔ ما چہ سپاھیگاں دزبندی کُتگ کہ وت ما وتی جنگ ءَ چہ پھریز کن اِت، یکجاھی ءُ براتی ءِ کوھنیں مارشتاں برجاہ دارگ بہ بیت۔ ما پد ماں پد راج کارانی گون ءَ نیاد کُتگ ءُ پیش گامی کُتگ، تھنا یک بُنکی سَرُک ءَ ابید کہ آ مئے سر ءَ بے جُست ءَ یک ڈبھے بیتگ چہ مھلوک ءِ نیمگ ءَ کہ ما دزگپتگیں آجوئی ءَ ھمک وڑ ءَ برجاہ بہ دار ایں۔
مارا ھچ پئیمیں باوری دیگ نہ بیتگ اَت کہ مارا مئے پرزانی پیلو کنگ ءِ ھِلَگ بیت اِنت۔
روان اِنت۔۔۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
