نبشتانک: ھشت مارچ زالبولانی میان اُستمانی روچ ءُ بلوچ زالبُول
نبشتہ کار: گل حسن بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
ھشت مارچ ءَ زالبولانی میان اُستمانی روچ ھر سال دارگ بیت اے روچ ءِ برجم دارگ ءِ مول ءُ مراد ایش انت کہ کجام ھند ءُ دمگاں زالبوالانی سر ءَ زُلم ءُ زوراکی بوگ ءَ انت آیاں دُگنیا ءِ دیم ءَ آرگ اِنت انچُش کہ دُگنیا ءِ تہ ءَ مردین ءَ پیش زالبولاناں سربراھی دیگ بوتگ ھر زالبُولے وتی گِس ءِ سربراہ بوتگ ھمے پیم ءَ وھد ءِ بدلی ءَ ھوار زالبُول نزور تر بوان بوت اَنت ءُ ڈالچار کنگ بوت اَنت۔
اگاں ما ھشت مارچ ءِ گوست ءَ بہ چار ایں کہ وھدے 8 مارچ 1907 ءَ ماں نیویارک ءَ گُد ءُ پُچّ ءِ کارجاہ (فیکٹری) ءَ کارکنوکیں زالبول وتی ھکّ ءِ واستا یک روانکے کَش اَنت کہ مارا 10 ساھت کار گِرگ بوگ ءَ اِنت بلے مارا مئے کارانی مُزّ دیگ بوگ ءَ نہ اِنت آیاں اِے توار چِست کرت کہ بایدیں مرد ءُ زالبُول یکّیں نگاہ ءَ چارگ بہ بنت بلے اِے روانک ءِ بگیری ءَ پولیس ءَ روانک ءِ تہ ءَ دور کرت ءُ بازیں زالبُولے لٹ ءُ کُٹ کرت۔
یک سالے ءَ رند بزاں 1908 ءَ ماں بندیک ءِ کارجاہ ءَ کار کنوکیں زالبول وتی سر ءَ بوؤکیں زلُم ءُ زوراکیانی بگیری ءَ روانک در کن انت پد ءَ پولیس دور کنت بازیں زالبُولے لٹ ءُ کُٹ کنت بازینے زندان ءَ بندیگ کنت ھمے وڑ ءَ ماں 8مارچ 1910 ءَ کوپن ھیگن ءَ زالبولانی میان اُستمانی کانفرنسے اڈ دات ءُ اِے مراگش ءَ کساس 17 مُلک ءِ زالبُولاں بھر زُرت ھمد ءَ اِے پیسلہ کنگ بوت کہ ھر سال 8 مارچ ءَ زالبولانی روچ دارگ بہ بیت ۔ اولی رند ءَ 1911 ءِ سال ءَ ھشت مارچ زالبولانی میان اُستمانی روچ برجم دارگ بوت۔
اگاں ما بہ چار ایں اے ایوک ءَ یک روچے نہ انت کہ زالبُول ڈن ءَ در بیا اَنت کہ مرچی ھشت مارچ اِنت باید انت اے روچ ءَ چاگِرد ءِ تہ ءَ زالبُول ءِ کارست ءِ سر ءَ گپ بہ بیت آئی ءِ وانگ ءُ زانگ ءِ سر ءَ گپ بہ بیت ءُ اِے باوست کنگ بہ بیت کہ زالبول چاگرد ءِ تہ ءَ چے کرد ادا کرت کنت ، راجکاری ءِ پڑ ءَ آئی ءِ کرد چنچو الّمی انت ؟ یک راجے ءِ دیمروئی ءِ تہ ءَ زالبول کُجام کرد ءَ اد ءَ کُرت کنت ۔
بلے بد بھتی ءَ ما زالبُول ءَ را ایوک ءَ زھگ پیداک کنوکیں مشینے لیک اِتگ زالبُول گِس ءَ چار دیواری ءِ تہ ءَ بہ نند اِیت ءُ زھگ پیداک بہ کنت، مرد ءِ وپت ءُ وابی واھشتاں پیلو بہ کنت۔ آئی ءَ وتی زندگی ءِ تہ ءَ ھچ وڑیں آسراتی دیگ نہ بیت کہ آ وتی زندگی ءِ پیسلہ ءَ وت بکنت ما زالبُول ءَ را گُلامے سرپد بہ ایں۔ ھرچی مرد لوٹ اِیت آئی ءَ را گپ نیست زالبُول ءِ متلب اے نہ انت کہ آ تئی وپت ءُ وابی واھشتاں پیلو بہ کنت گس ءَ کا ئے آ تئی ھدمت ءَ بہ کنت، تئی واستا زھگ پیداک بہ کنت اِے گپ ءَ بہ زاں وھدے کہ زالبُول نہ بیت گُڑا تئی چاگِرد نہ بیت من گُش آں ھمینچو مرد ءَ را آزاتی ھست، جنین زھگ ءَ را ھم آزاتی دیگ بہ بیت کہ آ وتی زندگی ءِ پیسلہ ءَ وت کرت بہ کنت بلے بد بھتی ءَ مئے چاگِرد ءِ تہ ءَ زالبول ءِ آزاتی ءِ سک باز کم انت منی ھیال ءَ 100درسد ءِ تہ ءَ یک لوگے انچیں بہ بیت کہ آئی ءِ تہ ءَ زالبول ءَ را اِے ھکّ دیگ بوتگ کہ آ وتی زندگی ءِ پیسلھانی تہ ءَ آجو اِنت۔
مئے چاگِرد ءِ یک بلاھیں نِزوری یے ایش انت کہ وھدے دِگر ءِ زالبُول ءِ گپ بیت گُڑا ما سیکولر زھن دار ایں ما گُش ایں باید انت زالبُول ءَ را آزاتی دیگ بہ بیت، بلے وھدے مئے وتی باریگ کیت مئے سیکولری ءُ آزات ھیالی گار بیت من گُش آں اگاں یکے زالبُول ءِ آزاتی ءِ گپ ءَ کنت گُڑا آ اولی سر ءَ وتی جنین ءَ، وتی گُھار ءَ ، وتی زھگ ءَ آزاتی بہ دنت گڑاں رند ءَ بیت چاگِرد ءِ تہ ءَ زالبوالانی ھَکّ ءِ سر ءَ گپ بہ کنت۔
من گُش آں اگاں زالبُول ءِ واھشت نہ بوت پہ وپت ءُ واب ءَ گُڑا مرد ءِ اِے ھک نہ اِنت کہ آئی موکل ءَ ابید وپت ءُ واب بہ کنت۔
اگاں ما وتی بزاں بلوچ چاگِرد ءَ چمشانکے بہ دے اَنت گُرا مارا اے گندگ ءَ کیت کہ بلوچاں چہ یورپ ءَ پیسر وتی زالبُولاناں آزاتی داتگ مرچی ما ایردست کنگ بوتگ انت پمشکا مئے دود ءُ ربیدگ پادمال کنگ بوتگ انت۔ اسلام ھم پد ءَ رند ءَ اتکگ۔ بلوچ پیسر ءَ تہزیب داریں راجے بوتگ۔ ھمے پیم ءَ اندلیب گچکی یک جُستے ءِ پسو ءِ تہ ءَ گُش ایت اگاں بلوچ ءَ وتی زالبُول ڈن ءَ درکپگ ءَ مہ اِشتیں گُڑا شئے مِرید ءَ وتی ھانی چے پیم دیستگ ات؟ سسّی پُنّو ءَ را چوں دوست بوتگ اَت؟ کّیا ءُ سدو دگہ ھزاراں چُشیں درور ھست کہ بلوچ ءَ وتی زالبول ڈن ءَ در روگ ءَ پابند نہ کُتگ انت۔ مرچی مئے دود ءُ ربیدگ پادمال کنگ بوتگ انت آ ایردستی ءِ سوَب اِنت۔
مئے چاگِرد ءِ تہ ءَ دگہ یک جْیڑھے ایش انت اگاں یک مردے گوں زالبُولے ءَ بدکاری بہ کنت گُڑا آ زالبُول گُناھگار اِنت، آ سزا دیگ بیت، بد نام ھم زالبُول بیت بلے مرد ءَ کس ھچ نہ کنت۔ منی ھیال ءَ مزنیں نا انساپی یے ھمیش انت۔ اگاں زالبُول ءَ را سزا دیگ بیت باید انت مرد ءَ را ھم سزا دیگ بہ بیت۔
انچش ڈاکٹر ھنیپ شریپ گْوش اِیت کہ “تو دگر ءِ گُھار ءَ گوں ھاشکی کن ئے اگاں تئی گُھار ءَ گوں یکے ھاشکی بہ کنت گُڑا تو بلاھیں گیرت مندے وت ءَ را گْوش ئے تو درکپ ئے پہ ھاشکی ءَ ءُ ھاشکی کن ئے اگاں اِے کار ءَ تئی گُوھار کنت باید انت ترا مسلہ مہ بیت ” دگہ چیزے مدام منی دیم ءَ گوز اِیت، من ءَ درد بیت راجمانی رسانکدر ءِ دور انت ءُ ماھے ءِ سر ءَ ھالے کیت کہ پِلاں اِلاکہ ءَ یک زالبُولے گیرت ءِ نام ءِ سر ءَ کُشگ بوتگ، مُردنی نسیر آباد ءُ ھما دمگ ءِ اِلاکھاں اے وڑیں کیس کیت بلے تو یک روچے اِے گپ ءَ نہ اِشکُن ئےکہ مردیں آدمے کُشگ بوتگ گیرت ایوک ءَ گوں زالبُول ءَ اِنت اگاں ردیں کار کنگ بوتگ ایوک ءَ گناھکار زالبُول انت مرد نہ انت۔
مئے چاگِرد ءِ تہ ءَ جنین زھگ ءَ را اللّٰہ ءِ ازابے سرپد بنت، آئی ءِ پیدا بوگ ءَ وشی ءُ شادمانی نہ کن انت (دِلگوش! الّمی نہ انت ھر جاگہ بہ بیت مئے چاگِرد ءِ تہ ءَ گْیشتر ھمے وڑ اِنت ) مئے زالبول ھمینچو زھنی گلام جوڑ بوتگ اَنت کہ آ وتی آزاتی سرا گپ ھم کرت نہ کن اَنت۔ مرد ءِ زوراکیانی بگیری ءَ جنگ کُرت نہ کن اَنت۔ پرچے کہ ما مدام زالبُول ءَ را ڈالچار کرتگ ءُ ھمے گُشتگ کہ تو اے کار ءَ کُرت نہ کن ئے منی نِزّ ءَ ھما کار ءَ کہ مرد کُرت کنت گُڑا آ کار ءَ زالبُول ھم کرت کنت، ھاں اِے گپ ھست کہ لھتیں انچیں کار ھست اَنت کہ یکے دومی ءِ کاراں کُرت نہ کنت۔
“ھنچو بانُک کریمہ یک جاگھے ءَ گُش اِیت کہ ما وتی مردانی گلام اَنت ءُ مرد پاکستان ءِ گُلام اَنت، پاکستان امریکہ ءِ”۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کارے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
