البرٹ کامیو ءِ گِدار”زوال”ءِ سر ءَ چمشانکے
نبشتہ کار: امجد بیکس
دی بلوچستان پوسٹ
البرٹ کامیو( Albert Camus)7 نومبر 1913 ءَ ماں الجیریا پرانس ءَ ودی بوتگ۔ آئی شھزانتی(پلسپہ) چہ “یونیورسٹی آف الجیریا” ءَ دربُرتگ۔ البرٹ کامیو پرانسیسی شھزانتکار، نویسکار، تاککار ءُ گِدارنویسے بوتگ۔ آئی ءَ 44 سال ءِ سند ءَ 1957 ءَ چہ زوال گِدار ءِ چاپ ءُ شِنگ بوگ ءَ رند میان اُستمانی لبزانک ءَ نوبل داد گِپتگ۔
چہ زوال گِدار ءَ پیش آئی ءَ لبزانک ءِ پڑ ءَ نامداریں لھتیں گِدار نویس اِتگ کہ چو اے وڑ ءَ اَنت :
The Plague, The Stranger, The Myth of Systhes,The Rebel,The Fall.
البرٹ کامیو 46 سال ءِ اُمبر ءَ 4 جنوری 1960 ءَ گاڑی ءِ وئیل ءَ اے کوڑھیں دنیا یل دات ءُ بیران بوت۔ البرٹ کامیو ءِ ” زوال” گِدار ماں پرانسیسی زُبان ءَ “La Shute” ءِ نام ءَ 1956 ءَ اولی وار چاپ ءُ شنگ بوتگ، رند ءَ ماں انگریزی زُبان ءَ Justin Brien ءَ “The Fall” ءِ نام ءَ انگریزی ءَ رجانک کُرتگ ءُ 1957 ءَ چاپ ءُ شنگ بوتگ کہ ھمے سال ءَ البرٹ کامیو ءَ نوبل پرائز گپتگ۔ زوال گِدار پرانسیسی زُبان ءِ واست ءَ گالساچی ءُ گالرچی ءِ گنج ءُ گوھرے زانگ بیت کہ اے گِدار ءِ تہ ءَ آیانی راجدپتر ءُ چاگردی دود ءُ ربیدگ ھوار اَنت۔ البرٹ کامیو ءِ La Shute گِدار ماں بلوچی ءَ شرپ شاد “زوال” ءِ نام ءَ چہ انگریزی ءُ اردو زبان ءَ 2012 ءَ رجانک کُرتگ ءُ اے اولی رند ءَ جنوری 2016 ءَ “سچکان پبلی کیشنز،گْوادر” ءَ چاپ ءُ شنگ کُرتگ۔ شرپ شاد ءَ ‘زوال’ گِدار ماں بلوچی ءَ مَکُرانی گالوار ءَ آزاد رجانک کُرتگ ءُ ایشی ءِ زُبان ءَ ریچ ءُ روانی ھست۔
البت اے گِدار ءِ رجانک ءَ بازیں جاھے ءَ اردو ءُ پارسی زبان ءِ لبز گندگ ءَ کَیت ءُ زگریں بلوچی ءَ نہ اِنت۔ البرٹ کامیو ءِ گِدار “درآمد” ءِ نام ءَ “The Plague” بلوچی ءَ شرپ شاد ءَ رجانک کُرتگ بلے ‘زوال’ البرٹ کامیو ءِ گُڈی گِدار اِنت کہ ایشر ءَ شرپ شاد ءَ جْوانیں رنگے ءَ ماں بلوچی زُبان ءَ رجانک کُرتگ۔ زوال گِدار ءِ بُنگپ ڈارکٹ بُنگپے اِنت ءُ انڈارکٹ بُنگپے نہ اِنت، زوال ءِ بزانت بلوچی ءَ برباد، ویران لگتمال، ھراب، تاوان ءُ بیران اِنت۔ البت زوال ءِ بُنگپ اے گِدار ءِ تہ ءَ ھم ھمے بزانتاں دیگ ءَ اِنت کہ اے گِدار ساچشتکار ءَ چوش بُنگیج کُرتگ اِنت :
“اگاں تو بَد مہ بر ئے گُڈ واجہ!(موسیو) من تئی کار ءَ اتک کناں؟ منی ھیال اِنت کہ تو اے گِران مھزبیں گوریلا ءَ کہ اے کار ءُ بار ءِ ابید شریدار ءَ مستر ءُ کستر وت اِنت، وتی گپ ءَ سرپد کُت نہ کن ئے، بُن اسل ءَ اے ابید چہ ڈچ زبان ءَ دگہ ھچ زبان ءَ سرپد نہ بیت۔ تو اگاں من ءَ رجانک ءِ موکل ءَ نہ دے ئے گُڑا آ ھچ وڑ ءَ سرپد بوت نہ کن اَنت کہ ترا”جنے”( Gen) درکار اِنت۔۔۔۔۔”-
زوال گِدار ءِ ارزشتمندیں کارست ژاں باپتیست کلامنیس اِنت کہ آ پیرس ءَ وکیلے بوتگ، نوں آ Judge Peniten ءِ اِنت۔ گِدار نویس البرٹ کامیو ءَ چہ کارست ژاں باپتیست کلامینس ءِ دُروشُم ءَ گِدار ءِ کِسہ ءَ دیم ءَ بران کُرتگ ءُ سرجمیں گِدار ءَ مونولاگ ءُ وتجوڑگی تکنیک کارمرز کُرتگ۔ کارست ژاں باپتیست کلامینس یک وکیلے بوتگ ءُ آ شراب جاہ ءَ نندوک اِنت۔ گوں دگہ شرابی ئیں مردے ءَ گپ ءُ تران کنگ ءَ اِنت۔ سرجمیں گِدار ءَ ایوک ءَ کارست ژاں باپتیست کلامینس جوڑگ ءُ تران کنگ ءَ اِنت۔ دوھمی مردم ءِ گپ نیست اِنت۔ چوناھیا اے زانگ نہ بیت کہ دوھمی کارست ءِ وجود ءُ ھستی ھست یا نیست، دوھمی کارست کلامینس ءِ وڑینے یا کہ آ گوں وت جوڑگ ءَ اِنت۔ ایش زانگ نہ بیت بلے تھنا وانوک ھمے پوہ بیت کہ سرجمیں گِدار ءَ یک کسمانکی مونولاگے بوگ ءَ اِنت کہ یک کارستے کلامینس وتی سرگْوَست، وتی سْیادی، وتی سوبمَنْدی، وتی مزھبی سِتک، وتی چاگرد ءِ ارزشت ءُ بستار ءَ وتی زوال ءَ درشان کنگ ءَ اِنت۔ ژاں باپتیست کلامینس زوال گِدار ءِ بُنجاھی کارستے اِنت۔ آ وت سکیں بے ایمان، بُزدلیں ءُ مُناپکیں مردے اِنت، آ ھمے جُھد ءُ کوشست کنگ ءَ اِنت کہ وت ءَ ھمے پیش بِہ دار اِیت کہ آ ایوک ءَ ردی ءُ ھرابْیاں کنگ ءَ نہ اِنت بلکن کُلیں انسان ماں کوڑائیں دُنیا ءَ ھمے داب ءَ گُناھگار اَنت۔ کارست کلامینس انچوش چاڑکگ ءُ شیواریں مردے کہ وتی سرگْوَست ءُ کِسّہ ءَ درانگاز کنگ ءَ اِنت۔ وت ءَ انچوش پیشدار اِیت کہ ناں تھنا آ جْوانیں وکیلے بوتگ، آ نیک ءُ دردواریں دلے ءِ ھم واھمَنْد بوتگ۔ آئی جنوزام ءُ بے کسانی کیس مُپت ءَ آمیدگِس ءَ بُرتگ اَنت۔ پیریں ءُ کوریں مردم دست ءَ گپتگ اَنت۔ چہ دگ ءَ گوازینتگ اَنت، آدگہ مردماں آئی ءَ شْرَپدار ءُ ھانوادھیں مردے پھم اتگ۔ اشک ءُ آشکی ، چاگردی زند ءَ بگرداں زاتی چِست ءُ ایران ھمک وڑ ءَ پیشدار اِیت کہ آ یک بے دروریں مردے بوتگ۔ کارست کلامینس گوں وتی شیواری ءَ کِسّہ آرگ ءَ ابید وانوک ءَ ھمے سما بیت کہ آ راستی ءَ چیردیگ ءَ اِنت۔ آ بُزدلیں مردے بلے سرزاھر ءَ ایمانداری ءَ گوں کِسّہ آرگ ءَ اِنت۔ چہ ایشی ابید ھم یک انچیں راستی یے پَشت کپتگ کہ کارست کلامینس پہ گوشگ ءُ درشان کنگ ءَ دو دلگ اِنت ءُ چک ءُ پد اِنت۔
زوال گِدار ءِ میان ءَ ھمے جیڑہ دیم ءَ کَیت کہ ھمُک مردم انچوش وتی توسیپ ءَ کنت وت ءَ شَر پیش دارگ ءِ جُھد ءَ کنت۔ آ مردم گردی ءِ بُرز ءُ بُلندیں کدر ءُ کیلوانی واھمُند اِنت بلے آئی ءِ دیم ءَ یک جنکے کور ءِ آپ ءَ بُرتگ، آئی ءَ رکینت کنت بلے نہ رکینتگ ئِے ھمے واست ءَ آ جُرم ءِ مارشتے ءَ گوں دوچار اِنت کہ آ یک ساھتے نہ سھڑ اِیت، آ پہ پرے مارشت ءِ کم کنگ ءَ کُلیں دُنیا ءَ ھمے وڑ پیش دارگ لوٹ اِیت۔ انچوش کہ وت مُناپک، دوتل ءُ دو پوستے اِنت، کُلیں مردماں بے ایمان مُناپک پیشدارگ ءِ جُھد ءَ اِنت کہ ھما رنگ ءُ دُروشُم پیشدارگ بیت، آ سک بد ڈول ءُ بَژناک اِنت۔ ھما کس یک نیمگے دگانی سر ءَ اوشتاتگیں کماش ءُ کوراں دست ءَ گِیت ءُ راہ ءَ پیشدار اِیت، آمیدگس ءَ بے کس ءُ جنوزامانی کیساں وشیں لِسانے ءَ پیسلہ نہ کنت پرچا کہ آئی ءَ کس گِندگ ءَ نہ اِنت۔ پد ءَ آئی ءِ تب زانشت پدر بیت، مردمانی سر ءَ ھمے واست ءَ مھربان بوتگ کہ آیاں ایرجت کُت-
بہ کن اَنت۔ وھدیکہ آ وتی گْوَستگیں زند ءِ سر ءَ چمشانکے دنت ءُ نگاھے چار اِیت گُڑا آئی ءَ سما بیت نیکی ءُ دلپھکی وتواجھی بوتگ اَنت۔ آئی ءَ سرجمیں زند ءَ وت وت ءَ رد داتگ۔ چہ ھمِد ءَ آئی ءِ کرد پیلوشگ بیت کہ آ بے ایب نہ اِنت کہ آ ھُدا ءِ گچینی مردم اِنت۔ شررنگیں جنیناں گوں سْیالی، چاگرد ءِ بستار انچو پہ ارزانی نہ رستگ اَنت، پد ءَ گوں ھما بیگاہ ءِ یات ءُ ترانگ ءَ کہ آئی ءَ کور ءِ پُھل ءَ دور کنوکیں جنک ءِ کُمک نہ کُرت۔ آئی ءَ ھر ساھت ھمے گُمان بیت کہ آئی ءَ جنک ءِ رکینگ ءِ جُھد نہ کُرت۔ آئی ءَ کُشندھے سما بوگ ءَ اَت۔ آئی ءَ گُمان بوت کہ دُرستیں شَری ءُ نیکی بس وتی جند ءَ پہ بوتگ اَنت۔ ھمیشانی وسیلگ ءَ اِیندگہ کساں ءَ پہ وتی کُمک ءَ، وتی نپ ءُ سیتانی واست ءَ کارمرز کُرت اَنت۔ آدگہ مردماں ءَ ھم وتی وڑ ءَ سابت کنگ ءِ جُھد کُرت۔ جنس ءَ بگر داں مزھب ءَ مردماں گوں وتا ھمدپ کن اَنت۔ ھمے گپ ءَ دیم ءَ کار اِیت کہ آئی ءَ ھرچی کُرتگ گوں ایندگرانی راہ ءُ راھبنداں کُرتگ۔ ھما چیز کہ آئی ءِ نزوری اَنت۔ آئی ءِ جاہ ءَ اگاں دگہ ھرکس بہ بوتیں گُڑا ھمے وڑ کُرت ئِے۔
زوال گِدار ءِ تہ ءَ من ءَ کارست کلامینس ءِ لھتیں گپ ءُ تران سک دوست بوتگ ءُ وانگ ءِ وھد ءَ مزہ داتگ اِش کہ آ جاھے گُش ایت من ءَ انچو سما بیت مئے شھر ءِ مردمانی بس دو شوک اَنت، ھیال پرستی ءُ زناکاری۔ دیمتر ءَ جاھے گُش ایت من مُدام جیڑاں کہ باندات ءِ راجدپتر نویس مئے درگت ءَ چے نبشتہ کن اَنت، نوکیں دور ءِ انسان ءِ واست ءَ بس یک گالردے نویسگ بوت کنت، آئی ءَ جنک بازی کُرت ءُ روتاک ونت۔ ھمے وڑ ءَ آ ڈچ راج ءِ باروا گُش اِیت کہ آ زالبولانی کٹ ءُ کمائی ءِ سر ءَ گُزران کن اَنت۔ آ دگہ جاھے گُش اِیت من سرپد آں کہ مردم ءِ گور ءَ ابید ھاکم بوگ ءَ یا چہ یکے ءِ کار گِرگ ءَ دگہ در ھم نیست۔ ھمک مردم وشیں گْوات ءِ ڈول ءَ گُلام ءِ ھم درکار اِنت، پرمان دیگ ساہ زورگ ءِ وڑ ءَ اِنت۔ تو گوں من ءَ تپاک کن ئے؟ ءُ اے مانا ءَ شِکست ءَ چہ شِکستیں مردم ھم ساہ کَش اِیت چاگرد ءِ کمتریں مردم ءِ گور ءَ اگاں دگہ ھچ نیست بلے یک لوگی ءُ چُکے الّم ھست کہ آئی ءَ پرمان دات کنت۔
البرٹ کامیو چہ کارست کلامینس ءِ دُروشُم ءَ وتی ھیال ءُ لیکھاں یورپ ءِ باروا جاھے چوش درانگاز کنت کہ کوھنیں یورپ نوں تچکیں وڑے ءَ زانت ءُ سما ءَ کار گِرگ ءَ اِنت۔ نوں ما گْوَستگیں ءُ سادگیں روچانی وڑ ءَ چوش نہ گُش اِیں۔ منی ھیال ایش اِنت، تئی ایراد چی اِنت؟
دیمتر ءَ گِدار نویس البرٹ کامیو زوال گِدار ءِ تہ ءَ شَہ کارست کلامینس ءِ دُروشُم ءَ درشان کنت کہ راستی ھمیش اِنت زانتکاریں مردم انچوش کہ تو سرپد ئے، ڈنگے بوگ ءُ چاگرد ءِ سر ءَ بس گوں زوراکی ءِ زور ءَ ھاکمی کنگ لوٹ اِیت بلے اے کار چوش ارزان نہ اِنت چوش کہ جاسوسی گِدار ءُ ناول مارا پیش دار اَنت۔ ھمے ھاتر ءَ مردم دائم سْیاست ءِ کُمک ءَ زور اَنت، زالم تریں سْیاسی پارٹی ءَ ھوار بوگ ءِ جُھد ءَ کنت ءُ پد ءَ پگر ءُ زانتکاری ءِ زات ءَ منگ ءَ رند، ھرکس ءَ چیر دست کنگ ءِ سوبمَنْدی بہ رس اِیت۔ گُڑا بدی چی اِنت ؟ منی سر ءَ راستی پدر بوت کہ زُلم ءُ زوراکی ءِ واھگ منی زات ءِ تہ ءَ ھم ھست اِنت۔
کارست کلامینس جاھے زالبولانی درگت ءَ تران کن اَنت ءُ گُش اِیت; لھتیں جنین کوکار کن اَنت، ھمے گُش اِیت گوں من ءَ مھر بہ کن۔ لھتیں گُش ایت گوں من ءَ مھر مہ کن دگہ تھرے ءِ جنین کہ چہ اے دوئیناں بُرز تر سک بُرز انا ! گُش اَنت گوں من ءَ مھر مہ کن ءُ منی وپادار بہ بو۔
دیمتر ءَ جاھے کارست کلامینس گُش اِیت من انچیں مردمے زان آن کہ آئی ءَ دُرستیں انسان سَے تھرانی تہ ءَ بھر کُرتگ اَنت۔ یک تھرے ھما مردمانی اِنت کہ آ دُروگ بندگ ءَ لاچار بوگ ءِ بدل ءَ اے گَپ ءَ گیشتر ارزشت دے اَنت کہ چوشیں رازے ءِ جند دارگ مہ بیت۔ دوھمی بھر ھما مردمانی اِنت کہ آ چیردیگی گپے ءِ بدل ءَ دُروگ بندگ ءَ گیشتر ارزشت دے اَنت ءُ سیمی تھر ھما مردمانی اِنت کہ آھاں دُروگ بندگ ھم وش بیت ءُ گپانی چیر دیگ ھم وش بیت۔ نوں اے تئی سر ءَ اِنت کہ تو من ءَ کُجام تھرے ءِ مردماں شُمار کن ئے۔ ھمے گِدار ءِ بُنکی ھیال ءُ مین تھیم اِنت کہ انسان ءِ تھراں پیشدار اِیت۔ دیمتر ءَ کارست کلامینس انسان ءِ دلپروشی ءُ وتکوشی ءِ درگت ءَ ھبر ءُ تران کن اَنت ءُ کِسّہ کار اِیت کہ یک جنکے پِس ءَ گوں شیواریں بچکے ءَ آروس ءَ نیل اِیت گُڑا جنک وتی پِس ءَ گُش اِیت; ترا ایشی بدل ءُ مَٹ دیگی اِنت۔ پد ءَ وتکوشی کن اَنت بلے پِس ھچ بدل نہ دنت۔ آ ھمے گُش اِیت; تئی وتکوشی ءَ چہ رند ھرکس پہ دیم تئی باروا گَپ ءُ تران کنت۔ ترا ایرجنت بلے کَسے ترا سرپد بوگ ءِ جُھد ءُ کوشست ءَ نہ کنت کہ تو پرچی ءَ وتکوشی کُرتگ؟ بلے کسے ءِ سر ءَ اے اوست ءُ اُمیت ءِ دارگ ھم اھمکی یے۔ اے گِدار ءِ تہ ءَ من ءَ اے گْوَشتین سک دوست بوتگ; “چہ دُرستاں مستریں بد بھت ھما اِنت کہ دُرستیں مردم پہ شَری آئی ءِ نام ءَ بہ گِر اَنت”
اے گِدار ھما زوال ءِ کِسّہ اِنت کہ انسان ءَ چہ مردم گری ءِ کُٹ ءَ جَھل دور دنت۔ آ بنی آدم کارست ژاں باپتیست کلامینس ھم بوت کن اَنت ءُ کُلیں انسان ھم بوت کن اَنت۔ ندکار البرٹ کامیو چو چہ شیواریں نویسکارے ءَ اے گِدار ءِ وسیلگ ءَ مردم گِری ءُ انسانیت ءِ جوھر کدر ءُ کیلواں پیشدار اِیت ءُ یک ھستانکی پلسپہ ءِ سروگے ءِ بِستار ءَ مردم گِری ءِ زوال ءَ انسانی جوھر ءِ نیام ءَ کِشکے کَشگ لوٹ اِیت۔ پمشکا اے گِدار زوال ءِ باروا ژال پال سارتر گوشتگ کہ:
“Perhaps the most beautiful and the least understood of camus books.”
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔
