چندنیں ھیال ءُ گیر
نبشتہ کار :سنگین بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
انسان ءِ زندمان ءِ توک ءَ سک باز کارِست کئیت ءُ وتی کردار ءَ ادا کنت ءُ روت، سک باز تب ءِ مردُمانی گوماں ما دوچار کپیں کہ آ مئے زندگی ءِ مانا ءَ بدل کنگ ءَ پہ مارا کمک کن اَنت، جاھے مارا سبکے دے اَنت ءُ برے برے مارا انچیں راہ سوج دے اَنت کہ ما چہ زندگی ءَ بِہ گِندئے دربُرت نہ کُتگ اَنت” ھمے بازیں مردُمانی لڑ ءَ انچیں درور ھم ھوار بنت کہ آ مئے زندمان ءِ سرا چہ درستاں گیش سان دور دے اَنت، مئے تھنا زندمان ءِ بھرے نہ بنت، مئے زندمان ءِ جند بنت۔
لھتیں رمس تھنا کیلنڈر ءِ تہ ءَ نبشتہ بوتگیں چندے لمبر نہ اَنت، بلکیں انسان ءِ زندگ مانگ ءِ سرھال اَنت۔ ھزاراں زیبناکیں ساھتانی بندوکی ھمے گوستگیں وھد ءِ توک ءَ چیر، مئے بچکند، اوست، پہ ساھتے ءَ گل ءُ شاد بوتگیں ھما ندارہ، ءُ مئے دل ءِ دریکگ۔ کل ھما گوستگیں وھد ءِ میار اَنت کہ مئے انوگیں ساھتاں ملوری ءِ سیمسراں رسینگ ءَ پہ بلاھیں کردے پیلو کنگ ءَ اَنت “چوناھا مروچی بس ھمیش اِنت کہ زیک ءَ باندات اَت۔باندات ھمے مروچی اِنت زندگ مانگ ءِ یا بیگ ءِ نوکیں سکینے گون اَت ئِے۔ باندات کہ مروچی بوت ۔چو ھما زیک ءِ مروچی ءَ اِنت۔بس پہ ایشرا ھمے منتگ “اے بیت زیک بیت ءُ دگہ بانداتے ءِ امید ءَ بر نادیت۔بلے زیک بیگ ءَ گوں وت کبرستانے ودّین ایت کہ آ کبرستان امیت،سکین،تھتال،گیرام ،ساھت،ڈکّھ،گڑتّی،ابیتکی ایوکی، بےچاڑی،گرودی، ھدوناکی،تلوسگ،ھروچیں مرک ءِ ساھکندن ءَ ھوار زندمان ءِ دگہ ھزار رنگ ءُ زبیائی اے کبرستان ءَ آبات کن اَنت اے کبرستان ھروچ ودان بیت۔
باندا دگہ یک سالے سرجم بیت ءُ آ ساھتاں کہ من ءُ تو ھمدیوان اِت اِیں، آ روچانی توک ءَ گیشی اَتکگ، نوں گُشئے کلھے دل ھدوناک اِنت پہ تئ گندگ ءَ، ھوش ءَ من آں یل داتگ ءُ من آں نوں شریں دابے ءَ تئ ھبر گیر نیاھگ ءَ اَنت، تئ دروشم ءِ ٹِکّ ءُ نشان کم کم ءَ چمانی دیم ءَ لگوشان اَنت ءُ زرد ءِ بے تاھیری ودّان اِنت چو دیوانگے ءِ داب کہ ودار ءَ اِنت کد گوں مُلگِر ءَ دیم پہ دیم بہ بیت ءُ وتی باتِن ءِ زھراں گوں آئی نیست ءُ نابود کنگ ءَ بِہ ھلّین اِیت۔ من اِشکُتگ زمین ءِ شیدا پہ وتی دژمن ءِ گِندگ ءَ سک ھدوناک ءُ وداریگ بنت۔ باور کن من چِد ءُ گنتراں۔۔۔ سال گوستگ اَنت بلے آ ساھت مروچی انچو تاجگ اِنت کہ گشئے زی بوتگ۔ پرک بس ایش اِنت کہ آ وھد ءَ ما یکے دومی ءِ دیم ءَ اتیں ءُ مروچی مئے نیام ءَ دوری، ھاموشی ءُ دراجادگیں ودار اتکگ زمین ءِ رکگ ءِ جنگ ءَ کہ تو در کپتگ ئے گڑا من چے پئیم تئ مھر ءِ راھسراں وداریگ مہ باں۔ تو پہ زمین جنگ ءَ ئے ءُ من گوں تئ بکشاتگیں وداراں۔۔
