پُل آباد ءِ زھگ کسانیں(گیرانک)
نبشتہ کار: ماہجان کومی
دی بلوچستان پوسٹ
پُل آباد تو من ءَ سک گیر کائے، ھردیں کہ من ترا یات کناں گڑا منی چمانی ارس بند نہ بنت۔ منی ھیال ءَ آزمان کیت ءُ زمین ءَ ڈُک ایت۔ تو بلکیں من ءَ گندے کہ منی ماہجانیں جنک ءَ من ءَ بے ھیال کتگ۔ بلے من ترا ھچبر بے ھیال نہ باں۔ پل آباد تو زان ئے کہ من پرچا مروچی کوہ ءُ اگار، جنگل پہ جنگل گردگ ءَ آں۔ دگہ یکے اگاں اے گپ ءَ نہ زانت بلے تو چہ من گیشتر زان ئے۔ تو اے گپ ءَ ھم زان ئے کہ کس پہ وش ءُ وشدلی وتی مردم، واھشت، زندگی، تھت ءُ نپاداں یلہ نہ کنت۔ مرچی تئی ھواری ءَ کلیں بلوچستان ءِ سر ءَ یک انچیں نابیکاریں رسترے ءَ وتی پنجگ دور داتگ اَنت کہ ھمیشی ءِ سبب ءَ ما تئی ھمرائی ءَ کلیں بلوچستان ءِ آجو کنگ ءَ در کپتگ ایں۔ پمیشکا منی ھم دل ءَ ھما روچ باھند کت وھدے کہ من وتی گلامی مار ات۔ وھدے کہ پاکستانی زوراکیں پوج ءَ تئی دلبند لگتمال کُت۔ گڑا منی دل ءَ ھچ مردم اے گپ ءَ سگ ات نہ کنت کہ پاکستان ءِ پوج تئی سر ءَ وتواجھی بہ کنت، منی زمین ءُ میتگاں لگتمال بہ کنت ءُ وتی چکاں وشھالیں زندے بہ بکشائیت۔ ھمے گلامی ءَ من ءَ تور ات۔ پمیشکا من چہ تو مروچی دور ءُ جتا آں۔ اے گپ پہ من بژنے کہ درامدے ترا لگتمال بہ کنت ءُ منی دپ پہ پُرکندگ بہ بیت۔ اے مارشت انچوش انت کہ آئی ءَ تھنا تئی دلبند لگتمال نہ کتگ بلکیں منی ھم سینگ ءِ سر ءَ وتی پاد ایر کتگ انت۔ گڑا اے وڑیں دمان ءَ من چون بہ ننداں تئی تھکشیں دردانی ندارگ ءَ بہ کناں؟
یکروچے زان ئے منی دوستیگیں مردمے ءَ من ءَ گشت کہ پل آباد سک گرم ءُ لیوار اِنت بلے پہ من تئی تبد ءُ لیوار گشئے جنت ءُ بھشت ءَ چہ کم تر نہ انت۔ پرچا کہ تو منی ماتیں گلزمین ئے۔۔۔ منی بھشت گونگیں زمین ! تئی پل رنگیں دروشم، تئی پلیں زید ءُ ندارگ، کاہ ءُ کھچر، گلزاریں باگ ءُ بوستان، مچکدگ ءُ نھنگ ءَ ترا میزران کتگ۔ بلے من گشاں تئی ھر وڑیں توسیپ ءُ ستاہ ءَ بہ کناں گڑا آ منی نز ءَ کم اِنت۔۔ بیا ترا یکبرے مانا ءِ ھساب ءَ چاراں۔۔۔
پل آباد: تو زان ئے ہما مردماں کہ تئی نام ایر کتگ گڑا آیاں زانتگ کہ تئی دلبند چنچو گل ءُ گلزار اِنت پمیشکا آیاں پُل آباد وتی میتگ ءِ نام نامینتگ۔۔ تئی دلبند ءَ ھر وڑیں کشت ءُ کشار بہ کن ئے گڑا گَمراہ بنت۔۔۔ تئی زمین تھنا پہ کشار ءَ گَمراہ نہ انت بلکیں تئی ھاک ءِ برورد اِنت کہ تو تلائیں بچ ءُ جنک پیداک کتگ، کہ آ ایماندار اَنت، سنگین اَنت، بے مٹ ءُ بے مُل اَنت۔۔ ھمے سبب ءَ آیاں تئی نام پل آباد ایر کتگ کہ تو ھر ھساب ءَ گَمراہ ءُ میزران ئے۔۔۔
کودکی:مادریں ھنکین ! تو پمیشکا من ءَ دوست بئے پرچا کہ منی ناپگ تئی سینگ ءَ کل اِنت، من پمیشکا ترا مکھیں ماتے ءِ بستار داتگ کہ من اولی گام تئی دل ءَ ایر کتگ۔ تو منی ھر وڑیں سٹ ءُ کپ وتی سینگ ءَ اوپار کتگ اَنت۔ بلوچاں گشتگ کہ کونڈانی جاگہ دل ءِ سر اِنت، گڑا منی گردگ، تچگ، لیب ءُ گوازی، شیتانی تو وتی دلبند ءَ جاہ داتگ اَنت۔۔۔چک ءِ وڑ ءَ من ءَ ساٹ اتگ۔
من وتی چم تئی شکم ءَ پچ کت اَنت۔ چپ ءُ راست ھم، زبان ءُ مھر کل چہ تو، تئی ھنکین ءَ چہ دربرتاں۔ منی ھما دوست ءُ دزگوھار کہ کسانی ءَ ما ھور ءُ تور اتیں، ھمرائی ءَ وانگ ءَ شتیں، لیب ءُ گوازی کت، درستیں کودکی ءِ سھت تئی برورد اَنت۔۔ تو مارا ساٹ ات ءُ پھاز ات۔۔
دودائیں ھنکین: او منی پل آبادیں ھنکین! تئی مردم چنچو ہمکار ءُ کمکار اَنت۔ تئی ھواری ءِ مارشت چنچو پُر لزت اِنت۔ وھدے کہ تئی ڈگار ءِ سر ءَ گَلہ، برنج ءُ ایدگہ کشارانی رون بیت گڑا مردم یک دودائیں ربیتے ءِ پاسداری ءَ کن اَنت کہ آئی ءَ رون ءُ لاب گش اَنت۔ تئی میتگ ءِ مردم بے لب ءُ لالچ رو اَنت رون ءُ لاب ءَ دھکان ءِ کمکار بنت۔ اے انچائیں سھتے نہ یے بلکیں اے راجمانی ھیلکاری ءِ بھرے، زانت ءُ زانشت ءِ مستریں وسیلہ یے، ربیدگی یادداشت، اُلسی دانائی(Folk wisdom) ءِ چیدگے۔
او منی پلگدیں دوار ! وھدے کہ تئی ھنکین ءَ کسے ءَ لوگے بندگی بیت گڑا مردم بیگاری ءِ ربیت ءُ دود ءِ پد ءَ یکجاہ رو اَنت یکے دومی ءَ کمک ءُ مدت بنت دانکہ لوگ ءَ بند اَنت۔ نہ زرے نئیکہ لبے ءُ لالچے۔۔۔ اے چونیں دودائیں انسانی مارشتے گندئے؟
سیرانی سر ءَ ما وھدے کہ شتگ ایں گڑا اُمر ءُ سید ءَ ڈُھل جتگ۔۔ اگاں ھنی ءِ شپ بوتگ گڑا بی بی سکینہ ءَ ناچ، نازینک، چاپ جتگ۔۔۔ بانورانی یکجاگہ سمبھینگ، پرداچ، سیرانی سر ءَ کمکاری، لوٹوکی، ھمک شے تو پہ وڑے وتی ھنکین ءَ سمبھینتگ اَنت دانکہ اے راجمان ءُ چاگرد دود ءُ ربیدگی تب ءَ چہ سریچ ءُ پُر مڑاہ بہ بیت۔۔
زالے کہ چلگ بوتگ چاردہ شپ ءَ سپت داشتگ۔۔۔ اگاں چوش گشگ بہ بیت کہ زھگے ءِ پیداک بوگ ءَ بہ گر داں لباہ ء کبر یک ھیلکاری یے ءِ ربیتے ءِ درشان کنوکیں ھنکینے اگاں ھست اِنت گڑا آ تو ئے۔۔
پُل آبادءِ بامردیں کارست: منی بے مُلیں دیار! تو انچو میزر ءِ کہ تئی شکم ءَ چہ ھزاراں تلائیں بچ ودی بوتگ کہ آیاں پہ سرڈگار ءَ وتی تنگوئیں جان ندر کتگ اَنت۔ آ شھید ڈاکٹر شاکر ءِ دروشم ءَ بہ بیت، شھید ماسٹر نور احمد ءِ وڑیں زانتکاریں مردمے ءِ رنگ ءَ بہ بیت، ورنائیں کریم جان، شکیل ءُ شکور ءِ گوناپ ءَ بہ بنت کہ آیاں وتی زند نہ چار اتگ بلے اے سما کتگ کہ انوں تو گلام ءِ گڑا تئی آجو کنگ اولی پرز اِنت۔۔ تو پرز شناسیں کارست پیدا کتگ۔ ہمے بامردیں کارستاں یکے منی رھدربر شہید شاکر انت کہ آئی ءَ مارا وانینتگ۔ آئی ءَ منی کوریں چم پچ کتگ اَنت، من ءَ چپ ءُ راست ءِ سوج ئِے داتگ، آئی ءَ مئے رہشونی کتگ۔ آ زورگیر ءِ پگار لاپیں مردمے نہ بوتگ بلکیں آئی ءَ وتی ھساب ءَ وانگجاھے پچ کتگ دانکہ تئی ھنکین ءِ زھگ بہ وان اَنت۔۔۔آئی ءَ ورنا ءُ نودربراں دژمن ءِ ادارھاں روگ ءُ بھر زورگ ءِ سکین نہ داتگ بلکیں تئی آجوئی ءَ پہ نودربر پوہ ءُ سرپد کتگ اَنت۔
رمگ ءِ ندارگ: منی بے مٹیں سرڈگار! ھردیں کہ سھبانی ترانگ ءَ کپاں گڑا من ءَ ھما دمان یات کیت اِنت کہ وھدے گونڈو مھلہ پاد اتکگاں، ماتاں چکانی ارز بستگ، گڑا دومی دیم ءَ پس ءُ دلوت کاہ ءُ کدیم کتگ اَنت دیم پہ رمگ ءَ بُرتگ اَنت۔ یکدیمے زھگ وانگجاہ ءَ روگ ءَ اَنت گڑا دومی نیمگ ءَ رمگ دیم پہ کور ءُ کوہاں جُنزگ ءَ بیتگ انت۔ پد ءَ ھمے ندارگ روزردگ ءِ سھت ءَ چون دلکش بوتگ، وھدے کہ رمگ ءَ درائی نہ کتگ گڑا کور ءَ چہ دنز چست بوتگ اَنت تاں ہر کس ءَ زانتگ کہ رمگ پیداک اِنت۔ ھمک مردم وتی وتی پس ءُ دلوتانی دیم ءَ شتگ کہ باریں گون اَنت یا کہ ناں۔۔ اے سھت سک وش بوتگ، مردمانی درآیگ، ڈُپگانی سر ءَ مک بوگ، رولہ ءِ ندارگ، رمگانی ٹیلینگ ٹیلینگ، دنز ءُ گبارانی پاد آیگ، یک زرمبشتے ات۔۔ زندگی چون روانی ءُ ندارگی ءِ میان ءَ جنزگءَ ات۔۔
گڈسر: اے گڈی دانک بہ گندئے ھچ پیم بوت مہ کن اَنت پرچا کہ تئی ستاہ ءَ ھر پیم بہ کناں گڑا کم اِنت۔۔ بلے تو رکست نہ ئے، تئی نازینگ ءَ اگاں منی ند ءِ سیاھی کُٹ اَنت بلے من انگت دم نہ براں۔ اے گپ ءُ گال منی بنداتی دانک اَنت داں ساہ مانیت ترا نازیناں۔۔ گوں شائر ء آشوب مبارک کازی ءِ شئر ءَ یکبرے چہ تو اندیم بوگ لوٹاں۔
پل آباد ءِ زھگ
‘امّاں! پس کدی (چہ) کار ءَ کئیت”
“پہ ما وشیں ھالے کاریت”
“رازی کنت مئے لاپ ءِ ترونّ ءَ ”
‘نانے کاریت، ڈالے کاریت”
“پُل آباد ءِ زھگ کسانیں”
“جست کنت ھر روچ چہ مات ءَ”
“امّاں!پس کدی (چہ) کار ءَ کئیت ”
“کاریت پہ ما ائیدءِ سواساں”
“نوک بئینت مئے جامگ کوہنیں”
“ما اوں کنیں ھیرات گرانڈے”
“موکیں وتی (کرباناں) رھنیں”
“پل آباد ءِ زھگ کسانیں”
“جست کنت ھر روچ چہ مات ءَ”
“اماں! پس کدی چہ کار ءَ کئیت”
‘نوک بہ کنت کرگین ءِ کڑبّاں”
“ما چہ ھور ءُ گواتءَ بہ رکّیں”
“گونڈُکیں”دتُو “واب کنت سیر ءَ ”
“روچ گوز انت مئے آھن ءُ سکّیں”
“پل آباد ءِ زھگ کسانیں”
“جست کنت ھروچ چہ مات ءَ”
“اماں پس کدی چہ کارءَ کئیت ”
“پہ ما کاریت کلم ءُ کتاباں ”
“ما اوں چو میرءِ زھگءَ وانیں”
“ھیل کنیں ما راستءِ سبک ءَ”
“نیک ءُ بدءَ دنیا ءِ زانیں ”
“جست کنت ھروچ چہ مات ءَ”
“پل آباد ءِ زھگ کسانیں”
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت