نبشتانک: قاضی نورمحمدپرومیؔ
پٹ ءُ پول ءُ نبشتہ:گُلزارؔ گچکی
دی بلوچستان پوسٹ
باگچھیں مکران ءِ میزریں ھاک ءُ براھداریں سرڈگار ھرچ ھساب ءَ گْوھُرت ءُ پَزور اِنت، ھزگارءُ ھستومند اِنت۔ اِے میزریں ھاک ءَ دراھیں پِڑاں شَرّکارءُ شاھوکاریں مردم ودی کتگ کہ ایشاں پہ راجی ءُ چاگردی گھبود ءَ وتی بَھرِشت مان کتگ، چہ وتی جْوانیں کار ءُ کِرداں پہ وت نام ءُ اِزّتءُ شَرَپ کٹّ اِتگ، نامدار ءُ مھشور بوتگ اَنت ۔ چرے ناماں یکّ نامداریں سرے قاضی نورمحمد پرومیؔ ئیگ اِنت کہ آ چہ وتی بے دروَریں جُھدانی سَوَب ءَ نیگراہ، سیاست ءُ وانگ زانگ ءِ پِڑاں نامداربیت۔ قاضیؔ پرومیؔ وتی زمانگءَ مکران ءِ ٹوھیں عالم ءُ زانتکار ءُ زانو گر ءُ نیگراھی راھشونے بیت ءُ مزنیں سیاستکارے ھم۔ آیکّ نیمگے چہ وتی علم ءُ زانت ءُ زانشت ءَ دین ء محمدی(ﷺ)ءِ ھزمت ءَ کنت ،قرآن ءُ حدیث ءِ سرشون ءَ علم ءُ زانت ءُ زانشت شِنگ کنگ ءِ کاراں دزگُلائیش بیت،دومی نیمگءَ آچہ وتی دنیائی ھزمت ءُ کاراں ءُ راجی دیمرئی ءِجُھدءُجپاھاں ھم بے زانگ ءُ بے تْرانگ نہ بیت،پاکیں ھاوند ءِ ودی کتگیں اَشرف المخلوقات ءِ دیمرئی، گھتری ءُ گھبود ءَ شمُشکار ءُ پراموش نہ بیت، سیاستءِو سیلگءَپہ راجی دیمرئی ءَ بوئوکیں جُھد ءُ کوشستاں ھَوار بیت، وتی بھر ءِ کاراں کنت ۔چوشکہ آمکتبہ ء دیوبند ءِ وانندگے بیت،گوں ھما زمانگ ءِ دینی، علمی ، سیاسیءُ چاگردی جُھدکاراں نند ءُ نیاد کنت، راجی پدمنتگی ءَ اَلکاپی ءَ گِنداِیتءُ ماراِیت ،چمئے سَوَباں اَثرزُوراِیت، سیاست ءَ ھَوار بیت، سیاسی تچ ءُ تاگءُجُھد ءُ جپاکنت۔قاضی نورمحمد پرومیؔ ءِ سیاسی ءُ دینی راھشونی ءُ راھدربری ، علم ءُ زانت ءِ شِنگءُ تالانی پہ د َمَگ ءِ دیمرئیءَبے مَٹّ ءُ بے د َروَر اَنت بلے بژن کہ اِے نیگراھی، سیاسیءُ علمی بامر د مکرانءُ بلوچستانءَ بیھال کتگ، ایشی ءَ یات نہ کنت، مادِنیں راہ ءِ شوھازگ ءَ،ایشی ءِ علم ءُ زانت ءُ زانشت ءِ روک کتگیں چراگ ءِ رُژن ءِ بارہءَ مئے پدریچءَ سر پد ءُ سھیگ ءُ مالومدار نہ کنت۔
کیچ مکران ءِ اولی ئیں قاضی، نور محمد پرومیؔ، بُندر ءَ ضلع پنجگور ءِ نامداریں میتگ وشّ کَوشیں پرومؔ ءِ جھ مِنندے بیت۔آپرومؔ ءِ میتگ جاھیئینؔ ءِ یارؔمحمداِبن چاکرؔ ءُ بی بی ھانیؔ ءِ لوگ ءَ ودی بیت، آئی ءِ اَسل بوتن رَمس ءُ ماہ ءُ سال زانگ نہ بنت۔ قاضیؔ د َرکسانیءَ کیچءَ وتی ھَنکین ءُ دوار کنت، ھمے میزر ءُ وشّبوھیں ساچ ءَ وتی عملی زندگی ءِ گاماں ایر کنت،ھمے ھاک ءِ کُٹّ ءَ دائمی واب کپ اِیت۔ آئی ءِ سے بْرات، شیھکّ، چاکرؔ،دین محمد ءُ یکّ گْوھارےفاطمہؔ نامی بیت۔آئیءِ لوگبانُک بی بی رابعہؔ، اَخوند مُلّا عمرؔءُ بی بی درؔ بی بی ءِ جنک بیت۔ اَخوند مُلّا عمرؔ بُندر ءَ دشت ءِ جھ مِنندے بیت ، میر علی اکبرؔرند ءِ وارث بیت ،رند ءَ کلاتُکؔ ءَ جھ مِنند بیت۔قاضی نورمحمدپرومیؔ ءِ سے بچّ، غُلامؔ فاروق ، قاضی غُلامؔ احمدؔ ،رشیدؔ احمد ءُ دو جنک دُرؔبی بی ءُ شاہ ؔبی بی بنت۔ اِے دْرُست تُربت، آپسرؔ ءُ کلاتُکؔ ءَ جھ مِننداَنت ءُ زندمانی کنگ ءَ اَنت۔
قاضی نورمحمد پرومیؔ بنداتی وانگءَچہ وتی ھَنکین ءَ دَربَرگ ءَ پدبرصغیر ءِ بھربانگءَ پیش پہ گیشتریں وانگ ءُ زانگ ءَ مدیم پہ دیوبند ءَ رَوت، دینی علم وان اِیت، قاضی یے بیت واتر بیت۔اِے گپّ گیر آرگ کرزاِیت کہ دیمرئی پَسُند ءُ راجدوست تھنا چہ کالج ءُ یونیورسٹی ءَ فلسفہ، سائنس، سیاست ءُ راجدپتر ءَ شانزدہ تَبَک پاس کنوک نہ اِنت، مدرسہءُ دارالعلوم کہ نیگراہ، شریعت ءُ فقّہ ءِ علم ءُ زانت ءُ زانشت ءِ سرچمّگ اَنت،چریشاں اَنچیں جْوانیں ھیسی سر پیداک بوتگ کہ آھاں پہ راجی پجّارءُ دیمرئی ءَ وتی وھدءُ باریگاںءُ سِند ءُ زمانگاں چو ورناہ وانندہ گَلّءِ مُعتدلیں راھشوناں جُھد کتگ۔ چوناھیگا ھم، راجدوستی ءِ کیلو راجدوست سیاسی گَلّےءِ بھر ءُ جُھدکاریا سیاستکاریءَ نہ اِنت ۔ ھرچ ھما بالاد، ھما نَپَرءُ انسان کہ آئیءَ راجی پدمنتگیں ءِ جاورال بہ تورین اِیت، کَومی جنجال ءُ اَزابی ءُ تکلیپ بہ رنجین اَنت ءُ پہ جیڑگ ءُ عملی جُھداں لاچار بکن اَنت، اِے کَچّءُ کیلو ءَ پور ءَ اَتک کت کنت۔ اَنچوش قاضی نورمحمد پرومیؔ اَت کہ آ یکّ راجدوست ءُ انسان دوستیں نیگراھی کَوم پرستیں سیاسی راھشونے اَت، چہ وتی کِرد، گُپت ءُ عمل ءُ کاراں ثابت کنت کہ آئی ءِ باتن چہ کَومی مھرءُ مُھبت ءُگُلزمین ءِ دوستی ءَ سَرچَکاراِنت، آئیءِ دیدانک پہ راج ءِ رُژنائیں باندات ءَ بے د َروَر اِنت، آئیءِ سیاسی، دینیءُ علمی ھزمت بے مثال اَنت۔
قاضی نورمحمد پرومیؔ ءِ نیگراھی ھُبّ ءُ دوستیءُ جُھدءُ کوشستانی برکتءَ 1947ءِ زمانگءُ ھمے مدّ ءُ موسُماں ماں تُربت ءَ مکران ءِ اَوَلی ئیں مزنیں (جامع) مسیت ءِ جوڑ کنگءِ بُن ھِشت ایر کنگ بیت ، اِے مسیت آئی ءِ لوگ ءِ کش ءَ، ھمے جاگہ ءَکہ انّوں سَیَدؔھاشُمی ھائی اِسکول اِنت، ھمد ءَ اِنت 1997ءَقاضی نورمحمدپرومیؔ ءِ نُماسگ سرزاھدؔحسین ءَ قاضیؔ ساھبءِ لوگ جاگھیءِ دیمی بھر ’’اسپیسیفک انگلش لینگوئج سینٹر‘‘جوڑ کت ،دیمتری سالاں بزاں 10 فروری 2004 ءَھمے انگلش لینگوئج سینٹر ’’ سَیَدؔ ھاشُمی پرائمری اِسکول ‘‘ جوڑ بوت ،202۱ ءِ سال ءَ اِے’’ سَیَد ؔھاشُمی ھائی اِسکول ‘‘ اِنت ۔ بُندر ءَ اِے مسیتءِ جاگہ چہ 1938ءَ اَئیدگاہ بوتگ، اِد ءَ مھلوکءَ ائید ءِ نُمازکتگ ۔ایشیءِ اَوَلی بْرانڈہ کہ کِبلھی نیمگ ءَ قاضیؔ ساھب ءِ مدرسہ ءِ لُمبْ اِتگیں ماڑی اِنت، ھمیشی ءِ دیم ءَ اِنت ۔ مسیت ءِ اِے بْرانڈہ 1961 ءِ زمانگاں بندگ بوتگ،چریشی پد مسیت ءِ دومی مستریں ماڑی تیار کنگ بوتگ۔ اِے مسیت کیچ مکران ءِ مستریں مسیتاں یکّے، اِد ءَ تُربت شھر ءِ مھلوک طاَئید ءُ آدینگ آں اَبید لَسّ روچاں پاکیں ھاوند ءِ یات کنگ ءَ کااَنت۔
قاضی نور محمد پرومیؔءِ دومی مستریں بَھرِشت پہ دینی علم ءِ شِنگ ءُ تالانی ءَ دارالعلوم مدرسہ ءِ پچ کنگ بوتگ ۔ اِے دارالعلوم ءَ تُربت شھر ءِ مزنیں مسیت ءِ دیم ءَ ھمے ٹِکّ ءَ کہ آئی ءِ لوگ بیت، ھمد ءَ بوج اِیت، دینی علمءُ زانت ءُ سرپدی ءِ شِنگ تالان کنگءِ جُھداں بُنگیج کنت۔ ھمے ماڑی ءَ کتابانی مزنیں مڈ ّی یے ماں الماریاں پہ وڑ ءُ گیگ ءُ گْوم سمبھینگ ءُ پہ زانت ءُ زانشت دَربَرگ، علمی تُنّ ءِ پْروشگءَ ایرکنگ بنت۔ اِے لائبریری ءَ نیگراھی ءُ سیاسی علم ءُ زانت ءِ بارہ ءَ کتاب ءُ نبشتانک ءُ نکانانی مزنیں گنجے بیت، د َمَگءِ مستریں کتابجاہ بیت ،بلے آئی ءِ مَرگ ءَ پد علمءِ اِے مزنیں مڈ ّی اَنچوش پہ دیم بیت، سَنبالگ، چِنَگ ءُ پھمیان کنگ ءُ پہ آیوکیں پدریچاں ایر کنگ نہ بیت ۔ ایشیءِ کتاب یکّ یکّءَ بیگواہ بنت، مدرسہ ءِ ماڑی کہ سے بان ءُ بْرانڈہ بیت، ڈُراِیت، کپ اِیت، نادلگوشی ءِ سَوَب ءَ علم ءِھزانگ ھاکاں ھَواربیت ،البتہ ایشی ءِ پدرند سیدؔ ھاشُمی ھائی اسکولءُ مزنیں مسیت ءِ دیم ءَ کپّی چُنڈی ئیں ءُ پْرُ شتگیں بان ءُ بْرانڈھانی دْروشُم ءَ زمین ءِ دلبند ءَ ھست ءُ مِکّ اِنت۔
دارالعلوم ءِ بوجگ ءَ پیش وھدے کہ قاضی پرومیؔ وتی وانگ زانگ ءَ سرجم کنت ،بندات ءَ کوشکؔ ضلع کلات ءَ عربی اسکولے بوج اِیت، رند ءَ تُربت ءَ کیت 1923 ءَ پرائمری اسکولءَ اُستاد بیت۔ ھمے زمانگ ءِ مکران ءِ وانگ ءُ زانگ ءِ دیمرئی ءُ چِست ءُ ایرانی بابت ءَ ایم-اے صدیقیؔ 1967 ءَ وتی نبشتانکےءَ گْوستءَ چمشانک دنتءُ گْوش اِیت؛ ’’ مکران ءَ وانگ زانگ ءِ بندات چو کلات ڈویژن ءِ وڑ ءَ چہ مسیت ءَ نیگراھی علم ءِ وانینگ ءَ بندات بوت ءُ میزاں میزان ایشی ءِ جاگہ اسکول ءَ گِپت۔کیچ ءَ بنداتی اسکول شاھؔی تُمپ تُربت ءَ ’’ کیچ اسکول‘‘، ءِ نام ءَ 14،اکتوبر 1912 ءَ بوجگ بوت کہ ایشیءِبوجکار ءُ پیشوک پنشن یافتہ سب انسپکٹر پولیس واجہ غُلام حسینؔ اَت۔ اِے زمانگ ءَ میر احمد ؔخان مکران ءِ وزیر اَتءُ آئی ءِ زامات ھمے اسکولءِ اَولی اُستاد اَت۔اِے اِسکول ءَ گوں نگیگیں جاو راں داں یکّءُ نیم سالاں وانینگ برجاہ داشت۔ رندءَ سیٹھ گنپتؔ رائے ءَ تُربت شھرءَ جلواناکیں ماڑی یے دات ،اسکول تربت ءَ آرگ ءُ نام ئِے ’’ تُربت اسکو ل ‘‘کنگ بوت۔ واجہ یوسفؔ اسکول ءِ اُستاد بوت، چرائیءَ رند واجہ یعقوبؔ اُستاد بوت، چرائی ءَ پد ھما وھدءِ تحصیلدار صوفی محمد حسینؔ ءِ بْرات، واجہ خادمؔ حسین اسکول ءِ نگران ءُ اُستاد بوت۔ یکّ ستمبر 1923 ءَ مولوی نورؔمحمد ساھب اسکول ءِ اُستاد بوت۔ اِے زمانگءَاسکولءَکساس دوسد ءُ ھپتاد(270) نودربَر وانگ ءَ اَت۔ داں جون1927 ءَ اسکول گْومے یکّیں مولوی ءَ دیم ءَ جُنزان بوت ۔ 1925 ءُ 1926 ءَ ماں پنجگورؔ، کلاتُکؔءُ ناصرؔ آباد ءَ اسکول بوجگ بوت اَنت ءُ تُربت اسکول سن 1947 ءَ مڈل کنگ بوت۔‘‘ 1923 ءِ زمانگ انگریزی اُستعمار ءِ زُلم ءُ زُوراکیانی موسُم بیت، ایسٹ انڈیا کمپنی ءِ دور ءُ زمانگ بیت، برصغیر ءَ چاگرد ھرچ نیمگ ءَ آھانی پنجگ ءُ اَنگِرّاں بیت۔ ھمے زُوراکیانی بَروَرد ءَ د َمَگ ءِ وانندگ ءُ ناوانندگ، کُلّ چہ انگریز سامراج ءُ آئی ءِ پلّہ مرد ءُ ھمراھاں نپرت کن اَنت۔ بلے اِے زمانگ ءِ نیگراھی راھشون، عالم ءُ زانتکار چہ انگریز اُستعمار ءُ سامراج ءَ گیشتر بدبر اَنت،چرایاں نپرت کن اَنت، ھمے پُشدر ءَ ایم۔ اے صدیقیؔ قاضی نورمحمد پرومیؔ ءِ پیش آتکے ءِ بارہ ءَ مارا چوش مالومدار کنت ؛ ’’ اِے نپرت ھمے کساس ءَ بیت کہ اگاں گوں انگریز ءَ لاچاری ءَ دست ءُ دروہ بُوَگی بوت گڑا پَما مردم ءَ’’ غُسل ء جنابت‘‘لازُمی اَت ۔ ھمے زمانگ ءَ ایجنٹ ٹو گورنر جنرل ءُ وزیر اعظم کلات ،سر شمسؔ شاہ مکران ءِ سرکاری تَرّ ءُ تاب ءَ کااَنت،اسکول ءَ سرے جن اَنت۔اسکول ءِ اُستادمولوی نورمحمدؔ چہ انگریز سامراج ءَ سکّ نہ وشّ بیت، وتا چراھاں گستا داراِیت ، گوں انگریزءَ دستءُ د ُروہ نہ بیت۔ آ ئی ءِ بدلءَآئیءِ نود َربَر مرزا نصرؔت اللہ گورنر جنرلءَ وشّ ا َتک کنت۔مولوی نورؔمحمد گوں انگریز ءَ دستءُ د ُروہ بُوَگءَ رَکّ اِیت بلےسرکاراِے گپّ ءَ سکّ ناوشّ بیت آئی ءَ چہ نوکری ءَ کشّ اِیت ۔‘‘
پاکستان ءِ جوڑ ءِ سال پہ مُلک ءُ آئی ءِ ھمُک کُنڈ ءُ دراں ڈاہءُ شوری ماہ ءُ سال بنت،بدلی سدلیانی نوکیں ربیتّ رُدوم زُوران بنت، سیاست ءُ دودمان ءِ تب بدل بوھان بنت، گُلامیءِ سانکل ،د َرملکی بہ بنت، قبائلی، سرداری ءُ وڈیرھی،میری ءُ نوابی ءُ د َمَگی یا کہ بے بُنیں معتبری ءِ، دْرُست یکّ یکّ ءَ پْرُشان بنت، زانت ءُ سرپدی ءِ نوکیں چراگ بلان بنت۔اِے موسُمءَ زُورانسری ءِ بُلُمانی چہ گُٹّ ءَ لگوشگ ءِ گْوات کشّان بیت، مھلوک پہ وتی ھَکّانی پھازگءَ، ءُ چاگردی زُلم ءُ زُوراکیانی ھلاپ ءَ لانک ءَ بندان ءُ چِست بوھان بیت۔ مکران چرے گْوات ءِ لھمیں شیکّاں بے بھرنہ بیت، اِدءَ’’ انجمن حمایت الغُرباء‘‘ ءِ نام ءَ دْرُاھیں ٹَکّ ءُ بولک گوں لَسّ مھلوک ءَ بوئوکیں زُلمءُزوراکیانی ھلاپءَ چو ماتکوہ ءُ تیھُراں رُدان بیت، زَرّ ء شاہ، زَرّءنخل،بیگّار ءُ اِے دگہ ناجائز ءُ درکانودی مالیہ ءُ سُنگ ءُ مونت (ٹیکس)ءُ زُوراکیانی ھلاس کنگ ءَ سیاسی جُنز بِنا بیت۔ھمے جُھدانی پُشدَرءَ بوئوکیں سیاسی چِست ءُ ایرانی سَوَب ءَ وھدے سردار مھرابؔ خان گچکیءُکھدہ نبی بکش ءِ مدَت ءُ کُمک ءُ سِکین ءَ مکرانءِاَوَلی سیاسی گَلّ ’’ اَنجمن حمایت الغُرباء ‘‘ جوڑ کنگ بیت ،میر عنایتؔ اللہ گچکی سرکماشءُ میر یعقوبؔ رئیس جنرل سکریٹری بیت، قاضی نورمحمدپرومیؔ ءُ کھدہ غُلام ؔشاہ اِے گَلّ ءِ سرگرمیں باسک بنت،اِے گَلّ ءِ تَلّو ءَ مکران ءَ گیشیں مالیہ ءُ سُنگ ءُ مونت، زَرِّ ءشاہ، زَرّءنخل ءُ بیگّار ءُ اِے دگہ زُلم ءُ زُوراکیانی ھلاپ ءَ جُنز بنا کن اَنت۔
مُلّا نورمحمد پرومیؔ ءِ سیاسی جُھدانی بابت ءَ آئی ءِ یکّ ھَمکاریں جُھدکارے،میر عیسیٰؔ قومی کسّہ کاراِیت کہ؛
’’ اَوَلی براں کہ من اَنجمن اتحاد بلوچستان ءِ باسک جوڑ بوتوں، مکرانءَ ایشی ءِ کار بُنگیج کت، پدءَ وھدیکہ 1937ءَمئے ھمبلاں کلات اسٹیٹ نیشنل پارٹی جوڑ کُرت ما گْوراھاں ھورءُھمراہ بوتیں۔ مکرانءَ ایشی ءِ ھَنکین( شاہ) پچ کُرت۔ بُنگیج ءَ من پارٹی ءِ پروپیگنڈہ سکریٹری اِتوں،پد ءَ وھدیکہ سرکار ءَ سختی کت مئے بازیں مکرانی سنگتاں، کہ سرکاری نوکر اِتنت ، گَلّ یلہ دات، چُشیں بازیں اُگدہ ھورک ءُ ھالیگ بوت اَنت۔ اِے ڈَول ءَ مئے اَوَلی تنظیم پْرُشت ءُ ما پدءَوتی پارٹی ٹھینت۔ نوں خُدامُرزی مولوی نورمحمد پرومیؔ پاگواجہ دَرچِنَگ بوت ءُ من نائب پاگواجہ ۔ وھدیکہ نور محمد پرومیؔ گرفتار کنگ بوت تہ من پارٹی ءِ جنرل سکریٹری د َرچِنَگ بوتن،بازیں اختلافانی سَبَب ءَ اِے پارٹی ءَ را 1945ءَ یلہ دات۔‘‘
نامداریں سیاستکار ءُ نبشتہ کارعبدالکریم شورشؔ قاضی نورمحمد پرومیؔ ءِ سیاسی سپر ءُ جُھد ءُ جپاھانی بابت ءَ گْوش اِیت؛ ’’ وھدے 5 فروری 1935 ءَ کلات اسٹیٹ نیشنل پارٹی جوڑکنگ بوت گڑا ھرجاہ ایشیءِ کارگس ءُ ھَنکین پچ کنگ بوت اَنت، مکران ھم یکّ ھَنکینے اَت ۔چہ مکران ءَ قاضی نورمحمد پرو میؔ(کارمستر تُربت ھَنکین)، قاضی رحمتؔ اللہ (پسنی ھَنکین) چہ تُربت ءَ میر یعقوب رئیسءُ میر عیسیٰ قومیؔ اِے پارٹی ءِ سرگرمیں کارکن اِت اَنت ۔1939 ءَ پارٹی مجلس بوت کہ ماں اِے مجلس ءَ چہ مکران ءَ قاضی نور محمد پرومیؔ ساھب ، بانی دارالعلوم تُربت ضلع کیچ ءَ مکران ءِ جھگیر ی کت۔ چہ مکران ءَ ’’حمایت الغُربا‘‘ءِ صدر ءَ ھم اِے مجلس ءَ بھر زُرت۔‘‘ قاضی ؔساھب چہ وتی علمءُ زانت ءُ سرپدی ءِ برکت ءَ 1947ءَ خان ء کلات خان احمد ؔیارخان ءِ زمانگءَ چہ مکران ءَ ریاست ء کلات ءِ پارلیمنٹ (ایو انِ زیر یںHouse of common) ءِ باسکّ بیت، سیاسی جُھدءُکوشستءِ لازُمی ئیں بھرے بیت، بلوچ ءُ بلوچستان ءِ باندات ءِ گھتری ءِ جُھد ءُ سیاسی جکاجیکاں اَرزِشتی ئیں کِردے ءِ واھُند بیت۔ اِے باسکی ءِ زمانگ ءِ چرائی ءِ گُشتانکاں آئی ءِ سیاسی تَب ءُ پگری لیکہ زانگ ءُ پدّربنت کہ آ کُجام راہ ءِ مُساپر اِنت؟ کُجام مَنزِل ءِ واھگدار اِنت؟ آئی ءِ ھُبّ ءُ واھگ پہ ما دَریں گُلزمین ءَ چے اَنت ؟ ریاستءکلات ءِ دارالعوام ءِ باسکی ءِ زمانگ ءَ 1947 ءَ ریا ست ء کلات (بلوچستان) ءِ گوں نوک جوڑ بوتگیں مُلک پاکستان ءَ ھَوار(الحاق) کنگ ءِ بابتءَھما زمانگ ءِ سیاسی راھشون، چوش کہ بابائے بلوچستان میر غوث بکش بزنجوؔ ،مولو ی محمد عمرؔ ،مولوی عرض ؔمحمد، ملک فیضؔ محمد خان، مرزا خداؔبکش ءُ اِے دگر جنوری 1947ءَ ماں ڈھاڈرؔ ءَ دارالعوام ءُ دارالا مرا ءِ مجلس (اسمبلی میٹنگ) ءَ تْران کن اَنت ، اِے مجلس ءَ قاضی پرومیؔءُمیر غوثؔ بکش ءِ گُشتانک ءَ ھچّ پَرک نیست، بلوچستانءِ باندات ءِ باروءَدوئیں یکّ وڑیں لیکھاں درشان کن اَنت۔
قاضیؔ نورمحمد ءِ بارہ ءَ گُش اَنت آئیءَ شائری ھم کتگ بلے آئیءِ شائری ءِ ھچّیں نکان دست نہ کپ اِیت ۔قاضی نورمحمد پرومیؔءُ اِے دگہ نیگراھی راھشون ، سیاسی، لبزانکی، چاگردی شَرّکار، سوھوءُکُتہ کاریں کارِستاں اَبید ھرچ ھما کارِست کہ آئی ءَ بلوچ ءِ پدریچ، چاگرد ءُ لَسّ مھلوکءِ دیمرئی ءَ پہ جُھدکتگ، بلوچی ءُ بلوچستان چو ساہ ءَ دوست داشتگ، بایداِنت کہ گیر آرگ بہ بنت، پجّارکنائینگ بہ بنت، تنکہ راج چراھانی جْوانیں کار ءُ کِرداں آژناگ ءُ سرپد بہ بیت، نوکیں پدریچ سان ءُ اَثر بہ زوراِیت پہ بلوچ چا گرد ءِ دیمرئی ءَ گھتر کار بہ کنت۔
مئے چاگرد ءِ اِے نیکیں کارِست، قاضی نورمحمد پرومیؔ 28 سفر1376ھجری( ھَمدَپ 4 اکتوبر 1956 )ءَ بیران بیت تُربتءِ مزنیں مسیتءِ پیشگاہءَ کبر کنگ بیتءُ وتی پُشتءَ سیاسی، علمی، نیگراھی جُھدءُکوشستانی جْوانیں راجدپترے ایرکنت۔ قاضی نورمحمد پرومیؔ ءِ زند، آئیءِ سیاسی، نیگراھی ءُ علمی ھزمتانی بابتءَ گیشتر پولگ، شوھازگءُ نبشتہ کنگ ءَ اَبید کیچءُ مکرانءِ چُشیں ھیسی سر ءُ جْوانیں کارِستانی بابت ءَ مالومداری مُچّ کنگءِ کار باید اِنت گیشاں چہ گیش کنگ بیت تنکہ ورناھیں پدریچ چہ وتی راجی سروکءُ جُھدکاراں آشناگ بہ بنتءُ ھمے جُھدکارانی کارھم پدّرءُ زانگ بہ بنت۔
سرشون
- سرزاھد حسین ( 15 نومبر 2020)گُلگدار، تُربت کیچ
- قمرالدین ولد غلُام محمد (15 ستمبر2021) جُستءُپُرس، کلاتُک
- غنی پھوالؔ (2اگست2021) ٹیلیفونک گپّءُتْران
- سرزاھد حسین ( 15 نومبر 2020)گُلگدار، تُربت کیچ
- ھمیش
6.ھمیش - کبز بابتِ بیعءُ شَرِ اراضی فیمابین سیدؔ احمد جان بن سید انورؔشاہءُ قاضی نورؔمحمد، بتاریخ 13 جون 1938
- سرزاھد حسینؔ ( 15 نومبر 2020) گُلگدار، تُربت کیچ
- ایم۔اے صدیقیؔ (1967 )اشاعتِ تعلیم،نوکیں د َور مکران نمبر تاک ۴ اپریل، تاکدیم70
- ھمیش تاکدیم69
- ھمیش تاکدیم70
- انور شاہ قحطانیؔ (اکتوبر1976) کھدائیانؔ ء دشت، بلوچی دنیا مُلتان،ماھانہ ایڈیشن اذان، تاکدیم 30تا32
- غفارندیمؔ (1999 )کنزی: نندءُ نیاد گوں قومیؔءَ،احوال ، شائری، سازءُ زیمر، بلوچی اکیڈمی کوئٹہ، تاکدیم 321
- عبدالکریم شورشؔ (1967) مکران اور قومی تحریکیں ، نوکیں د َور مکران نمبر تاک 4 اپریل، تاکدیم58
- خان میر احمدؔیار خان(204)تاریخ بلوچ، قوم و خوانین بلوچ،کتاب گھر لاھورتاکدیم 9
- ھمیش تاکدیم 136-137
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