زمین ءِ مھرانی سریچ مُدامی منی باتِن ءَ مان اِتگ، من زمین ءَ گوں وتی انْدر ءَ چو ماتی مِھرے ءَ یکوئی دوچار کپتگاں گِندئے تو کسے ءَ گوں بے کِساس مھر بہ کن ئے، ءُ تو اے مِھر ءِ کچ ءُ کیاس ءَ کدی کُت مہ کن ئے، ءُ تو اے ھم زانت مہ کن ئے کہ پرچا ھمے یکیں مردُم؟ پرچا دِگرے نا! ھزاراں ھیلہ ءُ بھانہ کن ئے تو گوں وَت ھزاراں نیمون ساچ ئے کہ اگاں اے مردُم تئ مھرانی نھاد ءَ آژنا نہ اِنت گڑا دِل چیّا دِگہ نیمگے نہ شوھازیت مھراں نہ پول اِیت ھمائی ءَ کہ تئ مھرانی لوٹے ھست۔” بلے تو بے سوب بئے پرچا تئ وَس ءُ واک ءَ ڈنیں چیز اَنت۔
ھمے داب ءَ زمین سَتَر وار ءُ بدھال بہ بیت مات ءِ وشبو چہ ھمائی کئیت۔ من زمین ءِ مھراں گیش پوہ ھما وھد ءَ بوتاں وھدے تو کوہ ءَ شُت ئے ۔ زمین ءِ جنگ وتی کُت ءُ درستیں وشنودیں زندمان ءِ ساھت پہ ھاک ءِ پھازگ ءَ کُربان کُت اَنت۔ گوں تئ جُنزگ ءَ من مُجتی وتی دل زمین ءِ کور، جنگل، کوہ ءُ بے آسریں کِشکاں پہ ساکمی ءَ دیست۔ من آں دُژمن ءِ ٹوپ ءُ بمبانی تواراں نہ گُڈینت، ناکہ آئی بیم نوں منی جان ءَ ھست اَت، گُشئے من دلیر بوتگ ئے اِت آں، کوھانی زیبائی کہ دیست، مُرگے ءِ کوکو ءِ برمش گوشاں کپت، یا پُلے دیست ماں باگے ءَ تَہ سما کُت کُل تئ بو ءَ کن اَنت، کُل تئ رنگ ءَ جنگ ءَ اَنت، درستیں ابرم ءُ زمین تئ جِند اَت۔ جاناں زِر ءُ زَمین ءِ مُچ زیبائی چہ تئ بو ءَ آژنا اِت آں من سما کُت تو بِہ بئے یا زمین ھرکجامی کہ دست بجناں جنگ ءِ بو ءَ کنت، ھما جَنگ کہ ترا کوھاں سر کُت ئے ءُ من آں گوں زمین ءَ گیش مھروان۔ اِے نہ اِنت کہ من آں زمین اَچ تو پیشتر دوست نہ بوتگ، بلے اِے الّم گُشاں اَچ تو رند شما دوئیں مات ءِ چھرگ ءَ جن اِت ءُ مات مُجتی اولی مِھر اِنت۔۔
کدی کدی من سما کناں مردمانی ھاتر ءَ مھر بس یکجاہ بوھگ ءِ نام اِنت بلے وھد مارا سبک دنت کہ مھر ءِ اَسل چکاس جتا بوھگ ءَ اِنت۔ وھدے کہ نہ گپ ءُ تران بیت، نہ دیوان ءُ نہ یک جلواناکیں بیگاھے ءِ گند ءُ ننّد ءُ ناکہ کئول ءُ کرار بیت، بلے انگتہ دل وتی وادھانی سر ءَ برجم بیت گڑا اے مھر ءِ راستیں دروشم اِنت۔
زندگی ءِ تہ ءَ برے برے مردم ءِ دیم ءَ دو زمہ واری پیداک بنت۔ یکے دل ءِ ذمہ واری اِنت کہ پہ مھروان ءَ دریکیت ءُ دومی ھما زمین ءِ ذمہ واری اِنت کہ آئی ءَ وتی پجار، زبان ءُ زند ءِ احساس داتگ۔ اے دوئیں ذمہ واری یکے دومی ءِ دژمن نہ اَنت بلے ھر دوئیں وتی جاہ ءَ ھژدری اَنت۔ انتزار پہ کس ءَ ارزان نہ اِنت۔ انتزار ءِ مول ءُ مراد ایوک ءَ وھد ءِ گوزگ نہ اِنت بلکیں گوں ھر گوزوکیں روچ ءَ اُمیت ءِ زندگ دارگ اِنت۔ اے ہما بے تواری ءِ سفر اِنت کہ آئی ءِ تہ ءَ چم دروازگ ءِ نیمگ ءَ چست بنت، گوں ھرچ آیوکیں ھال ءَ دل اجبیں مارشتاں چیر ءُ سر بیت ءُ تھنا دل ءِ آہ پشت کپ اَنت کہ ھر شپ آزمان ءَ سر بنت۔
مھروان، آ ساھتاں انگت وھدے من گیر بْیاراں تَہ پیشانی ءِ ھید گُشئے ھُشک بنت ماں جبین ءِ سرا ءُ چمّانی رژن نِزوردِلیں مِھروانے ءِ داب ءَ کہ دلاپ اِنت پہ وتی دوستدارے ءِ گندوک ءَ وداریگ اَنت کہ تو بیا ئے۔ تاکریچیں گم کہ ودار ءِ دمکاں دِلاں پیسکّین اِیت انگت مُلما نہ اِنت ءُ آ یکیں دمان ءَ شموشت نہ کنت کہ نگاھاں موسمے انگر کُتگ اَت ءُ چونی ءَ سرجمیں واب، مارِشت، ھیال، ءُ کئول پہ کلھے پورا بوت اَنت ءُ پَشت کپت تھنا لبز ءِ ودار ۔ ھما مھر ءِ ودار کہ گوں آجوئیں زمانگے ءَ بندوک اَت بلے یزیدیں وھدے ءِ تاراج ءَ مان پتاتگ اَت۔
دردانگیں مھروان، ساھت یا زندمان بِہ لیکاں ھما چندے مھری وشوابیں ھیالاں کہ پہ آھانی سرجمی ءَ من ءُ تو جھان ءِ دود ءُ دودمان ھَم کمار نہ کُتاں، گُشئے چہ انْدر ءَ مارا پیسر ءَ ساھگِر ءَ ھمباز اِتگ اَت، مئے ساہ ءَ دیر اَت کِہ در اَتک اَت ءُ روح ءَ بال کُتگ اَت۔ ءُ جون سردترتگ اَت کہ ھِچ چیز ءَ آھَرا اسر نہ کُت۔ نا شگان ءُ بیھاراں، نا تژن ءُ مھمیزاں ءُ نئیکہ جھان ءِ گُشتن ءِ ترس ماں دِل ءَ نشتگ اَت کہ مارا لگور بہ کنت۔ ھمے یکیں دمان ءَ جھان ءِ کُلیں وشیانی گرنچے ماں زرد ءِ باتِن ءَ ھالیگ بوت، کُلیں کئول ءُ وادہ پیلو بوتاں، کُلیں سوگِند آسر بوتاں، سرجمیں سمبھینتگیں واب پُرمانا بوتہ، مانا پدا ھما کہ مئے گُمان ءَ گیش زیبا۔ انچیں زیبائیں مانا کہ اود ءَ تھنا مھر ءِ سِپاھیگ گوست کنت۔
انچیں پُرلزتیں ساھت کہ ھِچّ چوشیں اھدے ءَ دوبر زندگ نہ بنت، انچیں دلکشیں ءُ زیباتبیں کترہ کہ ھمُک کترہ ءُ پاس ءِ ھیال ءَ کہ انسان کپ اِیت تَہ لنٹانی سرا بچکندے سھرا بیت ءُ اِے بچکند مارا مئے سوبمندی ءِ ھیال ءَ گیج اِیت۔ من کِہ اولی وار ترا دیست من بے مارِشت اِت آں۔ من نہ وتی گل بوّگ ءِ کساس ءَ ترا گُشت کنگ ءَ اِت آں ءُ ناکہ ترا چے پد آیوکیں سکیانی بابت ءَ جیڑگ ءَ اِت آں۔ من تھنا تئ بچکنداں چارگ ءَ اِت آں، کِہ لنٹانی سرا درا اِت آں ءُ منی زِرد ءَ وشنود کنگ ءَ اِت آں۔ بَلے تئ چمانی ویرانگی اَچ من چیر نہ اَت۔
من ترا باتِن ءُ زاھِر ءَ ھردوک ءَ چکاسگ ءَ اِت آں۔۔ تئ دو ساھت ءِ چندے دانک، تئ دیدار، تئ ھستی، تئ بچکند، تئ سارت ءُ ھونکیں تب ءُ تئ میزریں ھیال ءِ گِندگ ءَ رند، ترا سما کنگ ءَ رند من تھنا ھمے گُشاں تئ وژبو انگتہ منی اوتاک ءَ پشت کپتگ تئ بچکند منی گمیگیں زرد ءَ کندین اِیت ءُ تئ ھستی اِنت کہ نوں من آں گُشئے وتی اِے بے رنگیں زندمان گیش دوست بْوان اِنت، من گوں ترا گیش زِندگ بوّگ لوٹاں ۔ ترا گیش مِھر دیگ لوٹاں، ءُ گوں تو داں اَبد انچُش مھروانیں زندمانے ٹَھینگ لوٹاں۔۔۔ جاناں ترا تھنا ھمے گُشاں: تو وت ءَ ایوک مہ لیک ۔ آ وھد ءَ کہ تو وت ءَ را ایوک نہ لیک اِت ءُ مارت اے کوڑھیں امروز ءَ،کوہ ءُ گیابان ءَ کسّے ھست کہ پہ تو زندگ اِنت وتی ھرچ ساھت ءَ گوں تئی ھیالاں گْوازینگ ءَ اِنت۔پہ تو زند ءِ ھرچ چیز ءَ یل کت کنت ۔ گُڑا منی زند ءِ ھالیگی ھلاس بیت۔
مرچی پدا جون ءِ گُڈی شپ اِنت، چندے وھد پیسر ھمے ساھتاں ما ھوار اِت اِیں بلے مروچی ما یکے دومی ءَ چہ دور ءُ گستائیں بلے مھر مئے ھمراہ اِنت۔ مئے اولی دیوان ءِ یات انگتہ مئے نیام ءَ ھست بیت۔ لہتیں دوری تھنا بدنانی گستائی اِنت دِلانی اناہ ۔ راستیں مھر گوں وھد ءُ دوری ءَ نِزور نہ بیت بلکیں ھر روچ گوزوکیں روچ ءِ ھمراھی ءَ گیش مھکم بیت۔
جاناں، ترا ھمے گْوش آں: مروچاں زندگی پہ من سک تنگ تر اِتگ، ءُ ھمے تنگتِرگ ءِ سوب اِنت کہ جیڑہ ءُ جنجالاں گیش کُتگ، بَلے دل انگتہ پہ ترا ھُل کنت، انگتہ من آں گنوک کنت ھما راہ ءُ راھبندانی وتی کنگ ءَ کہ منی نہ اَنت، ھما میتگ ءِ روگ ءَ کہ تو اود ءَ تر ءُ تاب کتگ، ھما بنچے سرا نندگ ءَ کہ یک وھدے تو اود ءَ کلاس گیپتگ، شال ءِ ھما دمکانی یلچری ءَ پہ سکین دنت کہ تو اود ءَسنگتانی میان ءَ کند اِتگ ءُ تئ سگریٹ ءِ دوتاں جھان پہ دمانے اندیم کُتگ، من آں وَ پہ تئی نیمچَمّی ئیں چارگ ءُ لجوکئیں بچکنداں ھم زھیر کنت۔
دل من آں ھورسا کنت پہ ھما مردمانی گِندگ ءَ کہ تئ زندمان ءِ بھرے ھستاں۔ بلے مروچاں ھمے راہ ءُ دگانی یا دمک ءُ آبشارانی چارگ ءَ اگاں من سر بِہ گراں گڑا ابیتکی ءُ بے چاڑی منی سرجمیں بدن ءَ چاگرد کنت۔ دور دور ءَ چاراں داں تئ بچکندے ءِ درائی اِنت ءُ کشک ویران اَنت۔۔ تئ مھر ءِ شکست اِنت کہ نوں من آں بے ترا ھچی دوست نہ بیت۔ ھالی ئیں دمک ءُ بندیں دریگ ءِ پئیم ءَ اِنت زندگی۔ تئ ھالے کہ کئیت دل دریکگاں شموشیت ءُ تو کہ درا مہ بئے داں چمدیستیں مردماں مئیم نہ کناں۔۔ بلے نوں جاوراں گنداں گڑا من آں تو کازی ئے پربند ءِ وڑا جورجواب گندگ ءَ کائے ۔
“کازی ڈیھ ءِ درد ھمینچو نازرک اَنت”
“رنگ اناری زلپ شپاری یل داتگ”
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت-