دانشورانی (کواسانی) کرد
ایڈورڈ سعید
چہ انگریزی ءَ اردو رجانک کنوک : صدیق الرحمٰن قدوائی ءُ اسلم پرویز
بلوچی رجانک : حکیم بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
اولی بھر
ایڈورڈ سعید،راجیو گاندھی فاؤنڈیش ءِ لوٹ ءِ پد ءَ سال 1997 ءَ اولی ءُ گُڈی رند ءَ ھندوستان ءَ اتکگ اَت۔ اے وھد ءَ جامعہ ملیہ اسلامیہ ءَ آئی ءِ شرپ ءَ یک گچینی ءِ کانووکیشن ءِ اڈ داتگ اَت۔ ھمے کانووکیشن ءَ کُتگیں تران ءِ رجانک پہ شمارا ندر اِنت۔
(بحوالہ موقر ادبی جریدہ “نگار” کراچی بیادِ ایڈورڈ سعید)
من ءَ کساس چِل سال بیت کہ من وانینگ ءَ آں، زِند ءِ مستریں بھرے من شھدربرجاھانی شوکیں ماڑیانی تہ ءَ پیسر ءَ یک نودربریے ءِ پئیم ءُ پد ءَ یک اُستاد ئے ءِ پئیم ءَ گوازینتگ اَنت۔ منی ھاتر ءَ ءُ الم شمئے ھاتر ءَ ھم، تُری شما کجام ھم رد ءَ بہ چار ات، شھدربرجاہ ءِ ھند یکدم ڈولڈار بیت۔ یک انچیں واب ناکیں جاھے کہ آئی وشی ھیالانی آجوئی، پَٹ ءُ پول، پولکاری ءُ شوھازگ ءِ آجوئی، درشانے آجوئی۔ اے گپ ءَ وَ ھیر ما درست زانیں کہ شھدربرجاہ ھما جاہ اِنت کہ چہ اود ءَ ما دربرایں ءُ واکدار ھم بہ ایں۔
یک جُستے کہ درستیں اُستاد ءُ نودربرانی دیم ءَ بیت آ اِیش اِنت کہ دربرگ ءُ واکدار بیگ ءِ کرد ءَ سرپد بیگ۔ اے کرد ءِ درگت ءَ آھاں ھچ پئیمیں جنجالانی تہ ءَ مانگیشگ نہ لوٹ ایت۔ منی ھیال ءَ نودربرانی پولگ ءُ شوھازگ ءِ جزبگ، کہ اِشی موہ ءَ شھدربرجاہ، نودربراں ءُ استاداں دنت، اِشی ءَ کس ھم وتی واک ءَ کارمرز کنگ ءُ زور لڈگ نہ لوٹ ایت۔ پروفیسر اگاں اُستاد کہ آھانی گور ءَ واک بیت آھانی ھاتر ءَ درستیں شئے تھنا نودربراں تھنا مکتبانی یات گیجگ، اگاں آھانی تہ ءَ ٹلینگ نہ اِنت۔
منی ھیال ءَ زانت ءِ شوھاز شھدربرجاہ ءِ تہ ءَ ءُ آئی ءِ در ھم سرجمیں زند ءِ ھاتر ءَ یک ھلاس نہ بیوکیں شوھاز ءُ پَٹ ءُ پول ءُ ھلاس نہ بیوکیں جُست ءُ جیڑگ، ھمک مردمے جند ءِ پرز اِنت۔ اِشی ءَ نانکہ اُستاد یکے رند ءَ مدامی ھاتر ءَ دات کنت، نانکہ کتابانی وانگ ءَ چہ دزکپت کنت، تُری کتاب چنچوک ھم پُر ارزشت بہ بیت۔ یک استاد یے ءِ نز ءَ من مدام مار اتگ کہ دو اژدری ءِ کار اَنت کہ من کُت کنان اِش۔ اولی کہ من وتی زانت ءَ وتی نودربراں داں سر بہ کناں، بلے چہ آئی ءَ ھم مھم اِنت کہ من وتی شک، جُست، ءُ skepticism ءَ ھم سر بہ کناں ءُ پہ آھاں چکاس ودی بہ کناں کہ آ پَٹ ءُ پول ءَ برجاہ بہ دار انت، وانگ ھم بہ بیت بلے آئی ءِ ھمراھی ءَ جُست ھم چِست بہ کن اَنت۔
ھما وھد ءَ کہ آ منی گور ءَ نشتگ بہ بنت من ءَ گُوشدارگ ءَ بہ بنت، گوں من ھیالانی درشانی ءَ بہ کن اَنت ھما وھد ءَ آ اے ھم گُشگ ءَ بہ بنت کہ سعید ءِ ھبرانی تہ ءَ ھما کجام شئے اَنت کہ رد اَنت۔ ھرچے کہ آ گُشگ ءَ اِنت چہ آئی ءَ ھم ما چون دیم ءَ شُت کنیں؟ ءُ پیمیشکا استاد ءَ ھما یک ھبرے ءِ یک دم گُڈ سر ءَ ودار کنگ ءُ گُشگ لوٹ ایت آ اِیش اِنت کہ من کہ ھما شئے شمارا داتگ اَت آ مدامی نہ اَنت ءُ بس ھما اَنت کہ اے وھد ءَ منی زانت ءِ تہ ءَ اَنت۔ چہ اِشی ءَ دیم ءِ شمارا کار کنگی اِنت، بلے تھنا ھمے سرجم نہ اِنت۔ تئی جُست اَے بہ بیت “کہ من اے زانت ءِ تہ ءَ چی گیشی آورت کناں؟” من ءَ چہ اے زانت ءَ الم شئے ءِ دزگرگی اِنت۔ یک نودربرے دروشم ءَ من چہ وتی اُستاد ءَ ھمینچوک کہ دربرتگ چہ اِشی ءَ دلجم بیگی نہ اِنت بلکیں ھمے زانت ءَ زیرگ ءُ اِشی ءِ سر ءَ نکش یل کنگی اِنت۔
چہ درستاں اژدری گپ اِیش اِنت کہ ھما ھیال داں شمارا سربیتگ چہ آئی ءَ انگت دیم ءَ در بہ کپ اِت ءُ داں ھما ھیال ءَ سر بہ بئیت کہ ھما شما وت گوں وتی جھداں ودی کُتگ۔ من اے ھم جیڑاں کہ مروچیگیں جنجالی جاورانی تہ ءَ اے گپ ءِ پھمگ المی اِنت شھدربرجاہ چاگرد ءِ بھر اِنت بلے چاگرد ءِ ھمک جیڑھانی گیواری اے نہ اِنت۔ ھندوستان ءَ اگاں جھانے ھما کُنڈ ءَ چہ منی سیادی اِنت، بزاں مزن ھئور یا اگاں امریکہ ءَ، کہ اود ءَ من جھمنند اَنت ءُ وانین اَنت، بے کساس چاگردی جیڑہ اَنت۔ بزگی ءِ جیڑہ، نسلانی درگت ءَ جیڑہ، زرکاری ءِ انساپی ءُ وئیلانی سوب ءَ ودی بیوکیں جیڑہ ھوار اَنت۔
زانت ءُ دربرگ ءِ بنجاہ ءِ رد ءَ شھدربرجاہ آ جاہ بیت نہ کنت کہ اود ءَ اَے درستیں جیڑہ گیشنگ بہ بنت۔ اُستاد ءِ دروشم ءَ مارا کلاس روم ءُ لیکچر ھال چاگردی جیڑھانی ھاتر ءَ کارمرز کنگ نہ لوٹ اَنت۔ بلے دومی نیمگ ءَ شھدربرجاہ چہ چاگرد ءَ تچگ ءِ راہ ءِ ھم نہ اِنت۔ درستیں جنگ شھدربرجاہ ءَ ھلاس کنگ نہ بنت، نانکہ اُستاد ءُ نودربرانی ھساب ءَ ما وت ءَ چہ جھان ءَ جتا کُت کن ایں۔ شھدربرجاہ ءَ ما نامداری ءِ گمانانی درگت گچینی زانت زیر ایں۔ بلے چاگردی جیڑھانی گیش ءُ گیوار کنگ ءِ ھمک ودی کُتگیں راھانی ترندیاں چہ وت ءَ دیر داریں۔
مئے ھاترءَ المی اِنت کہ ما جیڑھاں سرپد بیگ ءِ جھد بہ کنیں، بے انساپی ءِ گوستانک ءَ بزانیں، نسلی جیڑھانی سنچ ءُ گوستانک ءَ پجاروکی بہ کن ایں۔ ھیالانی سنچ ءُ جاھاں سرپد بہ بہ ایں ۔ مردم دوستی ءِ ھیال، ساچستی ھیال ءُ چاگردی ھیال، اے درست چہ کج ءَ کائنت۔ اے چوں (نمائندگی) کن اَنت ءُ کجام مردم ءَ اِشانی نیمگ ءَ کجام وڑیں روش دارگ لوٹ ایت، آ داشت کنت۔ شھدربرجاہ یک انچیں جاہ اِنت کہ اد ءَ ھیال دیم ءَ آرگ بنت، اد ءَ گپ ءُ تران بیت کنت، اد ءَ دگرانی ھیالانی سرپد بیگ ءُ ھیالانی درشانی برجاہ بیت۔ اِشی مول اِش نہ اِنت کہ تئو دومی مردمانی ھیالاں بہ من۔ گوں آیاں ترندی ءَ دگری ھم دارگ بیت کنت۔ شھدربرجاہ ھما جاہ اِنت کہ اود ءَ اے درستیں شئے بیت کن اَنت ءُ ھمے چاگرد اُستاد ءُ نودربراں راستیں رنگے ءَ نامداری ءِ ھاتر ءَ ساڑی کنت۔ زمہ واری، شان ءُ سینگار جیڑہ ءُ جنجال ءُ باندات ءِ اوست درست ھمے چاگرد ءَ ردوم زیر اَنت۔
چہ مدتاں منی ھیال ھمے بیتگ کہ کواسانی کار سُرپُر ودی کنگ اِنت، جُست کنگ ءُ ھما ھبرانی چِست کنگ اِنت کہ دگہ کس نہ کنت اِش۔ آھانی تہ ءَ اے دلیری بیگ لوٹ ایت کہ آ ھمے من اِتگیں ءُ وتسریں ھبراں دیم ءَ در بہ کپ اَنت، کہ اِشاں مئے تہ ءَ گیشتریں مردم ھمیشانی نیام ءَ زند ءَ گوازین اَنت۔
امریکہ ءِ نامداریں سوشیولوجسٹ C.Wright Mills ءَ گُشتگ: “آجوئیں کواس ھما لھتے پشت کپتگیں کردانی تہ ءَ منتگ کہ آ وتگڑیں کوھنیں ءُ آھانی سوب ءَ جانداریں شَھانی مرگ ءِ ھلاپ ءَ جنگ ءِ درستیں آسراتیاں چہ چکار اَنت”۔
تازجگیں ھیالانی لوٹ اِنت کہ انچیں بودناکی بہ بیت کہ زانت ءُ چارگ ءِ ھما وتگڑیاں پدر بہ کنت ءُ تاوان بار بہ کنت کہ مئے سر ءَ اُرشکار بیتگ اَنت۔ کدی کدی ما ماریں کہ ما اھوالانی انچیں زِر یے ءِ تہ ءَ بُکگ ءَ اِنت کہ کدی بگیری ءَ بیت ءُ گیشتر آھانی نیام ءَ بس جنگ بیان اِنت۔ اے لس ازم ءُ لس ھیالانی جھان سیاست ءُ مُزانی رد ءَ جوڑ بیان اَنت۔ روتاک، جھان ءِ ھمک ڈیھہ ءِ سرکار ءِ درشان، ٹیلی ویژن ءِ جار ءُ اھوال، بزاں سرجمیں لس مھلوک ءَ سر بیوکیں نزام مدام ھما مردمانی مُزانی پیش کاری ءَ کنت کہ آ اے ھالانی ودی کنوک بنت۔ من سرپد باں کہ مارا درستاں وتی مازگانی تہ ءَ اے گپ سرجمی ءَ پھک کنگ لوٹ ایت کہ نی اد ءَ جتا داورکیں لیکہ ءِ پئیمیں کجام ھم شئے ءِ ھست۔
سرجمیں ھیال ءُ درشان کجام نہ کجام ھاسیں لیکہ ءُ پگر یے ءِ رھشونی ءَ کن اَنت۔ ھمے بن ھشتانی رد ءَ Mills گُش ایت کہ “اے سیاست ءِ جھان اِنت کہ اود ءَ مازگی یکجاھی ءُ سرجمیں جھداں الم ھوار بیگ لوٹ ایت” گیشتر کہ اگاں کسی جیڑوکیں وت ءَ سیاسی جھد ءَ ھک گُشگ ءِ کد ءَ گوں بندوک مہ کنت گُڑا آئی ءِ ھاتر ءَ باوری نہ اِنت کہ آ زندمان ءِ سرجمیں تجربگاں گوں زمہ واریں وڑے ءَ پیلو کُت بہ کنت۔ مئے تہ ءَ یکے دومی ءِ سر ءَ کینگ دارگ برانز گرگ ءُ زوراک بیوکیں نوکیں اھد ءِ آسراتیاں گوں راستی ءِ پولگ ءِ بودناکی الم بیگ لوٹ ایت ءُ تھنا آسراتیانی بھر ءُ شنگ کنگ نہ بلکیں سرجمیں جھان ھم ھمے پھمگ لوٹ ایت۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
