TBP Balochi

آزمانک

سرمچار مراد ھان ءِ سپر

نبشتہ کار:- الیاس بلوچ

مراد ھان باز لاھک ءُ کارگشادیں ورنایے بیتگ آ گوں وتی وش تبی ماں ھرچکس ءِ دل ءِ تہ ءَ بیتگ آئی ءَ اللہ پاک ءَ انچیں کراماتے داتگ کہ چہ آئی ءِ کراماتاں ھرچکس پہ آ شیدا بیتگ اللہ ءَ آئی ءَ انچیں وشّرَنگی یے بکشاتگ کہ شھزادگانی کارے نہ بیتگ سرمچار مراد ھان وتی ملک ءِ کنڈ کنڈ ءَ بلد بیتگ اے ھما وھد ءِ گپ انت کہ جنرل ءَ جار جتگ ات کہ هرچ سرمچارے کہ سرینڈر بہ بیت ءُ مئے دلاری ءَ بہ کنت آئی ءَ مزنین زر ءُ سوگاتے دیگ بیت گڑا مراد ھان مال ءُ مڈیءِ لالچ ءَ کپ ایت ءُ جنرل ءِ کر ءَ روت پرچے کہ مراد ھان یک لالچی مردے بیت ءُ جنرل مراد هان ءَ پہ سرنڈر کنگ ءِ هاترا بازیں زرّے دَنت۔

یک روچے مراد ھان پہ کارے ءِ سپرءَ روت گڑا مراد ھان گوں یک جنکے دچار کپ ایت ‏ءُ جنک ءِ زیبداری مراد ھان ئِے ھوش ءَ بارت مراد ھان جنک ءِ رند ءَ کپ ایت وھدے کہ جِنِکّ گوں وتی دزگھاراں پہ ٹکٹ ءِ ھاتر ءَ ماں کوچ ءِ دپتر ءَ پتر اِیت مراد ھان هم ھمود ءَ روت ءُ ٹکٹے زیرایت گوں ھمے کوچ ءَ سپر کنت وھدے کہ کوچ منزل ءَ رس اِیت پہ جنکّانی سر کنگ ءِ ھاترءَ یک ٹیکسی یے اوشتوک بیت وھدے کہ جنک ٹیکسی ءَ سوار بنت مراد ھان ھم ھمد ءَ ایر کپ ایت پہ ھمے لالچ ءَ کہ بلکیں ٹیکسی والا دومی گشت ءَ ھمد ءَ کیت مراد ھان دو روچ ماں ھمے کسانیں ھوٹل ءَ ودار کنت کہ ٹیکسی والا کیت جست ئِے کناں کہ آئیءَ جنک کجا برت ءُ سر کرت انت ؟ ٹیکسی والا دو روچ ءَ رند کیت وتی اوشتانک جاہ ءَ اوشت ایت مراد ھان ءَ کہ گند اِیت آ ھیران ءُ ھبکہ بیت کہ اے مساپر تاں دو روچ اد ءَ چے کنت ؟ بیت کنت کہ اے مرد چہ وتی منزل ءَ پشت کپتگ مراد ھان ٹیکسی ءَ کہ گند ایت وشهال بیت ءُ دیم پہ ٹیکسی ءَ تچان بیت ٹیکسی والا ءَ جست کنت تو ھما مھمان کجا بُرت ءُ سر کرت انت من ءَ ھمود ءَ روگی اِنت ٹیکسی والا مراد ھان ءَ گوش ایت ھو ترا براں بلے گپ ایش انت کہ اود ءَ هرچکس ءَ توک ءَ روگ ءَ نیل انت مراد ھان جست کنت تئی کرایہ چنکس انت ؟ ٹیکسی والا دہ ھزار کلدار لوٹ ایت مراد ھان ءِ گورءَ زر باز بیت آ دہ ھزار ءِ جاگہ ءَ بیست ھزار کلدار ٹیکسی والا ءَ دنت وهدے کہ ٹیکسی والا منزل ءَ سر بیت آ مراد ھان ءَ سوگہ کنت ءُ گوَش ایت دیما نہ روئے کہ دیما کرنل ءِ لوگ انت چو مہ بیت آ ترا نکسے بہ دنت مراد ھان دل ءِ تہ ءَ سک وش بیت کہ من وتی منزل ءِ رسگ ءَ سوبیں بوتگ آں مراد ھان گوں لهتے کسانیں زھگاں دچار کپ ایت گپڑے زر کش ایت ءُ زھگانی سر ءَ بھر کنت زھگ سک وش بنت ھرچ زهگے ھمے گمان ءَ کنت کہ اے سیریں مرد مئے لوگ ءَ بہ ایت ءُ مئے مھمان بہ بیت چہ ھمے کسانیں زھگاں یکے مراد ھان ءَ وتی لوگ ءَ بارت ءُ وتی مھمان ئِے کنت ۔

مراد ھان ءَ دگہ چیزے ءِ گم نہ بیت بس ھمے کہ جنک ءِ بارو چوں سرپدی بہ گراں شپ ءَ نان ءِ ورگ ءَ رند مراد ھان چہ لوگ ءِ واهند ءَ جست کنت آدیمی لوگ کئی لوگ انت کماش پسو دنت آ کرنل ءِ لوگ انت بلے کرنل ءِ جند مدام اِدا نہ انت تھنا آئی ءِ لوگ بانک ءُ آئی ءِ جنک ادا انت ءُ آئی ءِ جنک پلاں شھدربرجاہ ءَ وانگءَانت مراد ھان وتی دل ءِ تہ ءَ سک وش بیت ءُ کماش ءَ گپڑے زر دست ءَ دنت آئی ءَ اے گمان نہ بیت کہ برے برے سپر انسان ءَ مرگ ءِ نیمگ ءَ بارت ءُ مراد ھان چہ وتی جوانی ءِ هنچو گنوک ءُ مست ات کہ آ وتی کرداں ھچ سر پد نہ بوھگءَات مراد ھان وتی گوانکو ءَ در کنت ءُ کرنل ءِ باروا سرپدی گیپت دومی شپ دیم پہ کرنل ءِ لوگ ءَ روت کرنل ءِ لوگ ءَ دو سپاهی بنپان بنت یکے موالی یے بیت شپ ءِ یک بهرے موالی پاس گرایت ءُ دومی بهرءَ آدگہ سپاهی گڑا مراد هان ھمے موالی ءَ شراب وارین ایت ءُ گپڑے زر آئیءِ دست ءَ دنت ءُ ماں کرنل ءِ لوگ ءَ پتر ایت کرنل ءِ جنک وتی پت ءَ سھیگ کنت رَندا مراد ھان ءَ گرانت ءُ بند کن انت سھب ءَ کرنل چہ سپاهیگاں شور ءُ سلاہ کنت کہ ایشی ءِ سزا چے بہ بیت بازینے وتی شور ءُ سلاہ ءَ دی انت یکے گوش ایت اے گرمیں ٹیلانی تہ ءَ لھڑ دیگ بہ بیت دومی شور دنت کہ چار تاکتوریں اپس بیار ات اپساں تاں سے روچ آپ ءُ کاہ مہ دی ات مراد ھان ءِ یک دستے ءَ گوں یک اپسے بہ بند ات ءُ آئی ءِ دومی دست ءَ گوں دومی اپس ءَ بہ بند ات آئی ءِ یک پادے گوں سیمی اپس ءَ بہ بند ات ءُ آئی ءِ یک پادے گوں چارمی اپس ءَ بہ بند ات دیرءَ چار کنڈ ءَ کاہ ءُ آپ ایر بہ کن ات هرچ اپسے کہ پہ کاه ءُ آپ ءِ ورگ ءَ زور بہ جنت آ مراد هان ءَ سزا دنت گڑا کرنل ءَ ھمے سزا دوست بیت رندا آ ءَ هگم دنت کہ چار اَپس بیاراَنت ءُ مراد هان ءَ سزا بہ دی اَنت اَپساں چہ شُد ءُ تنّ ءَ زور جتگ ءُ مراد هان ئِے دَست ءُ پاد اِش وَلگوَج کرتگ اَنت اِے بوُت مراد هان ءِ سپر کہ آئی ءِ پہ رزوائیں مرگے ءِ نیمَگ ءَ برت رندا مراد هان نہ زوراکانی دوست بیت ءُ نہ آ وتی وتن ءِ سرمچارے بیت پرچے کہ لالچ ءِ واهِشت ءَ آئی ءَ مال ءُ مَستی ءِ نیمگ ءَ بُرت ءُ گار کرت۔

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہا درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ئے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

ما درآمد دوستیں

نبشتہ: سلطان مھمود

دی بلوچستان پوسٹ

مرچی دگنیا ھما سیمسراں سر بیتگ کہ مئے ڈولیں انسان ءِ گمان ءَ نئیت کہ اے وڑ چون بیت..؟ ھمے رنگیں ھزار جُست دل ءَ پاد کئیت کہ اے دور ءُ باریگاں ما چے کرتگ ءُ چے کنگائیں دگنیا کجا سر انت ما بلوچ کجا دزموش کنگائیں مارا وتی راج گندگءَ نہ ئیت مارا وتی راج درد ءَ نماریت پہ وتی پادشپاد ءَ دیدوک بے روک انت گباراں اندیم کرتگ چنچو مات ءُگہار برات ءُ کماش گارءُ بیگواہ انت ھمک گدان پُرسیگ انت ءُ ھمک روچ 3 یا 4 بلوچ چست کنگ بیت دومی روچ ءَ بچار ورناے ءِ لاش دست کپیت جنگلءُ گیاباناں.

بلے پہ آدگہ راجاں ما جھان سرا زرتگ مزلوم تہنا کشمیر انت عراق انت اسرائیل انت مارا اِشانی سُد بِرانت پہ اِشاں ماہ پہ ماہ چندہ کناں روان دیاں کہ ما مزلوم دوستیں ما انسان دوستیں 100 لعنت پرچا آ مردم ءَ نہ کیت کہ وتی درتگ پُچ ءَ نچاریت وتی چورہ ءَ نہ گندیت چم سک رژناہ انت دوریناں نزیک کنت منا ارمان بیت پہ اے رنگیں مردم ءَ کہ پہ دگرے اشارہاں ناچ کنت وتی پُرس ءِ سرا شاتکامی کنت پہ درآمدے پُرساں ارس ما گورا لوپ انت ھما بامرد کہ پہ تئی باندات ءَ وتی مرچیگ ءَ کربان کنگءَ انت یک روچے پہ آئی کرد ءِ سرا گپ کرت نکناں ءُ نیکہ نبشتہ ھما مردم کہ تئی راج ءِ سودا ءَ کنگ ءَ انت تئی راج ءِ کُشگ ءَ پہ دست اش ھونین انت آہانی کرد تئی چماں کوہ ءَ بُرز انت ءُ پاک ءُ پلگار انت چو مِسلہ انت تئی گُشتانکانی ءُ نبشتانکانی تہا یک روچے من ندیست کہ تو وتی بامردے ءِ باروا نبشتہ بکنے آئی زانت ءِ سرا دانکے بکنے ما سوشل میڈیا ءَ شھیدانی اکسے ماں سوشل میڈیا ءِ دیوار ءَ لونجان بکنیں کہ اے رنگیں

