بلوچ ءِ سے زمہ واری؟
نبشتہ کار: ھانی بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
بلوچ توری روایرشُتی بلوچستان ءِ بہ بیت یا توری رودرآتکی بلوچستان ءِ بہ بیت بلوچ راج ءَ آئی ءِ جِند ءِ زُبان ماں وانگجاھاں وانینگ نہ بیت۔ بلوچ یک ایردست ءُ بھر ءُ بانگ راجے پمیشکا بلوچ راج وتی جِند ءِ راجی زُبانانی وانگ ءُ راست نبیسّگ زبھر اَنت۔ چوناھا ماں دنیا ءَ ایردستیں راجاں آیانی ڈیھ ءُ وتواجھی ءِ وڑ ءَ آیانی زُبان ھم چہ آئی ءَ پُلگ بنت ءُ ایردستیں مھلوک ءِ زھگ ماں وانگجاھاں زورگِر ءِ زُبانانی وانگ ءَ بے وس اَنت۔ چریشی ءَ راج ءِ تیوگیں پدریچ کم کم ءَ وتی راجی زُبان ءَ شموشان کنت چمیشکا اے وڑیں راج زورگِر ءِ زُبان ءَ چو رَد کپ اَنت کہ ماں گپ ءُ تْران ءَ ھم وتی جِند ءِ راجی زُبان ءِ کْوھن ءُ زگریں گالاں ڈالچار کنان ءَ درآمدیگیں زُبان ءِ گالاں جاہ دے اَنت کہ چہ ایشی ءَ زُبان یکشل ءَ پُشت کپ اَنت، زُبان گار ءُ بیگواھی ءِ آماچ بیت پد ءَ راج ءِ سرجمیں پجّار گار بیت پمیشکا گْوش اَنت کہ اگاں تو یک راجے ھلاس کنگ لوٹ ئے گُڑا پیسر ھمے راج ءِ زُبان ءَ ھلاس بہ کن گُڑا آ راج پد ءَ وت کم کم ءَ ھلاس بیت۔
اگاں ما ھورت چاری بہ کن ایں گُڑا ما سرپد بَہ ایں کہ مئے بلوچ راج ءِ راجی زُبان ھم مارا ماں وانگجاھاں وانینگ نہ بیت، پہ مئے زُبان ءِ دیمروی ءَ گِندگُش ءُ روتاک ءِ وڑیں ھچ آسراتی ھم نہ بیتگ اَنت ءُ ناں کہ اے بیست ءُ یکمی کرن ءَ ھم ھست اَنت ئِے چمیشکا مئے راجی زُبان ھم ڈالچاری ءِ آماچ اِنت۔ مئے وانِندھیں مردم چو بے کساس رَد کپتگ اَنت کہ ناں ایشانی گپ ءُ تران ءَ زگری یے ھست اِنت ءُ ناں کہ اے بلوچی ءِ یک کسانیں گالرِدے اوں راست نبشتہ کُت کن اَنت۔ وھدے کہ ما اے وڑیں بلوچاں راجی زُبان ءِ وانگ ءُ نبشتہ ھیل کنگ ءِ سکین دے ایں گُڑا لھتیں سنگت بے سیتیں نیموناں کنان ءَ گْوش اَنت “من بلوچی ماں وانگجاھاں نہ ونتگ پمیشکا نبشتہ کُت نہ کن آںہ” ءُ لھتیں گْوش ایت “بلوچی گِران اِنت پمیشکا من نبشتہ ءَ نہ زانان ئِے ءُ ناں کہ شریں اُستادے ھست کہ نی مارا بہ وانین ایت”-
گُڑا ما پہ چوشیں اشتاپ ءُ ناسرپدیں بلوچاں یک پسّوے دیگ لوٹ ایں کہ بلوچ راج ءَ آئی جِند ءِ زُبان بلوچستان ءِ ھچ دمگ ءَ ماں وانگجاھاں وانینگ نہ بیت پمیشکا ما ھچ کَس ءَ بلوچی چہ وانگجاھاں نہ ونت بلکیں ما ھرکس وتی دزھُورکی ءِ وھد ءَ وتی راجی زُبان ءِ درونتاں وانان ءَ وت دربرگ ءَ ایں۔ چوشکہ روایرشُتی ءُ رودرآتکی بلوچ ماں وانگجاھاں پارسی ءُ ھندی ءَ ماں اربی سْیاھگ وانگ ءَ اِنت گُڑا بلوچی ءِ ھم رواج گپتگیں نبشتہ رھبند ماں اَربی سْیاھگ ءَ اِنت ءُ چوناھا ما وَ بلوچ ایں پمیشکا بلوچی وانگ ءُ نبشتہ دربرگ پہ ھر بلوچے ءَ سک آسان انت چے ءَ کہ ما وتی راجی زُبان ءِ ھبر ءُ توار ءَ وَ زبر ایں بلے نبشتہ ئِے دربرگ ءَ مارا کمیں وانگ ءُ ھیل کنگ لوٹ ایت۔ من تچک ءَ گْوش آں کہ پہ یک بلوچے ءَ آئی ءَ وتی راجی زُبان ءِ دربرگ ءَ تھنا اِے سے ئیں چیزاں لوٹ ایت:- زُبان دوستی، اگل ءُ سیمی شریں دَرونت۔ گُند ئے اے سےئیں چیز وت ماں وت ھمگرنچ اَنت پمیشکا چہ ایشاں بے یکے ءَ دربرگ ءِ جُھد آسر نہ بیت۔ نی ما یک یکی ءَ اِے سےئیں بُندری لوٹانی بارو ءَ سرپدی دیگ ءِ جُھد کن ایں کہ پہ یک بلوچے ءَ وتی راجی زُبان ءِ دربرگ ءَ اے سے ئیں چیز چے اَنت ءُ چونیں بِستارے دار اَنت۔
زُبان دوستی: اول مارا وتی دل ءِ تہ ءَ زُبان دوستی ءِ مارشت ودی کنگ لوٹ ایت۔ مارا جیڑگ لوٹ ایت کہ ما وَ بلوچے ایں، مئے راج ءَ وت یک جُتائیں شاھگان ءُ سرجمیں زُبانے ھست گُڑا پرچا مارا ماں وانگجاھاں یک درآمدیگی زُبانے وانینگ بوگ ءَ اِنت؟ ماں وانگجاھاں پرچا مارا درآمدیگیں راجے ءِ دْروگیں راجدپتر، آئی ءِ کوڑائیں رھشُون ءُ لگور ءُ وتگڑ بامرانی بابت وانینگ بوگ ءَ اِنت؟ زاناں بلوچ راجے نہ اِنت؟ بلوچ ءَ راجدپتر نیست، بلوچ راج ءَ راجی رھشُون ءُ راجی بامُرد نیست کہ مارا وتی راج ءِ بابت ءَ وانینگ بہ بیت! وھدے کہ تو اے چیزاں سرپد بیتگ ئے گُڑا ترا وتی راجی زُبان دوست بیت، وھدے کہ تو وتی راجی زُبان ءَ دوست دار ئے گُڑا ترا وتی زُبان ءِ وانگ ءُ نبشتہ ءِ دربرگ ءَ واھشتے ودی بیت پرچا کہ ھر چیزے ءِ دربرگ ءَ شوک ءُ واھشت لازُم اِنت۔ پد ءَ ترا وتی راجی زُبان انچو بے کساس دوست بیت کہ تو گپ ءُ تران ءَ ھم وتی زُبان ءَ زگر دار ئے پد ءَ تو زُبان دوست ءُ راجدوستے جوڑ بَہ ئے۔
اَگل: دومی پہ زُبان ءِ دربرگ ءَ اَگل ھم لوٹ ایت پمیشکا ما گْوش ایں باید اِنت ما اشتاپ مہ بَہ ایں، ما یکپارگی رَد نبشتہ مہ کن ایں بلکیں ما پیسر بلوچی درونتاں وانان ءَ بلوچی شر وانگ ءَ ھیل کن ایں۔ وھدے کہ ما وانگ ءَ زبر بیتگ ایں گُڑا بلوچی درونتاں یک رندے پد ءَ سرجمی ءَ وان ایں، رھبند ءِ ” تپورگال، کارگال ءُ رنگ گال” ءِ وڑیں بُندری چیزاں سرپد بہ ایں۔ پد ءَ کسانیں درونتاں وت نبیسّ ایں ءُ آیاں چمشانک دیان ءَ راست بِکن ایں۔ مارا ھمے سرپد بوگ لوٹ ایت کہ بنی آدم ءَ مُدام چہ وتی ردیاں دربُرت پمیشکا مارا ھم چہ وتی ردیاں دربرگی اِنت۔ وتی نبشتگیں چیزاں مُدام وت چمشانک دیان ءَ راست بہ کن ایں ءُ وٹس ایپی وانگجاھاں اڈ دیان ءَ راج ءَ ھم بوانین ایں۔ پہ راجی زُبان ءِ دربرگ ءَ مارا چہ گوگل ءَ بلوچی کیبورڈ ءُ بلوچی بزانت بلد(ڈکشنری) ءِ وڑیں آسراتی ایرگیج کنگی اَنت کہ مرچاں ھر زُبان ءِ راج ماں گْوانکواں وتی زُبانانی کیبورڈاں کارمرز کن اَنت۔
شَرین ءُ راستیں دَرونت: وھدے کہ ما وتی اگل ءَ کارمرز بہ کن ایں گُڑا مارا بلوچی شریں دَرونت ءُ دِگہ وانگی نکان(وت) وت رس اَنت۔ مارا پہ بلوچی دربرگ ءَ شریں درونت چہ پیسبوک ءَ رس اَنت۔ بازیں بلوچ ورناھیں نودربراں ماں پیسبوک بلوچی وانگ ءِ گروپ اڈ کُتگ اَنت کہ اے گروپاں شُما “Balochi Language Centre” ءِ نام ءَ شوھاز بہ کن اِت ءُ وت ھوار بَہ اِت۔ ھمے پیم ءَ بازیں ورناھیں بلوچ نودربراں بلوچی وٹس ایپی وانگجاہ ھم اڈ کُتگ اَنت کہ اود ءَ بلوچی وانینگ بوگ ءَ انت گُڑا باید اِنت ما ھمے وٹس ایپی وانگجاھاں ھم باسکی بہ زور ایں، وتی راجی زُبان ءَ وت دربر ایں ءُ دیم ءَ راج ءَ ھم بہ وانین ایں۔ ما تچک ءَ بہ زان ایں کہ بلوچی ھما وھد ءَ دیمروی کنت وھدے کہ ما ھرکسے بلوچی وانینگ ءِ جُھد بہ کن ایں پمیشکا باید انت ما دْراہ زُبان ءِ اے سَےئیں بُندری لوٹاں پیلو کنان ءَ بلوچی وانگ ءُ وانینگ ءَ وتی راجی زمہ واری یے بہ منّ ایں۔
بلوچی مئے وتی شھدیں زُبان ءُ راجی پجّار اِنت۔ بلوچ شالا مُدام ھست بات اَنت ءُ بلوچی دیمروئی بہ کنات۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
