نبشتانک: کسّھانی نپسیات ءُ نپسیات ءِ کسّہ
نبشتہ کار: شھزاد اسلم
دی بلوچستان پوسٹ
انسان کسّہ آروکیں ھیوان اے مئے تھزیب ءُ مئے چاگرد گوں مئے کسّھاں پر ترّان یا evelove بوان مارا سر بوتگ انت ابید چہ اشی ءَ کہ ما وتی کسّھانی برورد آں، ما دگہ ھچ نیاں مئے زند، مئے دودمان ءُ مئے تھزیب ءِ ھڈ دیگ ءَ مئے کسّھانی کرد ھمے وڑ ءَ است انت کہ ھمے وڑ ءَ مئے کسّھانی ھڈ دیگ ءُ ٹھینگ ءَ مئے تھزیب ءُ دودانی کرد انت بزاں اے دوئیں ھمگرنچ انت ءُ یکشل ءُ یکجاہ روان بنت گوں ارزان ایں لبزاں، ما ھما وڑ بہ ایں کہ ھما وڑ مئے کسّھاں ءُ ھما وڑ کہ ما بہ ایں ھما وڑ مئے کسّہ بنت۔ بزاں ما کسّہ ھڈ دے ایں ءُ پد ءَ کسّہ مارا ھڈ دے اَنت۔
چاگردانی دیم ءَ ودّگ ءِ کسّہ اسل ءَ کسّھانی دیم ءَ ودّگ ءُ نوک بوگ ءِ نام انت جنگ ءُ بامردانی کسّہ، شُد ءَ چہ بنا بوتگیں ءُ سیرلاپی ءَ چہ ھلاس بوتگیں کسّھانی کُلو، سیاست ءُ نیکرائی ءِ (مزھب) کسّہ، گْوستانک ءُ راجدپتر ءِ کسّہ، لبزانک ءِ کسّہ، زانش ءُ بود ءِ کسّہ، اے سرجم ءَ آؤرتگیں کسّہ اَنت کہ چاگردانی میراس انت ءُ پد ءَ چاگرد امیشانی میار بنت۔
اے کسّہ ما وتی ھکل ءُ پگر ءَ گوں گِشینتگ اَنت یا گوں وتی جزبات (emotions) آں، یا پہ جاورانی گیگ ءُ نہ گیگی ءَ یا سرجمینانی مچّی ءُ ھواری ءَ باز براں جزبات پگر ءِ سر ءَ انگیر کن انت ءُ باز براں پگر جزباتانی سر ءَ بلئے کسّھانی لڑ ھرچ وڑ ءَ ساڑی بیت ءُ دیم ءَ جنزان کنت چُش ھم بیت کہ آ کسّہ آں کہ جزبات آرگ لوٹ ایت، پگر آ کسّھاں چیر دنت چش ھم کہ باز بر آں پِترت ءِ (nature) جار ءِ سر ءَ جاور پگر ءُ جزبات آں کسّھانی درشانی ءِ موکل ءَ نہ دے انت پمیشکا لھتیں کسّہ ناتوام بنت ءُ لھتیں کسّہ پشت کپنت بلئے اے ناتوامی ءِ آسر مئے زند ءُ مئے زندمان ءِ سرجمیں پھنات آں ھم دیم پہ ناتوامی ءَ بارت ءُ آسر اِش بیت کہ ما پشت کپ آں۔
پشت کپتگیں کسّہ آں چہ یک کسّہ اے سگمنڈ پرائیڈ کاریت ءُ آ وتی لیکہ ءِ تہ ءَ پدّر کنت کہ چے پیم ءَ گوں پشت کپتگیں کسّہ آں ما اوں پشت کپیں پرائیڈ وتی لبیڈو ءِ (Libido) نزریہ ءِ تہ ءَ درشان کنت کہ سیکس (sex) انسان ءِ پتری لوٹ انت بلئے چش کہ ما اشی ءِ کسّہ نہ آورتگ، درشان نکتگ، چیر داتگ، پمیشکا اے درگت ءَ ما جتا جتائیں نپسیاتی نادْراھیانی آماچ بوتگ ایں سیکس ءِ بارو ءَ مئے چاگردی راھبند مھکم نہ نبوتگ انت، مئے چاگرد مان گِشْتگ ءُ نزور انت پرچہ کہ ما اے درگت ءَ گوں پگر ءُ جزبات ءُ پتری لوٹانی میان ءَ جوانی ءَ سلہ کت نکتگ۔
پرائیڈ ءَ نپسیاتی نادراھانی ھلاج کتگ۔ پرائیڈ ءَ گشتگ کہ سیکس ھِڈ (ID) بزاں انسان ءِ بْنکی لوٹ ءُ تلب آں چہ یکے پرائیڈ اے گپّ ءِ منّوک بوتگ کہ ھما چاگرد کہ اود ءَ سیکس ءِ بارو ءَ راھبند نزور بیبنت گڑا آ چاگرد ءِ مردم گیش نپسیاتی جیڑھانی آماچ بنت سیکس ءَ ھوار ھمک ھما لوٹ یا ھما مارشت کہ شئور ءَ چہ ڈن کشّگ بیبنت گڑا آ لوٹ ءُ مارشت مئے لاشئوری ءِ تہ ءَ جاگہ کن انت ءُ یک وھدے کیت کہ مئے لاشئور سرّیچ بیت ءُ مئے شئور ءِ سر ءَ اُرش کنت ءُ اے رنگ ءَ ما نپسیاتی جیڑھانی آماچ بہ ایں۔
ءُ دگہ دْروشمے ایش انت کہ اگاں مئے لوٹ ءُ مئے دود ءُ راھبندانی میان ءَ تپاوت (clash) بیبیت گڑا ما وتی لوٹ ءُ تلب آں دگہ یک انچیں رنگے ءَ درشان کنیں کہ مئے راھبند مارا آ دْروشم ءِ درشانی ءَ نرکّین انت چُش کہ شئر ءُ شائری ءِ تہ ءَ اے لوٹ ءُ مارشتانی درشان کنگ، ھیالانی تہ ءَ درشان کنگ، لبزانک ءِ تہ ءَ درشان کنگ پہ اسل یک انچیں مھروانے ءَ چہ زبھر بوگ کہ آ مئے مارشت ءُ مئے ناسرجمیں لوٹاں سرجم کنت، گڑا آ مھروان مئے کسّھانی تہ ءَ دراھی کنت، مئے کسّھانی تہ ءَ گوں ما دوچار کپ ایت پرائیڈ ءَ اشی ءَ را سبلیمیشن ءِ (sublimation) نام داتگ بزاں یک نوکیں دْروشمے ءَ وتی مارشتانی درشان کنگ۔
پرائیڈ گش ایت کہ اگاں سبلیمیشن مبوتیں، اگاں لبزانک مبوتیں، اگاں شئر ءُ شائری مبوتیں، اگاں کسّہ مبوتیں، گڑا ھچ چاگرد مھکم نبوتگ ات اسل ءَ ھمے کسّہ آں تھزیب زندگ داشتگ انت وھدے مئے دود ءُ راھبند مئے لوٹ ءُ واھشت آں نپسگیر کن انت، گڑا مئے کسّہ مارا، مئے تھزیب ءَ، ءُ مئے چاگرد ءَ مھکم کن انت۔ اگاں مئے کسّہ مبوتیناں گڑا دودمان ءُ راھبندانی ھما دیوال کہ ما وتی لوٹ ءُ واھشتانی ھلاپ ءَ مک کتگ، آ ڈرْتگ ات ءُ مئے سر ءَ کپتگ ات۔
پمیشکا ھما چاگرد کہ سبلیمیٹ کت نکن انت، چہ لبزانک ءَ زبھر انت، کسّہ آؤرت کت نکن انت، آ گیش نپسیاتی نادْراھیانی آماچ بنت ھمے وڑ کہ نپر (individual) نادْراہ بنت، ھمے وڑ ءَ چاگرد ھوں نادْراہ بنت پد ءَ یک نادْراہ ءُ ناتوامیں چاگردے، ناتوام ءُ نادْراھیں کسّہ کاریت ءُ اسل ءَ ھمے ناتوام ءُ نادْراھیں کسّہ آں کہ یک نادْراہ ءُ ناتوامیں چاگردے ھڈ دے اَنت –
بلئے دومی نیمگ ءَ کارل گستاپ ژونگ کہ پرائیڈ ءِ اھد ءِ نپسیاتی زانوگرے بوتگ پرائیڈ ءِ لھتیں گپاں گوں تپاک نکنت ژونگ سرپد بیت کہ انسان ءِ نپسیاتی سرگْوست سک کوْھن ءُ کدیم ایں ءُ سکّ ءَ مان گِشّتگ پرائیڈ ایوک ءَ یک کسّھے کاریت، بزاں بس لبیڈو یا سیکس ءِ نپسیاتی جاورانی پیچ ءُ تاب آں گوں گوْر ءُ چِیل بیت ژونگ گُش ایت کہ سیکس ءَ ھوار دگہ ھزاراں انسانی تجربگ است انت کہ وھد ءِ پجیگ ءَ انسان ءِ لاشئوری ءِ بھر جوڑ بوتگ انت ءُ انسان ءِ زندگی ءِ سر ءَ اسر دور دیگ ءَ انت تاں گار ءِ وھد ءِ زندگی ءَ بگر داں نوکیں اھد ءِ زندگی ءَ انسان ءَ ھزاراں تجربگ کتگ ءُ سرجمیں تجربگ تُری وشّیں تجربگ بیبنت یا تھلیں، جنگ ءِ تجربگ بیبنت یا ایمنی ءِ، بے وسی ءِ تجربگ بیبنت یا وتواکی ءِ، گلامی ءِ تجربگ بیبنت یا آجوی ءِ، اے سرجم ءَ انسان ءِ لاشئور ءِ بھر جوڑ بوتگ انت ژونگ ءَ اشی ءَ را مُچّی لاشئور ءِ(collective unconcious) ءِ نام داتگ۔
ژونگ گُش ایت کہ انسان ءِ گوْست ءِ سرجمیں تجربگاں کل انسان ءِ یک لاشئور اے ھڈ داتگ ءُ ھمے لاشئور ءِ پُشتدر ءَ انسان وتی کسّھاں ھڈ دیان انت مئے ساھتانی پیسلہ ءِ پُشت ءَ ھزاراں کرنانی تجربگ ءِ راز چیر انت مئے پشت کپتگیں کسّہ کہ چہ شئور ءَ ڈن چگل دیگ بوتگ انت مئے لاشئور ءِ بھر جوڈ بوتگ انت۔ مئے پشت کپتگیں کسّہ، مئے نیم توامیں کسّہ، وھدے کہ مئے شئور ءِ سر ءَ ارش کن انت، گڑا مارا سما بیت کہ مئے مارشت ناسرجم ءُ نیم توام انت مارا سما بیت کہ ما بے چاڑیں، زندگی ناتوام انت ءُ ما نادْراہ ایں۔
چاگرد امنچو کہ بُنکّی انسانی زلورت ءُ مارشتاں چہ دور بنت امنچو گیش نپسیاتی نارْاھیانی آماچ بنت اے بنْکی لوٹ ءُ زلورتانی تہ ءَ آزاتی، وشھالی، ایمنی ءُ اے دگہ انسانی زلورت ھوار انت اگاں چاگرد اے بُنکّی لوٹ ءُ زلورتاں چہ زبھر بیبیت گڑا سرجمیں چاگرد نپسیاتی جیڑہ ءُ نادْراھیانی آماچ بیت پمیشکا ھربرٹ اسپنسر گُش ایت کہ یک ناتوامیں چاگردے نادْراھیں کسّہ، دود ءُ راھبند ھڈ دنت ءُ پد ءَ ناتوامیں دود ءُ راھبند یک ناتوامیں چاگردے ھڈ دے اَنت ھمک چاگرد وتی راستی آں وت ھڈ دنت پمیشکا ھمک چاگرد وتی پدمنتگی ءُ جنجالیانی زمہ وار وت انت۔
اسپنسر چارلس ڈارون ءِ ھیاتیاتی ارتکاء ءِ (biological evolution) راھبندانی پد ءَ چاگرد ءَ چاریت ءُ ٹپّاسیت ءُ سروائیول آپ دی پِٹسٹ ءِ (survival of the fittest) ھبر ءَ کنت کہ ھما چاگرد کہ ھالت ءُ جاورانی ھساب ءَ وتی دود ءُ ربیدگ ءُ وتی کسّہ آں مٹ کن انت، بس ھما چاگرد دیم ءَ ودّ انت۔ ءُ ھما چاگرد کہ مدامی گوں وتی کْوھنیں کسّہ آں بندوک بنت، آ چاگرد پشت کپنت اسپنسر ءِ نزریہ سوشل ڈارون ازم (social darwinism) ھم گُشگ بیت۔
اسپنسر ءِ اے نزریہ ءِ ھساب ءَ پدمنتگی راجانی مُچّی کرد ءِ برورد انت ءُ راج، چاگرد ءُ مردم ھما جاورانی کہ دیمپان انت آ جاور آں کرز انت ھما چاگرد کہ چہ پدمنگی ءِ سپر ءَ سرگوْستگ انت ءُ ایمنی ءُ دیمروئی ءِ سپر بُنگیج کتگ اسل ءَ آ چہ اندگہ چاگر آں تْونگر تر ءُ پگری تک ءَ گیش مھکم تر ءُ ذھین (intelligent) تر انت۔
اسپنسر اکلاکی (moral) تک ءَ ڈالچار کنت ءُ تْونگر تر ایں چاگردانی گرد ءِ پلامرزی ءَ کنت ءُ گُش ایت کہ اے چاگرد آں موکل است کہ چہ وت ءَ نزو تر ایں چاگردانی سر ءَ واکداری بکن انت، پرچہ کہ اے زند ءِ پڑ ءَ سوبمند بوتگ انت اسپنسر ءِ ھساب ءَ اے چاگرد آں وتی زھانت ءِ سوب ءَ دیمروئی کتگ ءُ زھانت بس ھمے چاگردانی میراس انت اے چاگرد چہ وت ءَ چہ نزور تر ایں چاگردانی سر ءَ واکداری بکن انت آیاں چہ کْوھنیں کسّہ آں ڈن در بکن انت ءُ نوکیں کسّہ بیار انت ءُ آیانی راھشونی ءَ بکن انت۔
اسپنسر وت سامراجی برتانیہ ءِ (imperal Britain) اھد ءِ مردمے بوتگ، پمیشکا اسپنسر ءِ لیکہ برتانیہ ءِ سامراجی تاکت ءِ پلّامرزی ءَ کن انت ووڈ گارڈر ءِ زھانت ءِ نزریہ اسپنسر ءِ نزریہ ءَ رد کنت گارڈنر ءَ گُش ایت کہ زھانت ھچ چاگرد ءِ میراس نہ اِنت ھمک چاگرد ءِ تہ ءَ زھین ایں مردم ودی بیت ھمک چاگرد انچیں مردم پیداک کنت کہ آ چیز آں مٹ کنگ ءِ جھد ءَ کن انت، کْوھنیں لیکہ آں مٹ کن انت ءُ نوکیں کسّہ کارنت چاگردانی بستار یک انت، بس لھتیں چاگرد گوں وتی کْوھنیں کسّھاں سکّ ءَ بندوک بنت، پمیشکہ اے چاگردانی دیمروئی ءِ گامگیج نزور تر بنت اے کسّہ نیکراھی (مزھبی)، دودمانی، سیاسی، چاگردی ءُ راجمانی کسّہ بوت کُت کن انت، کہ مردم گوں اشاں بندوک بنت، بلئے ھمک چاگرد ءِ تہ ءَ اے بودشت ءُ سلاھیت است کہ آ دیمروئی کت بکنت نوکیں کسّہ آؤرت کت بکنت۔
بلئے ووڈ گاردنر ءِ گُشگ ءِ پد ءَ کْوھنیں دودانی مٹ کنگ ارزانیں کارے نہ اِنت پرچہ کہ ھرچ بدلی ءُ سدلی ءَ گوں یک گھگیری ءُ مزھمت اے (resistance ) بندوک انت چش نئینت کہ پدمنتگیں راجانی تہ ءَ ذھینیں مردم ودی بوت نکنت، کہ دیمروئی کتگیں چاگردانی زھین ایں مردم بیا انت ءُ اشانی راھشونی ءَ بکن انت بگندئے آ پمیشکا پدمنتگ انت کہ آیانی گھگیری ءِ (مزاھمت) جزبگ ءَ چہ پدرندی ءِ (تابیداری) جزبگ تْونگر ءُ زورآور تر بوتگ۔
بزاں پدمنتگیں راجانی جیڑہ ایش نہ اِنت کہ آ چہ کدرت ءِ سوگاتاں زبھر انت آ زھین بوت نکن انت، نوکیں کسّہ آؤرت کت نکن انت، نوکیں راھبند ٹھینت ءُ ھڈ دات کت نکن نات پدمنتگیں ءُ ناتوامیں چاگرداں پہ توامی بس یک نوکیں کسّھے پکار انت، ءُ نوکیں کسّہ ءِ آرگ ءَ مزاھمت ءُ پہ مزاھمت ءَ تمردی اے پکار انت یک جارے پکار انت کہ نوکیں اھد ءِ مردم کْوھنیں دود ءُ کْوھنیں بامردانی دیم ءَ مِک بہ بہ اَنت ءُ بگش انت کہ تئی باریگ گْوستانک ءِ بھر جوڑ بوتگ، ما نوکیں اھد ءِ مردم آں، ءُ جار جْنگ بہ بیت کہ من ترا نہ منّاں نہ منّگ مزاھمت انت ءُ پہ دیمروی ءَ بنکّی ءُ مستریں جار انت۔ بس امے جار پکار انت۔ یک کسّھے پکار انت۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کارے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