مردمانی روگ پہ راجاں مجتی تاوان انت کمو بہ نند ءُ بہ جیڑ من چے کنگا اوں چے کرتگ پہ وتی راجءَ منی راجءِ باندات چون بیت.
کس زانت ءِ دژمن نہ انت کس چہ زانت ءَ راج ءَ را دیر کنگءَ نہ انت یک بدتمیزیں کرنلے کئیت تئی ھند ءُ میتگاں نالائق جوڑ کنت نیکراہ ءُ مزھب ءِ نامءِ سرا ترا بارت دگہ 10 سال پُشتءَ دور دنت تو انگت گُشے کہ آ مردم ھراب انت کہ پہ تئی باندات ءَ تُن گژن سگّگ ءَ انت سکی ءُ سوریانی تہا زند اش ببا داتگ. کربان بوھگ ءَ انت۔

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہا درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ئے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

آزمانک سئے رنگی ئیں بیرک

(چہ براہوئی لبزانک ءَ)

نبشتہ: غمخوار حیات

رجانک: ھلیل بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

نورا کولپور ءِ ھمے نیمگ ءِ دشت ءَ گوں وتی ھاندان ءَ یک گِدان یے ءِ نندوک اَت۔ آھانی گُزران مالداری اَت۔ نورا ءِ سئے گُھار اِت اَنت کہ آھانی تہا یکّے آروسی ءُ اے دگہ نندوکین ( سْیاہ سر) اِت اَنت۔ نورا وتی ڈیھ ءُ ھنکین ءَ یک آسودگیں زِندے گْوازینگ ءَ اَت کہ اناگت ءَ یک روچے راکٹ ءُ بمبانی توار ءَ آھاناں چہ واب ءَ گُڈینت۔ مالوم بوت اے دمگ ءَ یکبرے پدا لشکری آں اُرش کُتگ ءُ ھمے نزّیک ءِ کوھاں یاگی ئیں سرمچارانی سرا راکٹ ءُ تیر گْواری بوھگ ءَ اِنت۔

نورا ءَ چہ ھُداوند ءَ دُوا(دعا) لوٹ اِت کہ مولا تو مئے گدان ءُ زھگاں چہ اے آس ءَ بہ رکّین!
بلے اے وڑ نہ بوت۔ الگرد آھانی ھنکین ءَ پُترت اَنت، آھانی لوگ ءِ چیرگیج ءَ لگتمال کنان ءَ آھان ءَ بے جرم ءُ بے گُناہ سزا اِش دات کہ شُما اے یاگی ئیں سرمچارانی کُمک ءَ کنگ ءَ اِت۔

لشکر ءِ سپائیگاں آھانی چار ساہدار ھم پہ زُوراکی چہ آھاں بُرت۔

نورا ءَ آھان ءَ ھُدا ءِ دْروھی دات کہ مئے زِندءِ مال ءُ متاہ ھمے ساہدار اَنت۔۔۔ لشکری آں گْوشت “مئے ھم ھکّ جوڑ بیت۔”
نورا دست ءِ ھالی ھِچ کُت نہ کُت، وتی پِت ئِے گْوشت “بابا اے شرّ نہ بوت۔ چار پَس ءِ ھاترا منا ھِچ نہ بیت بلے اے لوگ ءِ چیرگیج، منی مات ءِ گُد۔۔۔۔۔۔ چہ منا گیرت ءُ لجّ پاسپانی ءِ جُست ءَ کنگ ءَ اَنت۔ من نی اِدا نِشت نہ کن آں ۔ اگاں مرچی وتی ننگ ءُ گیرت ءِ ھاترا نہ مُرتاں ءُ باندا روچ ءَ چہ بیماری یے ءَ نزور بوت آں ءُ مرگ ءِ دیناں ارواہ رپت گُڑا اے منی ھاترا ھَیب ءِ گَپ یے! ”
نورا ءَ وتی مات ءُ پِت موکل کُت اَنت ءُ بولان ءِ بُرزیں ٹیڑ ءِ نیمگ ءَ رھادگ بوت۔

آئرا گِندگ ءَ گوں سنگتاں پہ مھر ءُ دْروت دست گِپت ءُ دلاسہ دات۔ گْوشت اِش “مرچی مئے ماتیں سرزمین یکبرے پدا وتی ننگ ءِ رکّینگ ءِ ھاترا مارا توار ءَ اِنت ءُ چہ ما کُربانی لوٹگ ءَ اِنت۔ ترا مالوم بہ بیت کہ گْوستگیں شست سال اِنت کہ مارا گُلامی ءِ کیز ءِ تہا بندیگ کنگ بوتگ۔۔۔ مئے زُبان، مئے دود ءُ ربیدگ، مئے وانگ، مئے ڈیھ ءُ ھنکین مئے ھاترا پَشت نہ کپتگ اَنت۔ مرچی دیمروئی ءِ نام ءِ سرا مئے راجی دْروشم چہ ما پَچ گِرگ بوھگ ءَ اِنت، مئے مال ءُ مڈّی پُلّپانچ ،لُٹّگ ءُ برگ بوھگ ءَ اَنت۔”

“تئی پَس ما چہ لشکری آں پچ گپتگ اَنت، اے بولان اِنت چاکر ءِ دیار اِنت، اِدا چہ ھما گْوست کنت کہ آ بالاچ ءِ وڑیں شیرمرد ءُ بلوچ ئِے بہ بیت۔ بُزدل ءُ لگور اے کوھانی نیمگ ءَ چارِت ھم نہ کن اَنت۔”

نورا ءَ چار روچ ءَ پد وتی سئے پَس زُرت ءُ دیم پہ لوگ ءِ نیمگ ءَ رھادگ بوت (یک پس یے وتی سرمچاریں سنگتانی ھاترا (دعوت)داوت ئےِ کُت) لوگ ءَ پدا کِسّہ موتک ءُ مودگی اَت۔۔۔ مالُوم بوت کہ آئی ءِ کسانیں گُھار یاسمین ءَ چہ گدان ءَ کمو دُور مَشک پہ آپ کنگ ءَ بُرتگ کہ چہ دُور ءَ ناروائیں لشکر ءَ آئی ءِ سرا تیر آس داتگ ءُ مرگ ءِ آماچ کُتگ۔

نورا ءَ گوں ھون شلیں چمّاں ءُ اشکریں دِل ءَ وتی گُھار ءِ بیر ءِ گرگ ءِ ھاترا گوں یک بلوچی کَول ءُ کرارے ءَ بولان ءِ شَتکیں تلارانی نیمگ ءَ رھادگ بوت۔

یک روچے نورا ءِ سرمچاریں سنگتے آھانی گدان ءَ اتک آئی ءِ پِت ئےِ ھال دات “نورا ٹپّی اِنت۔۔۔ تئی گُڈّی دیدار ءَ لوٹ ایت۔” نورا ءِ پِت ءَ وتارا وتی نرمزاریں بچّ ءِ گْور ءَ سر کُت۔

وتی پِت ءِ گِندگ ءَ گوں نورا ءَ بچکندگے جت ءُ دست ئےِ کوہ ءِ ٹیڑ ءِ نیمگ ءَ شھار دات۔ آئی ءِ پِت ءَ دیست کوہ ءِ سرا یک سئے رنگی ئیں بیرک یے مِکّ اِنت کہ چہ گْوات ءِ شیکگّاں چنڈگ ءَ اِنت۔

نورا ءَ گْوشت “بابا! اے بیرک من مِک کُتگ۔”

راجی سکین

(اولی بہر )

نبشتہ کار : شھید رضا جہانگیر

نزاروک : ظہور فضل

نثار احمد ءِ آزمانکانی دپتر “بےزبانیں کِشک“ ءِ اولی تاک ءِ لیٹینگ ءَ رند وھدے کہ منی چم سوگند ءَ کپت اَنت ، سوگند چوش نبشتہ اَت ۔
“من ءِ نثار ءَ اے دپتر ءِ مُزّ حرام انت ۔ بلکیناں راج ءِ ھما چوروانیگ اَنت کہ پت اِش پہ راج ءِ ھاترا شھید کنگ بوتگ اَنت ۔ چہ ایشی ءَ پد اگاں زند ءَ من ءَ موہ دات گڑا منی آیوکیں دپتر ھم چوروانی ھَکّ اَنت ،،

سنگت نثار ءِ اے گامگیج ءَ من آئی ءِ راجی ھُب ءُ واھگ سرپد باں ۔ اے سوگند ءَ پہ ایندگہ لبزانکاراں راجی سکینے بگوش ئے رد نہ بئے ۔ بلے بازیں لبزانکاراں نثار جان ءِ اے عمل بزاں سوگند ایر جتگ ءُ ڈوبار اِتگ کہ ” تئ اے دپتر ءِ مُز چنکس شھیدانی لوگاں سر بوت کن اَنت ؟

ھمے لبزانکاریں سنگت چہ اے راستی ءَ شمشکار اَنت کہ راجی مھر چی یے ؟ آیانی گناہ نہ اِنت چیا کہ آیاں مھر نہ کُرتگ یا آیانی مھرانی تہ ءَ راستی نہ بوتگ یا آ چہ مھر ءِ قدر ءَ پھک ءَ نہ زانتکار بوتگ اَنت ۔ بلوچی ءِ تہ ءَ یک بتلے گُش اَنت :

“کاسگ ءِ ھُرے سد پَس ءَ پُرّے،،

درور ، اگاں یک پسے ھُرے ، چہ شیر ءَ کاسگے پُر کت نہ کنت ، بلے سد پَس ءُ چہ ھُرے ھُرے شیر دوشگ بہ بیت یک کاسگے الم پُر بوت کنت۔

نثار جان ءِ اے دپتر ءِ مُز درائیں بلوچ شھیدانی لوگاں وَ سر نہ بوت اَنت بلے ھمے مُز شھیدنصیر کمالان ءِ لوگ ءَ 10168، شھید قدیر ءِ لوگ ءَ 10086 ءُ شھید یوسف نزر ءِ لوگ ءَ 10000 عید ءِ روچاں سر بوتگ ۔ اے مُز شھید یوسف نزر ، شھید قدیر بلوچ (آواران) ءُ شھید نصیر کمالان ءِ گونڈوانی زند ءِ توشگ نہ بوتگ اَنت ، بلے عید روچ ءَ آیانی چمپل ءُ چادر بوتگ انت ۔
نثار جان ءِ اے راجی مارشت بوتگ کہ آئی ءَ اے دپتر ءِ مُز حرام کرتگ اَنت ۔ نثار ءِ ھمے سکین ءَ بگندے باندا دگہ یک لبزانکارے ، مالدارے ، دُکاندارے یا راج دوستے دیم ءَ بہ بارت ؟

بگندئے آ ھم باندا چو نثار ءِ وڑا ، وتی دپترانی مُز ءَ یا دگہ کاروبار والا بلوچ راج دوست ، وتی کاربار ءِ مُزانی 5،10 درسد ءَ ھمے شھیدانی لوگاں ندر بہ کن اَنت ءُ یک انچوشیں دیمروی ءِ راھے پچ بہ کن اَنت ، ھمے وڑین گامگیجانی پد ءَ ادارہ جوڑ بنت ۔
تھنا اے بلوچ بد بھتی نہ اِنت بلکین سرجمیں دنیا ءِ تہ ءَ colonialism, colonizer ءِ اے وڑین گامگیجاں رُدوم زورگ ءَ نیل ایت ، بلکیناں سرجمی ءَ discourage کنت اِش ۔

دومی colonialism ءِ تہ ءَ colonized لبزانکارانی ، لبزانکاری friendship and peresonil interest ءِ بنیاد ءَ بنت ۔ چوش کہ ساچشت کار ءِ ساچشت کاری چارگ نہ بیت ۔ بلکیناں ساچشت کار ءِ جند چارگ بیت کہ ساچشت کار کئے اِنت ؟
اگاں ساچشت کار چرپ چرپ انت یا گون ساچشت کار ءَ peresonil interest است انت گڑا ھر یکے آئی ءِ سر ءُ پوتاری کنت ۔ انچوش کہ مقبول انور ءِ آزمانکانی دپتر ” ماھکان ءِ جلکش ،، ءِ سر ءَ friendship and peresonil interestءِ بنیاد ءَ پوتاری کنگ بوتگ ۔

مقبول انور ءِ آزمانکانی دپتر ” ماھکان ءِ جلکش ،، ءُ نثار احمد ءِ آزمانکانی دپتر ” بےزبانیں کِشک ،، ءَ زمین ءُ آزمان ءِ فرق اِنت ۔ وھدے مقبول انور ءِ آزمانکانی دپتر ” ماھکان ءِ جلکش ،، چاپ ءُ شنگ بوت گڑا ھر روتاک ءُ ماھتاکے ءِ تاک بہ لیٹینتین اَںت ھر یک لبزانکارے ءِ دپ آپ دیگ ءَ اَت ،

روان انت

(آدینگ ءِ روتاک ، توار مستونگ ، 4 نومبر 2011 ءِ منت ءُ
نثار احمد ءِ کتاب ” چول ،، منت ءَ )

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہا درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ئے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

پرزند جان ءِ زند اِنت

نشتہ کار: سرباز وفا

دی بلوچستان پوسٹ

من ءَ یات اِنت من کسانی ءَ پہ شکار ءَ شتوں من کپینجرے دیست، اے کپینجر ءَ لھتیں چورُک گون اَت۔ من گل ءَ بال بوتاں کہ من ءَ مرچی شریں شکارے دست کپتگ۔ کپینجر ءَ ہرکس زانت ہرکسی لوٹ ھمیش اِنت من کپینجر ءِ شکار بکن آں۔ کپینجر ھما وش تواریں مُرگ اِنت ہرکس ءَ دوست بیت ۔من وھدے دؤر کرت ھمے کپینجر ءِ کسان، کسانیں چورُک گیپت آں سک ءَ گل بوتوں ،وھدے چہ ھمے چورُکانی گرگ ءَ پد من دیست اے کپینجر من ءَ یل نہ کنت ۔برے پیش ءِ اے نیمگ ءُ برے آ نیمگ ءَ پریات کنگ ءَ اِنت۔ من یک انسانے اِتاں ،انسان ءِ بیمّ چہ کلیں چیزاں دیم ءَ تر اِنت۔ من داں دو ساھت اُوشتات ءُ نِدارگ چارت۔ من ھمے سرپد بوتاں اے کپینجر ءَ وتی چورُکانی برگ بے کساس تورگ ءَ اِنت، بلے گوں مردم ءَ آئی دست رست نہ کنت۔ آئی جھد ھمیش اَت من کجام نہ کُجام وڑ ءَ وتی چورُکاں آجو بکن آں۔ چہ بازیں توار ءَ من ھمے سرپد بوتوں کہ زھگ ءِ جتاھی سک گْران اِنت ۔

واجہ ھُدا ءَ گوں زھگ ءَ ماس ءُ پسّ ءِ اَنچیں مھر ءُ مھبت ءِ ٹھینتگ چہ ہر شے ءَ دیم ءَ تر اِنت۔ پمشکا من گْوش آں ماس ءُ پس ءِ گوں زھگ ءَ مھر بے درور اِنت کہ چہ زھگ ءِ ودی بُوّگ ءَ پد ماس ہر سھت ءُ دمان پہ زھگ ءِ رودینگ ءُ مزن کنگ ءَ ہر سکّی آں پہ وتی بچّ ءِ ھاتر ءَ بَگل زُور اِیت۔ بے وابی ءُ شپاں شپّاسی۔۔۔۔۔۔۔ چیاکہ وش وابی ہرکس ءَ دوست بیت بلے مات پہ زھگ ءِ ھاتر ءَ بے وابی ءَ ھم کِمار نہ کنت۔ اگاں شپ ءِ کجام وھد بہ بیت چہ زھگ ءِ چیھال ءَ ماس چہ واب ءَ بُست کنت ءُ وتی بے وابی ءَ نہ چاریت، بلکیں وت ءَ انگت پہ زھگ ءَ ندر ءُ کولیگ کنت ۔پہ زھگ ءِ کسان کسانیں نادْرائی یے ءَ ماس گیش ءَ گیش پریشانءُ دردیگ بیت۔ ھمے ساھت ءَ وھدے پہ ماس ءَ چماں شانک دئے ءُ بہ چار تو گْوش ئے پہ ایشی ءَ امروز ءِ گُڈّی روچ اِنت۔ زھگ ءِ ہر وشی ءُ ناوشی ءَ گوں زھگ ءِ ھیالداری یے گون اِنت۔ اے یک روچے ءِ گپ نہ اِنت ، داں زھگ مزن نہ بوتگ لوگ ءُ جاگہ نہ بوتگ ۔۔۔۔۔۔۔۔

چوش کہ ! انگت پہ زھگ ءِ لوگ ءُ جاگہ بُوّگ ءَ ماس ءُ پس ءِ مھر کم نہ کن ِانت۔ بلکیں زھگ ہر پاس ءُ کترہ ماس ءُ پس ءِ دل ءِ رگ ءُ بندان اِنت ۔ چہ ماس ءِ اے ھزمت ءُ مھر ءَ ابید یک مردمے پہ یک چیز ے ءِ ھاتر ءَ چاردہ پازدہ سال واری بِہ وارت مردم ءَ ہچ دل ءَ نہ روت ، چو ارواہ ءِ وڑ ءَ دوست دار اِیت۔ داں مردم ءِ وس ءُ واک کار کنت آئی ءَ یل دات نہ کنت ۔نئیکہ زھگ ماس ءُ پس ءِ جگر ءِ ٹُکّر اِنت زھگ ءِ جُتائی ماس ءُ پس کجام داب ءَ توریت ۔ھما جُتائی کہ ماس ءُ پس سرپد بہ بیت منی زھگ پہ کار ءُ زورگار ءِ ھاتر ءَ چہ ما جُتا بوت ،ماس انگت بے تاہیر بیت گوں زھگ ءَ ھال ءُ اھوال کنت تئی تب چون اِنت ۔۔۔۔۔ تو چے وارتگ ۔۔۔۔۔۔تو چے کنگ ءَئے ۔۔۔۔۔۔ انگت ماس بے کرار اِنت ۔اگاں کسے ءَ زھگ اَست ہر کس پہ وتی زھگ ءَ بِہ جیڑ اِیت آئی دل چے پیش دار اِیت۔ ہر ماس ءُ پس زھگ ءِ مھبت ءَ سرپد ءُ شریں وڑے ءَ زانت ۔

وھدے مردم ماما کدیر ءِ بُنجل ءَ وتی چماں شانک بِہ دنت ءُ پہ چاریت ھمے بُنجل ءِ تہ ءَ وھد ءِ ماس ءُ گھار ،زھگ ءُ براس پہ وتی زھگانی آجوئی ءِ ھاترا چہ دُور ءُ در ءَ آتکگاں ۔ وتی جگر ءِ ٹُکّرانی اَکس گون اَنت کہ سالاں چہ گار ءُ بیگواہ اَنت، گُڑا مردم ءِ دل ءَ چے گْوز اِیت۔ ھمے مردم کہ ماما ءِ بنجل ءَ نندوکاں مھلوک ءِ زھگاں شریں وڑے ءَ گنداں وتی مردمانی بیگوائی ءَ کُجام ھال ءَ اَنت۔ گُڑا آھانی دل ءِ تہ ءَ کجام آس روک اِنت۔ بس ھمے ملکءِ میر ءُ وزیر بس تماشاھی بِہ باں ءُ بِہ چار اَنت ۔۔۔۔۔۔ آدگہ مردم چہ زلم ءِ تْرس ءَ وت ءَ کر٘ ءُ کور بِہ کن اَنت، ھاموش بِہ باں داں چنت وھد ءَ وت ءَ کر٘ ءُ کور کن اَنت ءُ ننداں ۔ھمے ھاموشی اِنت کہ روچ پہ روچ بلوچ ءِ پرزند گار ءُ بیگواہ بُوّگ ءَ اَنت۔ اے ھاموشی ءِ گڈسر ھمیش اِنت کہ روچ پہ روچ نوجوان یزیدی لشکر ءِ دست ءَ گار ءُ بیگواہ بُوّگ ءَ اَنت۔

من فیسبک ءَ چارگ ءَ اِتاں کہ یک ورناھے ءِاَکس گوں ماس ءِ ھمراھی ءَ منی دیم ءَ اَتک کہ آ ورنا ءِ نام سرفراز پت ءِ نام مھمد اُمر آواران تریج ءِ نندوکے کہ 13 فروری 2019 ءَ چہ پشاور یونیورسٹی ءَ گار ءُ بیگواہ بوتگ ۔ ھمے اَکس ءَ کسے بِِہ چار اِیت گُڑا اے اَکس وت یک کسّہ ئے کار اِیت ماس ءُ زھگ ءِ مھر ءَ بیان کنت۔ من نہ بلکیں شُما کل سرپد اِت کہ اے یکیں ورناہ نہ اِنت ، اد ءَ ھزارانی ھساب ءَ ورنا ،پیر ءُ کماش ، مات ءُ گھار گار ءُ بیگواہ اَنت۔ اے جیڑھے سر ءَ کلیں انسان دوستاناں وتی ھاموشی پْروشگ لوٹ اِیت ۔ اگاں اے جیڑھے سر ءَ نبشتہ کار، سوشل ورکر ءُ اھوالکار ،انسان دوست وت ءَ ھاموش بکن اَنت گُڑا اے گوں انسانیت ءَ گوچلی اِنت۔ چیاکہ اے ھبر ما شُما کُلیں بنی آدم زان انت کہ پرزند جان ءِ زند اِنت۔ اگاں کسے ءِ زھگ چہ آھگی دیدگاں گستا کنگ بوتگ گُڑا چرائی ءِ پْرس کہ اے درد چنچو تورناک اِنت ۔ پمشکا پہ انسانیت ءِ بیرکداراں اے ھبر بژنی ھبرے کہ کدی ایربرگ نہ بیت۔

تِچکیں منزل ءِ مساپر

بابا جی آر بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

نزاناں چہ کُجا بندات بہ کناں منی نِد ءِ سیاھیگ ھلاس بنت بلے مساپری ءِ کسہ ھلاس نہ بیت..

من وھدے کلاس ھشت ءَ نودربر اِتاں ءُ من ءَ ھمے سوج دیگ بوت برو پہ وانگ ءَ دگہ دمگے ءَ بوان ءُ پہ مات ءُ پِت ءَ مزن بُو ءُ پکرے ءِ بندوک بہ بی ءُ وت ءَ پجا بیار راج ءِ واستا پِکر مند بو…!!

من ھمے پکر کنگ ءَ اِتاں من چتور پِکرے ءَ بندوک بہ باں ءُ چوں راج ءِ واستا پکر مند بہ باں !! ءُ
پِکر چی انِت؟

من چہ وت ءَ بے سما اتاں ءُ جیڑگ ءَ لَگت آں کہ من چتور پِکرے ءِ بندوک بہ باں!
اناگت ءَ پُشت ءَ چے من ءَ یک لاگر ءُ زئیپیں ورنایے ءَ (بِزاں شھیدےءَ کہ پہ بلوچستان ءَ شھید بیت) من ءَ گوانک جُت ءُ گُشت ئِے بابا ترا چون اِنت ؟

تو چی جیڑگ ءَ ئے کہ پُورا تئی دیم ءَ تھاری ءَ مانشانتگ..
من پسو دات لالا من ءَ بِل منی ھیال ماتیں وتن بلوچستان ءَ اِنت..من کمو گُوْنگ بیتاں ءُ دیمتر ءَ ھچ نہ گشت ۔۔۔۔۔

من ءَ گُشتے ترا چون انت ءُ چے ءَ بے چاڑ ئے..!!

من ھچ پسو نہ دات بس ھیران ءُ وتی گرنچیں گماں گوں گوازی کنگ ءَ اِتاں ..

پرچا کہ من نوک وانگجاہ ءَ شتگ اِتاں منی گوں ھچ کس ءَ سنگتی نیست اَت ھمے واستا بس من اُپار کنگ ءَ اِتاں ءُ تپّرکہ اِتاں کہ منی زند چون بیت ءُ چی پیم گواز ایت…

منی ھمبل ءَ من ءَ پد ءَ گوانک جت ءُ گُشت بابا ترا چون اِنت ..!!

من درّائینت لالا من ءَ ھچ نہ اِنت من پکر کنگ ءَ آں کہ مئے آؤکیں وھد چوں بیت ءُ ..!!

من جست ءَ لگ اِتاں لالا گلامی چی یے ءُ ما چے ءَ چوں گُلام ایں؟ ءُ بلوچ چے ءَ دریں مردمانی چمدار اَنت !!

لالا زاناں مارا وت ءَ دیار ءُ ھنکین نیست مئے ڈیھ ءَ زاناں ھزانگ مان نیست!!

لالا ءَ ھرسیگیں چماں سر چِست کُت ءُ درائینت بابا ما زمزیلاں گوں بندیگ اِیں مئے سرڈگار گُلام اِنت ءُ مارا اَنچو گلام کنگ بیتگ کہ مئے وانگجاھاں مئے شھدیں زبان اوں وانینگ نہ بیت ءُ مارا دری گالاں گوں وانینگ بوْگ ءَ اِنت ءُ مئے بالاچ ءِ دودا ءِ ءُ کمبر ءِ گیدی کسھاں ءُ زھم ءُ اسپراں چے بے سما کنگ بوْگ اِنت…. آھاں بِل مارا بلوچ ءِ تھریک ءِ بابت ءَ ھم سرپدی نہ دے اَنت…

من جُست کُت پرچا بِزاں ایشی سُوب چے اِنت!!

دّرائینت ئِے سوُب ھمیش اِنت مئے بس گلامی ءَ مھکم دارگ لوٹ اَنت ءُ راستیں ءُ تچکیں چیزاں پراموش کنگ ءِ جھد کنگ ءَ اَنت.. ءُ دیمتر ءَ گُشت ئِے بابا مئے گلام کنگ ءِ مستریں نشانی ھمیش اِنت کہ مارا دَری زبان ءَ وانینگ بوْگ ءَ اِنت ءُ مئے وش ءُ شیرکنیں زبان ءَ گار کنگ ءَ اَنت….

ھیر مئے وھد جنزان ءَ منی ھیال دراج بوْان اتاں اناگت ءَ من چار اِت یک مچّی یے وانگجاہ ءِ توک ءَ بوت من چہ لالا ءَ جُست گپت لالا چی یے بوت !!!
گُشت ئِے اِش بی ایس

او ءِ سنگتاں مُچ اَنت پہ وتی ڈیھ ءِ واستا پکر کنگ ءَ اَنت ءُ کستریں سنگتاں راہ سوج دیگ ءَ اَنت ..
من جُست کُت چونیں راہ ءُ کجام راہ !!!!

گُشت ئِے بابا اِشانی تچکیں راھے..

من جُست گِپت چون تچکیں زاناں اِد ءَ وانگجاھ نہ اِنت!!!

من ءَ لالا ءَ پسو دات ءُ گُشت بابا اِے مچّی بوْگ اِنت اِے ھم ادارھے ءِ بندوک اَنت اِے ادارھے ءِ تہ ءَ ورنا ھم وانینگ بنت ءُ راستیں راہ ھم شون دیگ بنت ءُ جوانیں سوج ءُ سر کنگ بنت….

کمو وھد ءَ پَد من ھمے ھیال کُت کہ من ھم ھمے مچی ءَ بھر بِزیراں ءُ من جیڑ اِت اگاں من بھر زوراں ءُ ھمے ورنایاں گوں ھوار بہ باں منی پِت ءِ ھما واھگ کہ پہ منی باندات ءَ داشتگ اِت ئِے یک ھدے ءَ تا سرجم بیت پرچا بی ایس او ءِ جھد پہ بلوچ ءِ باندات ءِ واستا اِنت ءُ اے سنگت دیم پہ منزل ءَ جنزان اَنت ءُ منی واھشت ھم ھمے بیتگ..

من وتی جھد ھمد ءَ چہ بندات کُرت ءُ دیم پہ منزل ءَ جنزاں بیتاں منی منزل آجوھی اِنت ءُ اے راہ راست ءُ تچکیں راھے….

بلوچ سر ڈگار آجو بات….

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہا درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ئے جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

راج ءِ زمین یا درامدانی زمین؟

اکیل مراد

دی بلوچستان پوسٹ

یک کہولے ءِ میتگ نہ اِنت کہ آئی ءِ سر ءَ چمداریں مردم وتی چماں بہ دار اَنت یک سرجمیں راجے ءِ زند ءَ یک کہول ءِ ھم رکینت کُت نہ کَنت ۔

سرجمیں اسباب ھمے بیت کُت کنت تی زندگی ءِ ریشگ
کہ آئی ءَ تو بہ زان ئے تو وتی زندگی ءَ کجام پئیم ءَ چارگ لوٹ ئے ۔

چندر گپت موریا (Chandragpta Maura) ہندوستان ءِ موریا سلطنت ءِ بنھِشتاری مردمے بیتگ، لس رھبندانی رد ءَ چندر کہول ءِ پرشان ءِ مردمے بیتگ۔

ھِچ کسی ءِ گْوشگ ءِ سر ءَ راجا ءِ دلرنجی ءَ چہ ترسیتگ ءُ پنجاپ ءِ نیمگ ءَ تتکگ پنجاپ ءَ چندر گپت پنجاب ءُ سیمسرانی ٹکے ءِ رھشون بیتگ ۔

آئی ءَ وتی وزیر چانکیا یا کوٹلیا(Chanikya Or Koutilya) ءَ کمک ءَ چہ یونانی سرکشی ءِ بگیری ءِ کُرتگ ءُ یک سالے ءِ تہ ءَ یونانی سرکار ءِ سرکشی پروشتگ ءُ یک نوکیں شاھی ٹکے ءِ بنھِشت ءِ ایر کرتگ ۔

چریشی ءَ چہ آ مات ءِ نام موریہ راجدپتر ءَ نامان بیتگ چندر گپت ءَ یونانی زوراں ھاکانی پُندگ ءَ پد مگدھ مھتر ءِ سر ءَ اُرشکار بیتگ ءُ اے جنگ ءَ نند ٹک ءِ ھاکم کُشگ بیتگ ۔

چندر گپت ہندوستان ءِ راجدپتر ءَ یک نوکیں پدریچ ءِ بنا کُرتگ
ءُ نوکیں رنگ ءِ پیداک کرت اشی ءِ سبب اے نہ بیت کہ یک میتگے ءِ سر ءَ کپتگیں اسراں وتی سر ءَ بار بہ کن بَلے اے ھمے جھانی روچ گوز اَنت ھرکس وتی ھیالاں مَٹ کُرت کن اَنت ۔

من ھمے سماہ کن آں بلوچ جنز کہ آئی ءَ اے وھد ءَ مزن رنگے ءَ دیم ءَ آیگی اِنت مروچی نوکیں دور ءُ نوکیں ٹکنیکلے ءِ زمانگ ءَ تی پتر یک مُشتے ءِ نہ اِنت تو ھمے کساس ءَ وت ءَ بے سوبی ءِ پدریچ کُشی کرتگ۔

تنی وھدی ما دنیا ءَ اشی ءَ پیشدارگ ءَ نہ اِنت ما یکیں پتر ءِ سر ءَ نیشتگیں ما دنیا ءِ دیم ءَ ھنچش بے سوب بیتگیں؟ یا ما ھمے تپاکی ءَ آرگ لوٹگ ءَ نہ اِنت البت ما ڈنی سیاستکاری ءِ سر ءَ وتی چماں شانک بہ دئے ءِ گڑ ءَ تر ءَ چی گِندگ کئیت؟

تو چی گِندے تی گُوشدارگ ءَ چنچک پرزی مردم جوڑ بیتگ تی سر ءَ چِنکس باوستی چِست بیتگ تی سر ءَ چِنکس شکی دروشم پیداگ بیتگ ۔

تی کَش ءَ نیشتگیں مردم درست تی دشمن ءِ دشمن اَنت اے نوکیں دور ءِ ٹکنولجی ءَ وتی پالسی مَٹتینتگ اَنت کَش ءِ نیشتگیں ھمساھگ درست تی دشمن ءِ گون ءَ زھر بیتگ اَنت ۔

درست دشمن ءِ ھلاپ ءَ جاڑیگ اَنت وتی سلاھاں کار بہ بنداں مروچی پلوامہ یا ایران ءَ بیتگیں اُرش یا اوگستان ءَ بوھوکیں ارشاں چہ مھلوک ءَ ھوار سرکار ھم زھر درشانگ ءَ اَنت ۔

تی منی ھمتپاکی ھمپتری انگت ءَ گِندگ نہ بیت سبب ءُ اسباب چی اِنت وتی جند ءِلیٹگ ءَ وت ءَ مہ جنزین وتی لیٹگ ءِ ھمراھی ءَ راج ءَ ھم ھمے وڑ ءَ بہ لیٹین گوں۔

وت ءَ یک سنچی رھشون جوڑ بہ کن وتی راج ءَ زمین راستیں زادگ بہ کن ھنچُش کشمیر ءُ دگہ ڈیھانی آجوئی ءِ لوٹوک کہ وتی زمین ءِ پھازگ ءَ جاڑیگ اَنت وتی املی ءِ سورت اِش مَٹ کُرتگ اَنت ھمے وڑ ءَ تی راج ھم وتی املی سورتاں مَٹ بہ کن اَنت ءُ یک لانک بندی ءِ وڑ ءَ دشمن ءِ سر ءَ نپرتی ءِ درانگاز ءَ بہ کن اَنت ھَنچش پاکستان بَرے بٹاک جَنت ءُ گوش اِت کشمیری چہ ھندوستان ءَ سدگ لوٹ اَنت آیانی سر ءَ ریپرینڈم کنگ ءَ جاڑیگ کن آں ھنچش تی راج ھم جاڑیگ بہ بیت ءُ پاکستان ءَ وتی دزکشی ءِ سرجمیں جار ءَ بہ جَنت ءُ وتی کوشی ءُ وتی ھمک وڑیں دیمھونی ءَ جاڑیگ بہ بنت ۔

بیت کنت آھوکیں وھداں زوراک تی راج ءِ سر ءَ گیش زوراکی بہ کنت ءُ تی راج ھمے زوراکیانی دیم ءَ وت ءَ بہ پروشیت بَلے تو وتی ھمپتری ءِ پتر ءَمھکمی ءِ رنگ ءَ بہ جوڑین ءُ وت ءَ یک سیمسری ءِ واھند بہ کن۔

آمد، آورد | اتکگین، آورتگین

نبشتہ کار: شھید رحمان عارف

پوکار: ظہور فضل

دی بلوچستان پوسٹ

مولانا رومی گُشیت : شاعری جزویست از پیغمبری

مرزا غالب ءِ گشگ ہم ہمیش انت کہ :
آتے ہیں غیب سے یہ مضامین خیال میں

بلوچی ءِ نامداریں کواس شاعر ءُ شہ نویس سید ہاشمی چو گشیت :
نزاناں چہ کجا دو گال چو بالی مُرگ ءَ منی زرد ءَ ایر نندیت کہ باز بر ءَ من وت اش نزاناں چی انت ؟ بلے ہمینچو گنج انت کہ تو اش سرپد بئے ،،

ھمے ھیال ءُ پگر ءَ اردو ءِ نامداریں شاعر ندا فاضلی وتی دیوان ” کھویا ہوا سا کچھ ،، ءِ تہ درشان کنت ءُ چو گشیت کہ ،،

ہمیشہ یوں ہی ھوتا ہے
گھنی خاموشیوں کے چھپ اندھیروں میں
کوئی مصرع
کوئی پیکر
اچانک بے ارادہ
اُڑتے جگنو سا چمکتا ہے
اس کی جھلملاہٹ میں
کبھی دھند
کبھی روشن
بنا لفظوں کی پوری نظم کا چہرہ جھلکتا ہے
ہمیشہ یوں ہی ھوتا ہے

ہمے پیم بلوچی ءِ مزن نامیں شاعر مجید گوادری ءِ گشگ انت کہ لچہ کار ربال انت ، لچہ کاری کاسدی یے ”
اردو ءِ نامداریں نگدکار ءُ شاعر الطاف حسین حالی چو گشیت ” باز مردم ءِ اے گشگ انت کہ ہما شعر کہ شاعر ءِ زبان اگن ند ءَ چہ وت سرا در کیت آ چہ آ شعر ءَ گیشتر نامدارتر ءُ وش تر انت کہ باز دیر ءِ چُرت ءُ پگر ءَ پد ٹھینگ بیت ۔ اولی دروشم ءَ آیاں اتکگیں ءُ دومیگ ءَ آورتگیں ءِ نام داتگ ،،

علامہ اقبال اے بابت ءَ چو گشیت ءُ اے تران ءَ گشین ایت / ہر چند کہ ایجاد معانی ہے خدا داد کو کوشش سے کہاں مرد ہنر مند ہے آزاد / خون رگ معمار کی گرمی سے ہے تعمیر /مے خانہ حافظ ہو کہ بتخانہ بہزاد / بے محبت پیم کوئی جوہر نہیں کھلتا / روشن شر ریتشہ سے ہے خانہ فرہاد / اے جیڑہ باز کوھن انت افلاطون ءَ دیر انت کہ ہمے گشتگ کہ شاعری ءِ ھدا دیوتا اشاں شعر پرماینت ۔ مولانا حالی نبشتہ کنت ” باز جاوراں بل دائم ہما شعر گیشتر وشتر تامدارتر ، سنگین ءُ اثرمند تر بنت کنت شاعر ءِ گمان ءَ وت سرا کیت بےگت ءُ بےانان ءَ ، بلے پہ ھیال ءَ لبزانی پوشاک ءِ جاڈی کنگ زلور وہد لوٹ ایت چُش بیت کنت کہ یک استایے ( لوگ بندے ) وتی ھیال ءَ بےدروریں ءُ جوانیں گسی یے ءِ نکشہ ءُ ہما دمان ءَ بہ سازیت ، بلے چُش بوت نہ کنت کہ ہمے نکشہ ءِ گس ہم ہما دمان ءَ ساجو بہ بیت ۔ وزن ءُ پیش رد ءِ ژیمب ءُ گراں جان سلامتی ءَ دراہگ ءُ جوانیں لبزانی گچینگ ارزانیں کارے نہ انت ،،
حالی ءِ اے ھیال بندر ءَ علامہ اقبال ءِ برز ءَ داتگیں شعرانی گیشواری انت ، ھمے ھیال ءِ وحشت کلکتوی ءِ اے شع ءِ تہا پدر انت ۔

فروغ طبع خدا داد اگر چہ تھا وحشت
ریاض کم نہ کیا ہم نے کسب فن کے لئے

اے ھیال ءِ واھند ایوک اقبال ، حالی ءُ وحشت نہ ینت ہمے وڈا ہیگل ، ماری تاں ءُ پال ولیری ءِ ہم سنک ہمش انت کہ ہرچ ہما لچہ کہ وتی روانی یکشلی ، دلروستی ءُ اثرمندی ءِ سوب ءَ بےدرور ، جوان وش تام ءُ انسانی وس ءَ چہ برزتر گمان بیت بندر ءَ شاعر ءِ زہمت ءُ ھیدریچی ءِ شہکار انت ۔ پال ولیری الہام اگن وت اتکگینے اے ھیال ءَ رد کنت ءُ گُشیت ”
جوانیں شعراں ہر وہد کمے تچکی تشے روانی ءُ کمے بےمیاری گون بیت پمیشکا وانوک اے سرپد بنت کہ آ سرجمی ءَ وتسرا اتکگیں ھیال ءِ برورد انت ۔ بزاں درامدیں واکی ءَ شاعر وتی زبان جوڑ کتگ ءُ شاعر ءِ زبان ءَ وتی گپ جتگ ہمیشی ءَ انچائیں لبزاں وجد ، الہام ،القا ، آمد ءُ وت اتکگیں گشنت ۔ اے ستک ءِ آسری ھد ایش انت کہ شاعر وتی شعر ءِ بزانت ءَ وت ہم سرپد نہ بیت ۔ ایشی ءِ بزانت اش انت کہ اگن ہمے واک بلوٹیت ، چہ شاعر ءِ زبان ءَ ہما گالوار ءَ شعر بکشیت کہ آ شاعر ءِ زبان نہ انت اگن شاعر آ زبان ءَ گالوار ءَ نزانت ءُ نابلد انت ،،
بلوچی ءِ جوانیں شاعر منیر مومن ہم کم ءُ گیش ہمے پگر ءِ واہند وتا گشیت ہمے رنگ ءَ فرانسیسی فلاسفی ماری تاں jacques-Maritain گشیت ” گپ اگن بزانتے بہ بیت گڑا آ وت اتکگیں ھیال ءَ گون ءُ ہمائی ءِ داد انت ۔ بلے گپ اگن اشانی لبزی ہست (وجود) ءِ کیت ، گڑا وت اتکگین ءَ اسبابابی زلورت انت ،،
تئ جزبگ چینکس زوراک بہ بیت ، تئ درشان کنگ ءِ لوٹ چنچو زوراک بہ بیت ، بلے ترا گوں لبزاں مَل میڑگ کپیت ،،

نزاناں پرچی اے مزن نامیں دانشور ، لبزانت وت پرچی بازبر ءَ وتی ہمے پگر ءَ داشت نہ کن انت ءُ شاعری ءِ ہدا ءِ دست ءَ بےوس بنت ءُ انچیں شعر گشنت کہ آ شعر ءَ ھیالاں گون اشانی اے پگری ءُ شعوری تکنیکی ءُ ازمی رہبند ءَ ہچ سیالی نہ بیت۔
انچو کہ ما اردو ءِ مزن نامیں فلسفی شاعر علامہ اقبال ءِ “شکوہ ءُ جواب شکوہ ،، ءَ گندیں آمد بزاں اتکگین ءُ “جواب شکوہ ،، آورتگیں بزاں آ ورد ءِ جوانتریں درور انت کسے اگاں اے گالبند بزاں” آمد ،، اتکگیں ءُ “آورد ،، بزاں آرتگین ءِ بزانت ءَ سرپد بیگ لوٹیت ءُ اشانی میان ءِ تپاوتاں زانگ لوٹیت علامہ اقبال ءِ اے دوئیں لچہ پہ آئی ءَ جوانیں رہشون انت اگن بزانئے ۔
وتی نبشتانک ءُ تراناں مئے جوانیں شاعر منیر مومن ہم چو گشیت کہ ” من نہ مناں کہ شعر وتسرا چہ غیب ءَ کیت من وت نزاناں کہ من وت گشگایاں ءُ چی گشگایاں ،،
بلے نزاناں چتور منیر ءِ دپ ءَ درکیت ،

آ دگہ کسے شعر پر بندیت
من ہمیشاں کہ ہبر کت نہ کناں

بچار ات شاعری ءِ ھدا ہمے منیر ءَ کہ اے ھدا ءِ منوک نہ انت ، چون وتی منگ ءَ بےوس کنگا انت ، نوں منیر ءَ کسے جست بکنت تئ شعوری شاعری ءَ ادا ترا پرچی دروہت ۔
باز بر ءَ شعرانی گندگ ءَ گون باور نہ بیت کہ شاعر ءَ گون لبزاں مَل مڑگ کپتگ ، پمیشکا مردم گمان کننت کہ چشیں شعر وت سرا وت بےگمانی ساچگ بوتگ انت ۔ اگن شاعر ءِ ند یا زرد ءَ چہ آزمان ءَ درنگیبی اتکگ انت ۔ پمیشکا بلوچ گشنت “شاعری ھدائی دادے ،،

دلگوش اے نبشتانک چہ اے کتابانی کمک ءَ نبشتہ کنگ بوتگ۔
1مقدمہ شعر و شاعری
2مغربی شعریات
3تاریخ جمالیات
4نپتیں سگار
5سستگیں دستونک
6ضرب کلیم
7کشاف ادبی اصطلاحات
8کھویا ہوا سا کچھ
9ادب اور فن

سئے ماھی دْرد گوادر
مارچ تا مئی 2002

چمشانک

اسما بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

جین مزہب:

جین مزہب ءِ مردم وتی مزہب ءَ سک کوہن ءُ قدیم لیک انت۔ اے مزہب کروڈاں سال انت کہ است انت اشانی گشگ انت کہ یک لاکھ 24 ہزار پیگمبر کہ اتکگ دروساں چہ ساری ناتھ اِنت ءُ گڈی مہابیر اِنت۔ ناتھ بابت ءَ اشانی ھیال انت کہ اے کروڈاں سال پیسر پیداک بوتگ۔

مہابیر:

لہتیں پٹ ءُ پولکارانی گْوشگ انت کہ مہابیر ءُ گوتم یکیں بوتگ انت بلے پدا گیشیں پٹ ءُ پول ءَ پد اے زاھر بوتگ کہ گوتم ءُ مہابیر دگر دگر انت بلے زند اِش چو یک پیم بوتگ انت ءُ مہابیر مستر انت چہ گوتم ءَ چہ اشاں پیسر مرتگ۔ آ مگدھ ءِ راجہ ءِ دومی چک بوتگ ایشی نام دروھمان بوتگ کسانی ءَ چہ وتی بہادری ءُ نہ ترسی ءَ سک باز مشھور بوتگ۔ گْوشنت اے کسان بوتگ لیب ءَ بوتگ داں پیلّ یے اتکگ پہ گونڈوانی جنگ ءَ گُڑا دْرست تتکگ انت بلے دروھمان نہ تتکگ ءُ پیلّ ءِ کُشگ ءِ واستہ دور ئےِ کُتگ دروھمان ءَ گپتگ پیلّ ءِ سُنٹ ءَ سوار بوتگ پدا ھما جاہ ءَ سر کتگ۔ گُڑا ہمدا چہ مگدھ ءِ مردماں دروھمان ءِ نام بدل کتگ مہابیر کتگ۔ بزاں سکیں مزنیں بہادر۔ پدا ھمے نام ءَ چہ مشھور بوتگ۔ گوتم بدھ ءِ وڑا ایشی اوں سور 19 سال ءِ عمر ءَ بوتگ۔ سور ءَ پد 10 سال وشیں زند ءِ گوزینگ ءَ پد مہابیر ءِ مات پت بیران بنت گُڑا مہابیر پدا یک پکیری گدائی دروشم ءَ چہ وتی بادگیرا در کیت 12 سال تک ھِچ نہ گْوشگ ءِ سوگند وارت۔ پدا جنگل پہ جنگل بیت ملکانی ملک ءُ دمگاں گردیت 70 سال ءِ عمر ءَ وپات بیت۔

مہابیر ءِ اِلم ءُ زانت:

مہابیر ءِ علم ءُ زانت یک اُگا نامیں کتابے ءَ یکجاہ کتگ انت۔ کہ ایشی گْوشگ انت انسان ءِ لوٹ، واھگ، ارمان سک باز انت ہر وھد پہ ایشاں زریت تلوسیت وتی سرجمیں زندا پہ وتی ارمان ءُ واھگ ءُ لوٹانی پدا گْوازینیت بلے انگت سرجم نہ بنت داں مرگ ءِ آماچ بیت ءُ کوڑھیں دنیا ءَ یلا دنت۔ انسان باھدیں وتا چہ ہر وڈیں واہش ءُ ارماناں آجو بکنت۔ ہرچیز ءِ لوٹ ءِ پدا وتی زندا گْوازینگ ءِ جُہد ءَ مکنت وتی توک ءَ سادگی، بزگی، معصومی پیداک بکنت گُڑا آ چہ رنج ءُ گم، سکی سوری ءَ رکیت ءُ دور بیت۔ ہمے واہشانی پُشت ءَ انسان پریشان بیت۔ زِند سادگی ءِ نام انت۔ انسان وتی واھگاں پاھو بدنت گُڑا وشی، شادمانی آئی ءِ زند ءَ امباز کن انت۔ پَدا ھمے وشی ءُ شادمانی ءَ (نروان) گْوشنت۔ ہپدا گْوشیت کہ عقائد ءُ لیکہ علم ءُ زانت ءَ چہ ابید نروان ھچے نہ انت۔ مردم وتی کار ءُ کرد ءَ نیک بکنت گُڑا اے وشیانی سیمسراں سر بیت۔ ایشاں چہ گْوازگ ءِ 5 ورت بزاں وھدا انت۔
1۔ھِچ وڑیں زندگیں روح کُشگ مہ بنت ءُ کس ءَ چہ زبان ءُ دست ءُ پادان تکلیپ مدنت۔
2۔ دُزّی مہ کنت۔
3۔دروگ مہ بندیت۔
4۔یک پاک ءُ پلگاریں زندے بہ گْوازینیت ءُ ہر ھما چیز کہ جندا وشی دنت چہ آھاں پہریز بکنت۔
5۔چہ ھر وڑیں لالچ ءُ لوٹ ءَ وتی زند ءَ بہ پہریزیت۔
مہابیر ءَ زات ءُ پات، بت پرستی ءِ سرا ھچ بھیسہ نہ داشتگ۔ مہابیر ءِ گْوشتن بوتگ کہ چہ قربانی ءُ عبادت ءَ نیکی کٹگ نہ بیت۔ بلکیں نروان ءِ بنیات ءَ نیکی رسیت۔بلے نیک بوھگ ءِ واستہ ڈنّی ہچ چیز ءِ زلورت نہ انت۔نیکی ہر وڑیں انسان ءِ اندر ءَ است انت۔

مہابیر ءَ چہ پد جین مت:

جین مت ءِ گیشتر بھیسہ گوں تپسیا ءَ بندوک بوتگ۔تپسیا یک عبادت یے جین مت ءِ بلے اے ایشاں نہ عبادت گاہ جوڈ کتگ نہ مندر۔ یک سادگیں ءُ روحانی عبادتے بوتگ۔ جین مت ءَ پد گُڑا مردمان پدا عبادت گاہ جوڈ کتگ مندر جوڈ کتگ مہابیر ءِ مورتی (بُت) جوڈ کتگ ءُ ھدائی دروشم داتگ عبادت کتگ۔ پدا جین مت ءِ اوں مورتی جوڈ کنگ ءُ مندراں آرگ بوتگ انت۔ چوناھا مہابیر ءُ جین مت ءَ بت پرستی ءِ سرا بھیسہ نہ داشتگ۔ جین مت یک انسان دوست ءُ ہر مھلوک کہ است سک دوست داشتگ۔ داں انگت جین مت ءِ منّوگر وتی کُمک ءَ شریں نادْراہجاہ جوڈ کن انت۔ جناور ءُ دلوتانی آرام کنگ ءِ واستہ سارتیں ساھگ ءُ دَوار جوڈ کن انت۔

عروج:

جین مت ھما وھدا سک عروج ءَ بوتگ کہ وھدے موریس کہولءِ دور ءُ بادشاہی بوتگ۔ چندر گپت موریا جین مت ءَ کَبول کنت پدا ھمے دور ءَ جین مت دو فرقہ ءَ بہر ءُ بانگ بیت۔ یکے سوتیامیر ءُ دومی گمبر بیت۔ سوتیامیر اسپیتیں گُد گْورا کن انت۔ گمبر براہنگی ءَ مانپوش انت۔

زُبانءِ دیمرئی

نوشت: اسحاق خاموشؔ

دی بلوچستان پوسٹ

پنچ ہزار سالءَ پیسر کہ ماں یُونانءَ سمیریاں نبشتہ رھبند درگیتک ءُ نبیسگ بِنا کُت تہ ہر یکّے ھبکّہ ءُ ھیران ات۔بنیادمی تبانی تہا کہ زُبانءِ تَکءَ لبزاں تاگتے بکشگ بُوت تہ زُبانءِ دیمرئی ءُ ردومءِ نوکیں کِشک ءُ در پچ بُوتنت۔ھَستیں وھدءَ ھم زُبانءِ ارزَشت ءُ تاگتءِ ہر کس منوگر اِنت۔میاں اُستمانی گَلانی رِدءَ پاکستان دُنیاءِ سی ءُ دومی مُلک اِنت کہ اِدءَ دْرستان چہ گیشتر زُبان اَست اَنت۔ماتی زُبان بنیادمءِ رسانکءِ بُنکی چیز اِنت۔ماتی زُبانءِ تہا وانگ ءُ زانگ ءُ ھیلکاری بنیادمءِ بِنداتی ردٗومءَ ودّین ایت۔

زُبان مارا دودمانانی سفر پرمائنت۔آ وتی بندات ءَ گوں نا آشنائیں زُبانانی بِستارئَ کن انت۔بلئے وہدءِ گْوزگءِ ہمرائیءَ جتاجتائیں دودماناں گوں دُچار کپنت ءُ دُنیاءِ دیما گوں نوکیں دْروشمےءَ پدّر بنت، اِلم ءُ لبزانکءِ یک شاہگانیں ہزانگے ءُ لبز ءُ ماناہانی یک زِرے آہانی تہا اَست مانیت۔دُنیاءِ کُجام ہم زُبانےءَ بچار ئے آ چہ وتی اسل دْروشمءَ سرجمءَ جتا گندگ کئیت کہ وتی بِنداتی دْروشمءَ بُوتگ۔چوش ہم بیت کہ آئیءِ اَسلی دْروشمءَ زُبان زانت ءُ کوّاس اوں در بُرت نہ کن انت۔فرانسیسی ،لاطینی ، انگریزی ، ارُدو ، فارسی ءُ دگہ بازیں زباناں راجدپترءِ سفرءِ تہا بازیں دْروشم بدل کُتگ انتءُ نوں ما گِندیں کہ دُنیاءِ تہا آہانی جتاہیں دْروشمے برجاہ اِنت۔

زبان یک انچیں رہبند ایت کہ چریشیءَ توار ءُ اِشارگانی کُمکءَ گوں یکّے دومیءَ رَہوت (رابطہ) بیت۔اے یک راستی ایت کہ زُبانءِ یک مزنیں سْیادی یے گوں بنی آدمءِ ذہنی رُدومءَ اِنت ۔

نوں ما کہ بلوچی زبانءِ گپّءَ جنیں تہ چے مئے زُبان اوںدُنیاءِ بازیں بدلی سدلیانی ہواریءَ بدل بوہان اِنت؟ یا پہ ماچینچو الّمی اِنت کہ وتی زُبانءَ گوں نوکیں کِشکاں بہ پِرّین ایں۔یا نوکیں کِشک ءُ دَر مارا تا چے حدّءَ سوبءِ منزلءَ سر کن انت۔ہمے زُوتاں انگریزی زُبانءِ یک لبز بلدے ’’کولِنز انگلش ڈکشنری‘‘ دو وارچاپ ءُ شِنگ بُوتگ ات ایشیءِ تہا پانزدہ سد نوکیں لبز ہوار گیجگ بُوتگ اِتنت۔اے ہما لبزاِتنت کہ چہ گْوستگیں بازیں سالانی تہا ہمکروچی گپّ ءُ گالانی تہا ماں انگریزیءَ ہَوار بُوتگ اِتنت۔چہ ہمے لبزانی ہواریءَ اے گپّ پدّر بیت کہ انگریزی زبان ءُ دٗود ءُ ربیدگءَ چینچو دیمرئی کُتگءُ چریشیءَ زبانءِ کارمرزیءَ بوہوکیں بدلیانی اوں پدّرائی بیتءُ اے گپّ ہم دیما کئیت کہ زُبانءِ دیمرئیءَ لس مہلوکءِ چونیں کِردے بیت۔گُشنت کہ یک زِندگیں زُبانےءِ نشانی ہمیش اِنت کہ آ گوں چینچو تیز گامیءَ بدلیاں وتی تہا جاگہ دَیگءَ سوبمند بیت۔گُڑاما ءُ شُما اے اٹکل جت کن ایں کہ بلوچی زُبانءِ تہا ہم لہتے انچیں لبز است انت کہ انگتءَ دیما نہ گْوستگ اَنت ، چیر ترّاِتگ اَنت یا لبز بلدانی تہا ہَوار گیجگ نہ بُوتگ انت بلئے ہمکروچی گپّ ءُ گالانی تہا کارمرز بنت۔منی ہیالءَ انچو کہ بلوچ راجءِ روتگ ءُ ہُنڈال شاہگان اَنت تہ زُبان ہمینچو مزن ءُ شاہگان اِنت۔یک زُبانےءِ ماں دُنیاءِ تہا کساس ۲۵ ءُ ۳۰ ملین گپّ جنوک بہ بیت کہ اے کساس دُنیا ۶۰ شاہگانیں زُباناں گوں ہم پلّہ ئی کنت۔گُڑا آئیءِ لبز اَمبار چینچو مزن بُوت کنت۔

زبانانی دیمرئیءَ نبشتہ کار ءُ شاعرانی مزنیں کِردے بیت۔ہمک مزنیں شاعر ءُ لبزانت زبانءَ نوکیں راہ ءُ دَر ءُ زِندمانے دنت۔زبان انچو بدل بنت انچو کہ دو سئے کرنانی گْوزگءَ پد مردُم کتاب ءُ لبز بلداں ابید زبانءَ پجّاہ نیار اَنت ءُ سرپد نہ بنت۔

یک روایرشُتی دَمگءِ زانتکارےءَ ۱۸۹۰؁ءءَ باز جْوانیں گپّے جتگ اَت کہ ’’ عربی زبانءَ نا ں ورنائی است ،ناں پِیری‘‘آ وتی بنداتی روچاں ہما وڑ ات ءُ مرچی اوں ہما وڑ انت۔اے گپّ زانگی انت کہ اے گپّ آئیءَ ہژدہمی کرنءِ گُڈسرا گُشتگ اتءُ مرچی بیست ءُ یکّمی کرن انت۔

یک لیکہ یے ہمیش انت کہ مرچی اردوءَ وتءَ اینچو شاہگان کُتگ آئیءِ رُدومءِ تہا فارسی ،عربی ءُ تُرکیءِ مزنیں دستے ہوار اِنت۔ہما روچاں کہ اُرش کار ماں ہِندءَ اتکگ اِتنت آہانی لشکر انی تہا عربی، فارسی ءُ تُرکی زبانءِ ہبر کنوکانی مزنیں کساسے ہوار ات۔ہماہانی نند ءُ پاد آءَ یک نٗوکیں زُبانے رُدوم دات تانکہ جتا جتاہیں راجانی مردُماں گوں رسانکءِ کار ارزان بہ بیت۔ہمے کار انچو اَبرَمی دْروشمءَ روان بُوتءُ نوکیں زُبان اُردوءَ وتی راہ گیشّینان کُت۔اُردوءَ را پمشکا لشکری زبان گُشنت۔بلئے ہمے لشکرانی گیشتر سروکاں ماں فارسیءَ ہبر کُتگ ات۔پمشکا تاں دْراجیں مُدّتےءَ ماں ہِندءَ حاکُمانی زُبان فارسی ات۔وہدءِ ہمرائیءَ دَور بدل بُوتنت ءُ ہِندءِ جاور بدل بُوت انت ۔پدا انگریزءِ زمانگ اتک۔اے اُرش کارانی لشکرءِ تہا ناں عربی،فارسی ءُ تُرکی است ات ءُ ننکہ اِشانی کماندارےءَ گوں فارسیءَ سیادی داشت۔باج بُرتگیں مُلکانی تہا گوں لس مہلوکءَ ہوار بُوہگءِ واستہ ہَندی زُبانءَ دربرگ ہژدری اتءُ یک اَبرمی لٗوٹ یے ات ہم۔چو کہ انگریزاں واک چہ انچیں مردُمانی دستاں زِتگ ات کہ آہاں ماں فارسیءَ ہبر کُتگ اَت۔

ہمے رنگءَ باجبر انی اَبرمءِ رِدءَ انگریزاں حاکُمانی ہواریءَ آہانی فارسی زُبان ہم شکست دَیگی ات۔پمشکا آہاں ماں ہِندءِ تہا سرکاری کارانی دیما برگءِ ہاترءَ فارسی زبان سرجمءَ بے کِمار کُت۔بلئے دومی نیمگءَ ہِندءِ جہہ منند وتی ہاکُمانی زبان بِزاں انگریزیءَ سرپد نہ بُوت انت۔ہِندءِ ہَندی زُبان سنسکرت کہ آئیءِ ارزان تریں دْروشم ہِندی ات۔ سرجمیں ہِندءَ نہ گُشگ بُوت نہ کسے سر پد بُوت۔پمشکا انگریزاں ایشیءِ تہا پہ وتءَ ہِچ نپ نہ دیست۔انگریزانی آہگءِ وہدءَ تاں اُردوءَ وتی پجّارے جوڑ کُتگ ات کہ آئیءَ گوں ہِندءِ کِساس کُلّیں زُباناں یک سْیادی یے جوڑینتگ اَت۔ گیشتر ہَنداں یک کساسےءَ سرپد بوہوکیں زُبانءِ سَوبءَ انگریزاں اُردو زُبانءَ را کارمرز کنگ بِندات کُتءُ یک حَدّےءَ دیمرئی ہم دات۔پہ درور بلوچستانءَ انگریزاں اُردو زُبانءَ را ہم کوپگ دات۔منی حیالءَ ہمے سَوب ات کہ پاکستانءِ ٹَہشتءَ چہ پیسر اوں خان کلاتءِ پارلیمانءِ تہا سرکاری زُبان اُردو ات۔ہمے وڑا ماں کشمیرءَ ہم انگریزانی باز رؤگ ءُ آہگ ات۔اودا ہم اُردوءَ رُدوم زُرت۔ایشیءِ متلب اے نہ ات کہ انگریزاں گوں اُردوءَ مہر ات منی حیالءَ اے گُشگ گیشتر راست بیت کہ انگریز باز سوہو ءُ سائنٹفک ایں حاکُم اتنت۔آہانی حیالءَ اُردوءِ دیمرئی دَیگءِ دو مزنیں پائدگ اتنت۔یکّے وَ ایش کہ اِدءِ گْوستگیں حُکمراناں چہ جان ءِ رکّھینگ ءُ دومی، ہِندءَ لس جہہ مننداںءَ گوں نزّیکیءَ ارزانی چیا کہ ہَندی مردُم چہ انگریزانی دوداں نا آشنا اِتنت۔

ماں ہِندءَ یک نوکیں دَورے ہما وہدی اتک کہ وہدے انگریزاں وتی راہ گِپت ءُ شُتنتءُ ہِند ءُ پاکستان دو جتاجتاہیں مُلک جوڑ بُوتنت۔انگریزانی کِساس سد(۱۰۰) سالءِ حُکمرانیءَ آہاں اینچو سوبمندی الّمءَ رست کہ آہاں فارسی چہ اودا ولگْوج کُت۔پاکستانءِ جوڑ بوہگءَ رند اُردوءَ را راجی زُبان جوڑ کنَگءِ گپّ بِندات بُوت کہ ایشیءِ سئے آسر دیما اتک انت۔اولی گپّ ایش کہ لہتے جاگہءَ وَ کس مہلوک ّ ایشیءِ منّگءَ ساڑی نہ بُوتءُ تل ءُ توکاں یک گِہگیری جُنزےءَ سر کشّ اِت کہ ایشیءِ آسرءَ بنگلہ دیش جوڑ بُوت۔دومی ایش کہ لہتیناں اے منّ اِت بلئے ہرکسءَ وتی ماتی زُبان یلہ نہ دات کہ ایشیءِ تہا سِندھ، سرحد ءُ بلوچستانءِ دَمَگ ہوار اِتنت۔سیمی ایش کہ لہتیناں اے پہ دِل ءُ جان وتیگ کُتءُ وتی ہرچی بیحال کُت کہ چریشاں دْرستاں چہ پیش پیش پنجاب اَت یا کراچی ءُ حیدر آبادءِ ہما شہر ءُ دَمَگ کہ اودا گیشتریں جہہ منندانی ماتی زُبان اُردو ات۔پاکستانءَ چہ پد اُردوءِ ہاترءَ دْرستاں چہ گیش کولیگ ءُ کُربان بوہوکیں دَمَگ پنجاپ ات کہ آہاں وتی ماتی زُبان تاں وتی نوکیں پدریچءَ سر نہ کُت ءُ نوں جاور ال ایش اِنت کہ وہدے دو سِندھی دُچار کپ انت تہ سِندھیءَ ہبر کن انت،دو بلوچ دُچار کپ انت بلوچیءَ ہبر کن انت ،دو پٹھان دُچار کپ انت تہ پشتوءَ ہبر کن انت ۔بلئے دو پنجاپی دُچار کپ انت تہ اُردوءَ ہبر کن انت۔

اے ہبر راست انت کہ ماں پاکستانءِ تہا تنیگہ اُردوءَ راجی زُبانءِ بِستار پہ جْوانیءَ درگِپت نہ کُتگ بلئے اے گپّ اوں منّگی اِنت کہ اُردوءَ ماں پاکستانءِ تہا وتی شہار ودّینتگ۔ایشیءِ مکسد ایش نہ انت کہ پنجاپءَ ابید اے دگہ ہند ءُ دَمگاں اُردو گوں دِل سِتکیءَ وتی کُتگ۔ہؤ اردو زبان نزّیکی کنگءِ کارءَ دَیگءَ اِنت۔بِزاں رَہوت (رابطہ)ئِ زبان انت ۔انچو کہ انگریزاں وتی باج بُرتگیں دَمَگاں مردُماں گوں نزّیکی کنگءِ واستہ اُردو زُبان کارمرز کُت۔اُردوءِ ماں پاکستانءَ دیما بَرگءِ ہاترا کسےءَ چُشیں بلاہیں زہمے نہ جتگ اے انَچو اَبرمی رنگےءَ بُوتگ۔البہ اے اَبرمی رنگءِ تہا لہتے اڑاند الّما ودی کنگ بنت۔چریشاں یکّے ہما وہدی بیت کہ وہدے اسکالر یک دگہ زبانےءِ نبشتانکےءَ ماں اردوءَ رجانک کنگءِ کوشستءَ کنت تہ ہمے گندگ بیت کہ رجانکءِ واستہ ایوکءَ فارسی لَبز شوہازگ بنتءُ ایشیءِ منّّانکءَ ہمے گُشگ بیت کہ اُردو زُبانءِ بُن ہِشت فارسی اِنت ۔نوں جُست اے پاد کئیت کہ اُردوءِ بُن ہِشتءِ تہا عربی ءُ تُرکی ہم ہوار اَنت آہانی باروا پرچہ ہبر کنگ نہ بیت۔ایشیءِ تچکیں پسّو ایش انت کہ نوں تُرکی ءُ عربی زبانانی گُشگ ءُ سرپد بوہگءِ دود سرجمءَ ہلاس بُوتگ ءُ وہدیکہ عربی زبانءَ گوں مئے سْیادی تاں نیکراہی کتاباں پشکپتگ۔نوں اے جُست سر کشّیت کہ فارسی زُبان ہم مئے دَمگاں گُشگ ءُ سرپد ءُ بوہگ بیت تہ رجانکءِ وہدءَ ایوکءَ فارسی لبزانی گچین چیا؟ہمے سَوب اِنت کہ اردو رجانکانی مانا ءُ مکسد چہ مردُمءِ سرا سر گْوز انت۔ مئے ہمکروچی زِندءِ تہا انگریزیءِ لبز گیشتر ہَوار بوہان اَنت چیا کہ انگریزی زُبان ماں سرجمیں دُنیاءَ مانشانتگ ۔

یک زمانگے ات کہ راجی زُبانءِ پلّہ مُرزیءَ واہی جنانءَ فرانسیسیاں ،جاپانیاں ءُ چینیانی دَرور دیگ بُوتگ ات کہ آہاں انگریزی پُشت جتگ ات ءُ وتی زباناں گیش ارزشت داتگ ات بلئے نوں اگاں چارگ بہ بیت تہ گِندگ کئیت کہ انگریزی زبان فرانسیسی ءُ جاپانیاں ابید چینیانی واستہ مزنیں ارزشتے داریت۔ایشیءِ مستریں درور ایش انت کہ یورپ ءُ امریکہءَ رؤکیں چینی کارندہ انگریزیءِ دربرگءِ واستہ ٹیوشن دربر انت۔ یک سدّکیں ڈیٹا یےءِ رِدءَ چینی انچیں مزنیں کساسےءَ انگریزی دربرگءَ انت کہ ہما راج کہ بانداتءِ روچاں گیشترانگریزی دربروک انت آ چینی راج اِنت۔ایشیءِ مول ءُ مراد ایش اِنت کہ دانائیں راجاں ماتی زبانءِ ہواریءَ وہدءِ زبان وتیگ کُتگ۔
ما ءُ شُما گِندیں کہ دُنیا مرچی باندا نزّ اتکگ ءُ یک جہانی میتگے جٗوڑ بُوتگ۔ھمے میتگءَ گوں ھمگْرنچ بُوھگءِ ھاترءَ تْرند گامی ءُ نفسا نفسیءِ ھما مئیل کہ ودّان اِنت، چریشیءَ پد مردُم وتی دٗودمان، دٗود ءُ ربیدگ ءُ بُن ھِشتءَ چہ یکّر بوھان ءُ سِدان اِنت۔چُشیں وھدءَ مردُم ھمے ماریت کہ بائداِنت دُنیاءِ ھمک بنیادم دیمرئیءِ بازیں کنڈگاں بُرّانءَ وتی، دٗودمان، دٗود ءُ ربیدگ ءُ زبانءَ گوں وتءَ ھمگْرنچ بکنت ءُ پہ بلوچءَ اے گیشتر الّمی اِنت ۔

ماتی زُبان بِزاں ھما زُبان کہ مات ھما زُبانءَ وتی زھگءَ لیلو دنت ءُ چنڈین ایتءُ آئیءَ ھبر ھیل دنت۔بنیادمءِ ذہنی سفر ماتی زُبانءِ رھشونیءَ گوں بیت۔چہ ماتی زُبانءَ بنیادمءِ اَبرم پچ پُلّیت،شاھگان بیت۔بنیادمی چاگردءِ تہا ماتی زبانءِ اَرزشت سکّ بُرز اِنت۔ھما مردُم کہ وتی ماتی زُبانءَ گپّ جنت ، آ ھما چاگردئِ بہرے بیت۔ماتی زبان ھما زُبان اِنت کہ بنیادم جَوزگی دْروشمءَ گوں آئیءَ ھمگْرنچ بیت۔اے ھما زُبان اِنت کہ اگاں کسے وتی جندءِ زبانءَ یلہ بدنت ءُ دگہ زبانےءَ وتی ماتی زُبان بکنت تہ آدْروشمی رنگءَ زندگ وَ بیت بلئے جَوزگی رنگءَ گُنگ ، لنگ ءُ مُنڈ جٗوڑ بیت ۔زھگانی وانگ ءُ زانگ بہ بیت یا دگہ زانشتی چیز چو کہ سائنس، فلسفہ، منطقءُ نیکراہئِ رِدءَ ھم ماتی زبان جْوانیں کِردے پیش کُت کنت۔ ماتی زبان ایوکء َ یک زھگےءِ وانگ ءُ زانگ نہ اِنت، آئیءِ زِند ءُ زِندءِ باندات اِنت۔گون ماتی زُبانءِ ھمگْرنچیءَ یک مردُمے زُبان چاگردی، راجیءُ وتی جندءِ زِندءِ لٗوٹءُ گَرزاں پہریز اِت کنت۔

ھستیں وھدءَ مردُمءِ پگری رُدٗومءِ ھاترءَ ماتی زُبان سکّ باز الّمی اِنت۔
’’جرمن چانسلر ہٹلر وتی چارُوگی گَل ( جاسوسی تنظیم) گیسٹاپوءِ تہا مزنیں کساسےءَ جنیادمے بھرتی کُتگ اَتءُ ھمے جرمن جنیادمانءَ انگریزی زُبان ءُ دٗود ءُ ربیدگءِ ھیلکاری دئیگ بُوتگ اَت۔تاںکہ نوکیں گامگیج ءُ دگہ ھالاں تاں ہٹلرءَ سر کُت بکن انت۔برٹش کارندہ ءُ واکدار چرے گپّءَ ھبکّہ ءُ ھیرا ن اِتنت کہ ہٹلر چونیءَ آھانی چست ءُ ایر ءُ ھبر ءُ ھالاں چہ وھدءَ پیسر سَہی ءُ سرپد بیت۔ یکروچے پٹّ ءُ پُولی محکمہءِ سروکےءَ یک جنیادمےءِ چکاّس گِرگءِ ھاتر انٗوکیں رپکے درگیتک کہ اگاں فلاں جنیادم پہ راستیءَ برٹش یے تہ برجم داشتگیں مراگشءِ وھدءَ مردُمانی تہا چیرُکانی آئیءِ بڈّءَ سُوچنے گُتّ دَیگ بیت تہ آ، وتی برٹش زُبانءَ چیتک جنت ءُ زھر گیپت اگاں جرمن یے گُڑا الّمءَ گوں سُوچنءِ لگگّءَ کُوکار کنت ءُ چہ دپءَ جرمن زاھے کشّیت۔ھمے وڑ کنگ بُوت—– انچو کہ جنیادمءِ بڈّئَ پہ بے ھیالی کہ سُوچن گُتّ بُوت آئی جت بلاھیں چیتکے ءُ ماں جرمن زبانءَ زاھے چہ دپءَ کشّ اِتءُ ھما دمانءَ دزگِیر کنگ بُوت‘‘۔

چرے مسالءَ ھمے پدّر بیت کہ بنیادم ہر ھند ءُ جاگہےءَ بیت یا ہمینچو زُبان بزِانت بلئے وتی جَوزگانی درشانیءَ وتی ماتی زبانءِ تہا جْوانتریں رنگےءَ کُت کنت۔آ تُرین ھمینچو زُبان بِزانت…..بلئے ماتی زُبان گوں آئیءِ سما ءُ دَرسماءَ ھمگْرنچ بیت۔جَوَزگانی درشان ءُ درانگازی ھما دْروشمءَ جْوانتر بنت کہ آ وتی اسلیں کالبءَ بہ بنت….ماتی زُبان بنی آدمءِ مارِشتانی درشانءِ جْوانتریں وسیلگ اِنت۔
نوں ما وتی جاورءِ سرا بیچّار بکنیں تہ ما ہم کبگءِ رواجءِ دُمبالءَ وتی زبان بیحال کُتگ۔

بلوچی زُبانءِ سرا اے کسانیں وہدءَ کہ کار بُوتگ تہ کچّ ءُ کیلءِ ہساب ءَ سکّ باز کمّ اِنت ءُ معیار(Standered)ئِ رِدءَ چارگ بہ بیت تہ کوریں چمّءَ پِٹّ یے اَرس باز اِنت۔چوش کہ بلوچیءَ ادارہانی سرپرستی نیست ، اگاں گوںوتی کم گُشادیءَ سید ظہور شاہ ہاشمیؔ، مولانا ندویؔ، حاجی عبدالقیومءُ عطاشاد شادئَ کہ چیزے کُتگ اے آہانی عشق بُوتگ گوں زُبانءَ……….ءُ راستیں گپّ ایش اِنت کہ مئے راجی سروکاں وتءَ اے رِدءَ چَٹ بے ڈُبّہ کُتگ….ءُ بے چارگیں لس مہلوکءِ تہا اے زانت ءُ سرپدیءَ ودی کنگءَ مئے نبشتہ کار ءُ شاعر انگتءَ سد در سد سوبمند نہ بُوتگ اَنت کہ تاں لس مہلو کءَ وتی زُبانءِ ارزشتءَ وتی زُبانءِ چاپ ءُ شِنگ بُوتگیں کتابانی نیمگءَ نگاہے گْور بکنائین ایت۔ عطاشاد ہما جوانمرد ات کہ آئیءَ دگرءِ زبانءِ تہا وتی شہدیں زُبان انچو مان گیتک کہ مرچی آ زبانءَ بلوچیءِ بازیں لبز انچو وتیگ کُتگ انت کہ درآمد اش نہ لیک ایت۔بلئے ما انگتءَ اے گپّ گیشّینت نہ کُتگ کہ مئے وتی زگریں لبز کُجام اَنت…..اُردو زُبان کہ مرچی مئے سرءَ چو ڈالءَ نشتگ مئے زُبانءِ ہَڈّ ءُ پوستانی چونڈگءَ ہم سر نہ گْوزیت…بلوچیءِ لبزئۓِِ انچو ایر بُرتگ اَنت ءُ انگت باکارگے نہ جنت ءُ گُشیت کہ اے لبز فارسی اَنت۔انفرادی ءُ جتاہیں دْروشمءَ کار وَ باز بوہگءَ اِنت….بلئے شِنگ ءُ شانگی اِنت ….وہدءِ لوٹ ہمیش اِنت کہ یک انچیں بُنجاہے ٹہینگ بہ بیت کہ اودا جتا جتاہیں دَمگانی کُتگیں کار پہ زبانءَ کہ بوتگ انت یا بوہگءَ انت چِنگ ءُ یکجاہ کنگ بہ بنت چو کہ سید ریفرنس کتابجاہ یک بُنجل یے، مرچی اگاں کسےءَ پٹّ ءُ پولے کنگی اِنت تہ آئیءَ مزنیں تچ ءُ تانکے کنگی نہ بیت….گیشتر کتاب ہمودا دست کپ انت…..پہ زُبانءِ دیمرئیءَ یک لبزانکی آشوبے الّمی اِنت کہ ایشیءِ زلورت ہر وہدءَ مارگ بیت۔انگتءَ ہمے آشوب بِنا نہ بُوتگ۔۔۔۔