اوورملیٹرائزیشن، اوورپولیٹسائزیشن ءُ راجی جُنز
نبشتہ کار: شے ایم بی (مُرید)
دی بلوچستان پوسٹ
دنیا ءِ وتواجھی جُنز ءُ راجدپترانی تہ ءَ چُشیں راجے نہ گْواہ اِیت کہ آیاں وتی راجی آجوھی تھنا سیاسی جُھد ءَ چہ گِپتگ، ھمے وڑ ءَ دنیا اے گپ ءَ ھم منّ اِیت کہ راج تھنا سلاہ بندیں جُھد ءَ گوں ھم آجو نہ بنت، بلکیں اے دوئیں پترانی یکمُشتی ءَ چہ شوکیں آشوب اتکگ اَنت ءُ اتک کن اَنت۔بلے چوشیں راج بوتگ اَنت کہ آیانی سیاسی جُنز چہ سلاہ بندیں جُنز ءَ گیش مُھکم ءُ زور بوتگ۔ ھما مھاز کہ گیش زور بیت، آھوکیں وتواجھیں ریاست ءِ راہ ءُ رھبنداں ھما گیشین ایت، اگاں سلاہ بندیں جُنز گیش مُھکم بوت گُڑا راجی جُنز ءِ تہ ءَ زورمند بیت کساس سیاسی جُنز ءَ چہ گُڑا اے جاوراں چوش بیت کہ راجی جُنز ءِ سرجمیں پیسلھاں سلاہ بندیں ٹولی وتی لیڈرشپ ءِ داب ءَ گیشین اَنت۔
ھمے وڑ ءَ اگاں سیاسی جُنز راجے ءِ اندر ءَ گیش جاہ بہ کنت، گُڑا راجی وتواجھی ءِ پیسلھاں وتی ھساب ءَ کنت، بلے دنیا ءِ تہ ءَ اے گپ تچکی ءَ گْوشگ ءُ زانگ بیت کہ اے دوئیں پترانی میان ءَ کُجام ھم جُنز گیش تُرند ءُ یکے چہ دومی ءَ زورمند بوت گُڑا راجی جُنز ءِ اندر ءَ پُرشت ءُ پروشی بیت، مھلوکانی میان ءَ سِوِل وار بیت یاکہ ٹولی بندی بیت، مھلوک بھر ءُ بانگ بنت، راجی جُنز نزور بیت۔
پہ درور، شام ءُ سیریا ءِ وڑیں مُلکانی تہ ءَ سیاسی گلانی نہ بوگ ، برے یک ملٹری گروہ ءِ آیگ ءُ ھُکمرانی کنگ۔ دیمتر ءَ ما اے گپ ءَ دیم ءَ بریں کہ آ دوئیں جُنز کُجام ھساب ءَ یکے چہ دومی ءَ زورمند بنت؟اے گپ ءَ ھم کنیں گوں کہ گُڑا اے جاوراں راجی جُنز چوں وت ءَ مُھکم بہ دار اِیت؟
اوورملیٹرائزیشن overmilitarization، اے ھما گالبند انت کہ وھدے یک راجی وتواجھی جُنزے جُنزگ ءَ بیت گُڑا آ جُنز ءِ تہ ءَ ملیٹری جُنز وت ءَ چہ دومی جُنز ءِ پتراں زورمند تر لیک ایت، یاکہ گیشیں تاکت ھمے تھریک ءَ گون بیت۔ وھدے اوور ملیٹرائزیشن راجی جُنز ءِ تہ ءَ وتا ڈومنِنٹ بہ کنت گُڑا سیاسی تھریک ءِ جاہ ءَ سلاہ بندیں گروہ وتی لیڈرشپ ءِ ھساب ءَ جُنز ءَ رق جُنزین اَنت۔
اگاں راجی جُنز اوورملیٹرائزیشن ءِ شکار بہ بیت گُڑا سیاسی لیڈرشپ وتی اَرزشت ءَ گار کنت ءُ وھدے کہ سیاست مہ بیت گُڑا جُنز وھد ءِ ھمراھی ءَ یک اَنچیں پوانٹے ءَ کیت ءُ نُکس وارت۔
پرچاکہ دنیا ءِ اندر ءَ کُجا ھم راجی جُنزے بہ جُنز اِیت آئی ءِ بُنکی لیڈرشپ سیاست اِنت، آ سیاست انت کہ چرائی ءَ پوجی لیڈرشپ در کَیت، پہ جُنز ءَ مردم تیار کنت، اے دوئیں تھریکانی کچ ءُ جاہ راجی جُنز ءِ زلورتانی ھساب ءَ گیشینگ بنت۔ سیاسی تھریک ءُ سلاہ بندیں جُنز ھما وھد ءَ بے سوبی ءِ نیمگ ءَ رو اَنت وھدے اے دوئینانی میان ءَ بیلنس آؤٹ یاکہ رد بہ بیت۔
پہ درور اگاں مئے جُھد اوورملیٹرائز کنگ بہ بیت، گُڑا جنگ سیاست ءِ سر ءَ زورمند بیت، جنگ سیاست ءَ ڈومننٹ کنت، اے رنگ ءَ بزاں مئے راجی جُنز اوورملیٹرائزیشن ءِ شکار بیت۔ وھدے اے شوربندی ءَ بہ زور اَنت کہ ، ” when the gun leads politics follows” گُڑا اے جاوراں اے وڑ بیت کہ سرپیس سیاست ءُ سیاسی تھریک مھلوک ءِ میان ءَ جاہ کُت نہ کن انت۔
پرچاکہ ریاست اے وھد ءَ باز تُرند بیت ءُ سیاسی گلانی سر ءَ کریک ڈاون جنت ءُ سیاسی کاراں ھتم کنت۔ اے جاوراں اِستان ھم وت ءَ ھاڑڈپاور ءِ نیمگ ءَ بارت ءُ باز وائلنٹ بیت۔ اے جاوراں کہ سرپیس سیاست نہ بیت گُڑاں مھلوک چہ جُھد ءَ میزان میزان ءَ دور بوھان ءُ بے ھیال بیت، آھانی مجگی مارشت پہ جُھد ءَ ھتم بوھان بنت، اے جاور پہ ایردستیں راج ءَ باز ھترناک بیت۔
زانتکار ءُ کْواس گوشاں کہ اے سیچویشن ءَ راجی جنگ،“ Loss of popular support and repression cycle”ءِ نیمگ ءَ روت ۔اگاں اوورملیٹرائزیشن ءِ سبب ءَ سرپیس پالیٹکس نزور بیت ءُ ھتم کنگ بہ بیت گُڑا آھوکیں پدریچ چہ وتی راجی جُنز ءُ تھریک ءَ چہ بے سما بنت ءُ ریاست آھانی مجگی سلاھیت ءَ ھتم کنت، بلکیں آھانی سائیکلوجیکل مینی پیولیشن ءَ کنت، آ پد ءَ بھ پہ جُھد ءَ نہ جیڑ اَنت۔
آ تئی سیاسی آشوبی گل انت کہ راجے ءِ ورناھاں بُنکی سما ءَ دنت۔
دنیا ءِ زانتکار ءُ وار اِینلسٹانی گوشگ اِنت کہ کُجام ھم راجی جُنزے اگاں اوور ملیٹرائزیشن ءِ شکار بہ بیت آ آھوکیں ریاست ءِ جوڑشت ءُ پیسلہ سازیانی تہ ءَ گیش اِنفلوینس دار اِیت۔ نوکیں ریاست ءِ پیسلھاں بگر داں ھُکمرانی ءَ بیا، اے دُرستیں کاراں سیاسی لیڈرشپ ءِ جاہ ءَ سلاہ بندیں گروہ لیڈرشپ کنت۔
گُڑا دنیا اے گپ ءَ دیم ءَ کار اِیت کہ کُجام ھم راجے ءِ نوک آجوھیں ریاستے ءِ چلائینوک ، اگاں پوجی کمانڈر ءُ چیپ بہ باں گُڑا ھکومت وارلورڈزم ءِ شکار بیت، , تھنا پوجی تاکتانی ھُکمرانی بیت، بلے یک ھسابے ءَ بوت کنت اگاں ھمے کمانڈر ءُ چیپ چہ سیاسی گلاں بہ رُد اَنت، سیاسی گلانی کیڈر بہ باں گُڑاں بگندے جُنز یک مُھکمیں راہے گِپت کنت۔
چوناھا پہ یک شوکیں ریاستے ءِ چلاینگ ءِ ھاتر ءَ الم انت کہ سلاہ بندیں ٹولیاں ھمے باسک سیاسی بباں، پرچاکہ ھمے راجی سپاھیگ دیم ءَ رَو اَنت وتی آھوکیں ریاست ءَ گوں شوکیں گورننسے ءَ زندگ دار اَنت۔
انیگیں جدیدیں لوٹانی رِد ءَ ھمُک راجی سپاھیگ ءَ یک سیاسی جنگولے بوگی انت ۔ چہ سیاسی سما ءَ پُر بوگی انت ، پرچاکہ سیاسی جنگول تھنا یک تُپنگے بَڈا نہ کنت ءُ تیر آس نہ دنت ، بلکیں آ دُرستاں پیش تیر ءُ تُپنگانی اَرزشت ءَ وان اِیت کہ کُجام تیر کُجام وھد ءَ ءُ کُجا جَنِگی انت؟ آ وتی رکینگ ءَ پیسر وتی تُپنگ ءَ پھریز ایت کہ کُجام جاہ ءَ کارمرز کنگی انت ءُ کُجام جاہ ءَ نہ کنگی انت ؟ اے دُرستیں گپانی مول ءُ مُراد ھمیش انت ، کہ کجام ھم راجی جُنزے کہ اوور ملیٹرائز کنگ بہ بیت ءُ جُھد ءِ دگہ پتراں بزانکہ سیاسی لیڈرشپ ءِ سر ءَ ڈومنِنٹ بہ بیت، گُڑا اے ڈومِننسی ھستیں راجی جُھد ءَ را ءُ آھوکیں ریاست ءِ جوڑشت ءِ وھداں بازیں جیڑہ ءُ جنجال ودی کنت ۔
پہ درور سیریا ءُ ھِراک ، ءُ شام ءِ وڑیں جاھاں سیاسی لیڈرشپ ءِ نہ بوگ ءَ برے یک سلاہ بندیں گروہے کیت ءُ ھکومت کنت، یک ءُ دومی ءِ ھلاپ ءَ جنگ کن اَنت، اے دُرستیں ڈنّی ریاستانی مُپادانی ھاتر ءَ پکشنلزم ءِ آماچ اَنت، ھزاراں مھلوک چہ ھمے گروھی ھکومت ءِ سبب ءَ جَنگ ءُ کُشگ بنت۔
دومی درور سوڈان ءِ سیوِل وار انت، کہ اود ءَ راجمانی سیاسی لیڈرشپ ءِ نزوری ءُ پوجی تاگت ءِ ڈومننسی ، ھزاراں مھلوک مرگ ءِ آماچ بوت اَنت ۔ سوڈان آرمڈ لشکر “RSF” ءِ وت ماں وتی پوجی تاکتانی میان ءَ پہ ھکومت کنگ ءِ ھاتر ءَ جنگ کنگ، ھزارانی ءُ لَکّانی کچ ءَ مھلوک کوشارینگ ءُ بے گِس بَینت۔
اگاں اے جاوراں کُجام ھم راجی جُنزے بہ بیت، آئی ءِ گور ءَ شوکیں سیاسی سنٹرلائزیشنے مہ بیت گُڑا آ ھمے جیڑھاں گوں دُچار بیت۔
دومی بھر اوورپولیٹسائزیشن. “Overpoliticization” اِنت ، بزانکہ راجی جُنز ءِ اندر ءَ سیاسی گلانی زورمند بوگ ءُ سلاہ بندیں جُھد ءِ نزور بوگ ، اگاں اے وھد ءَ سیاسی تھریک بہ لوٹاں کہ ما راجی جُنز ءَ اَبید سلاہبندیں تھریک ءَ جُنزینت کُت کن اَنت، گُڑا اے نہ بوتگیں گپے ۔ ھمے پیم ءَ یک راجی جُنزے ءَ را سیاسی جُنزانی زلورت اِنت ھمے وڑ ءَ راجی جُنز را سلاہ بندیں جُنز ءِ سکّ ءَ زلورت اِنت۔
اگاں ھمے سیاسی گل بہ لوٹ اَنت کہ ما وت ءَ چہ سلاہ بندیں ٹولیاں دور بہ دار انت، ءُ گِستا بکن اَنت گُڑا راجی جُنز بے سوبی ءِ نیمگ ءَ روت ، پرچاکہ تھنا گوں سیاسی گلاں ھچ بوت نہ کنت،، ریاست زوت کریک ڈاؤن سائیکل ءِ نیمگءَ روت ءُ کریک ڈاؤن جنت، ءُ چہ بُنیاد ءَ ھتم کنت ، یاکہ سیاسی لیڈرشپ ءَ گیت ءُ بند کنت۔
سیاسی کاراں اوشت ءِ آماچ کنت، گُڑا اے جاوراں سیاسی سنٹرلٹی نزور بیت، گُڑا راجی جُنز ءَ را سیاسی لوٹانی گِرگ ءِ ھاتر ءَ سلاہ بندیں تھریک ءِ درکار بیت، اگاں سلاہ بندیں جُھد مہ بیت گُڑا سیاسی جُھد نارملائز کنگ بنت، ءُ راجی جُنز تھنا یک سمبولے ءُ نامے بیت ءُ پشت کپ اِیت۔
بازبراں اے وڑ بیت کہ اگاں وھدے سیاسی لیڈرشپ بند کنگ بیت گُڑاں سیاسی جُھد میزان میزان ءَ نارملائزیشن ءِ نیمگ ءَ روت، پد ءَ اِستان سیاسی لیڈراں گپت ءُ یکجاہ کنت ، ملام دنت یاکہ آھانی مجگی مینی پیولیشن ءَ کنت، گُڑا راجی جُنز ریاست ءِ دستاں آئی جیک بیت، پمیشکہ یک راجی جُنزے ءَ را اَلّم انت کہ دوئیں مھازاں گوں بہ جُنز اِیت ءُ دو7 تھریک بروبری ءَ گوں بہ جُنز اَنت، سیاسی تھریک ءُ سلاہ بندیں گروہ یکیں لیکہ ءِ سر ءَ کار بہ کناں ، راجی جُنز ءَ را دوئیں تھریکانی زلورت اِنت، اگاں ایشاں چہ یکے ھم دومی ءِ سر ءَ زورمند بہ بیت گُڑا جُنز اَڈ ءُ جنجالانی دیمپان بیت، پمیشکہ دوئیں پَتراں یکے چہ دومی ءِ سر ءَ بیسہ دارگی اِنت۔
منی نِز ءَ دُنیا ءِ مُھکم تریں راجی جُنز ھما جُنز انت کہ آئی ءِ سیاسی لیڈرشپ ءَ چِہ رُستگیں کیڈر چہ سیاسی گلاں تیار بہ بیت ءُ پد ءَ سلاہ بندیں گلانی پروپیشنل کمانڈر جوڑ بہ بنت، گُڑا آ مُھکمیں جُنزے بیت، پرچا کہ ایشانی انوگیں پِگری نزیکی آھوکیں اِسٹیٹ پورمیشن ءِ واستا جیڑہ پیداک نہ کنت ، بلکیں war governance ءُ intellectual governance ءَ گیش مُھکم کن اَنت۔
دنیا ءِ تہ ءَ مزن مزنیں زانتکار گوشاں کہ پہ شوکیں ءُ مھکمیں آشوبے ھما وھد ءَ اتک کنت ، اگاں آ جُنز “political-military-equilibrium ” رھبند ءِ بُنیات ءَ بہ جُنز اِیت ، اے ھما رھبند اِنت کہ پوجی اَمل تئی سیاسی (موقف) ءُ سیاسی پالیسیاں دیمروی دے اَنت، پد ءَ سیاست مھلوک ءِ اندر ءَ نند اِیت ءُ آشوبی کاراں جُنزین ایت، پہ ملیٹری ءَ مردم تیار کنت ، ،،، بہ کول Carlvon Clause Witz ءِ کہ ”جنگ سیاست ءِ یک مُھکمیں ھتیارے “۔”War is an instrument of politics “.
ایشی ءِ بزانت اِیش اِنت کہ ، ھمُک پوجی پالیسی پہ جُنز ءِ سیاسی مکسدانی رکینگ ءِ ھاتر ءَ بہ باں، ھمے ھساب ءَ تئی سیاسی مکسد گوں جنگی اِنٹرسٹاں ھمگرنچ بباں، گُڑا اے وڑیں جُنز باز مُھکم بنت۔
سیاست چوناھا ھمُک جُنز ءِ بُنکی پادگ اِنت، کہ چہ ھمود ءَ یک مُھکمیں سلاہ بندیں تھریکے چِست بوت کنت، بلے پہ آشوبی گلانی سیاسی مکسدانی گرگ ءِ ھاتر ءَ سلاہ بندیں جھد اولی ءُ گُڈی راہ اِنت، ابید سلاہ بندی ءَ تھریک ءَ تئی سیاسی مکسد بے سوب بنت، ھمے وڑ ءَ اَبید سیاست ءَ سلاہ بندیں جُھد ھم ناکام بیت، پمیشکہ یک راجی جُنزے نا اوور ملیٹرائزڈ بہ بیت ناکہ اوورپولیٹسائزڈ ، بلکیں انچیں رھبندے بہ بیت کہ دوئیں تَک ھوری ءَ بہ جُنز اَنت۔ آیانی سیاسی ، پگری ءُ جنگی اِنٹرسٹ یک بہ بنت۔ چوشکہ بلوچ راج ھم یک راجی جُنزے جُننزینگ ءَ اِنت، گُڑا بلوچ ءِ جُنز ھم اے جاوراں شیوار بہ بیت، ءُ آئی ءِ جُنز نا overmilitarized بہ بیت ناکہ overpoliticized بلکیں آئی ءَ را ” پولیٹیکل – ملیٹری – ایکیولیبرم “ ءِ وڑیں رھبندے ءِ ھسابءَ جُنزگی اِنت، اگاں نا گُڑا ایشانی سان جُنز ءَ بے سوبی ءِ نیمگ ءَ بَر اَنت۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت-