ایڈورڈ سَھید: پَنجاپی دانِش ءُ بلوچ ءِ سِلاہ بَندیں گھگیری
نبشتہ کار: کمبر کیا
دی بلوچستان پوسٹ
(اولسر ءَ ربیکا روتہ ءِ نِبِشتانکے زُرتگ، بلے آئی ءِ ھَمُک گالرِد زیرگ نہ بیتگ ءُ بازیں گالرِد تَشریھی ھِساب ءَ رجانک کنگ بیتگ اَنت، ساری ءَ ما ربیکا ءَ زیریں ءُ پَد ءَ دیمتر ءَ رویں بلوچستان ءِ تہ ءَ اوں کائیں)
گَزہ ءِ تہ ءِ چُکچینی وَ پَدّریں، دانشورانی کامِلیں تَبکھے، گوں وتی کارآمَدیں ادارھاں تَبا کنگ بیگ ءَ اَنت، ءُ بازیں استان ھَمے چُکچینی ءُ تَباھی ءَ زَرّی ءُ لشکری کمک دیگ ءَ اِنت، تَماشاھی ئیں۔ ازرائیلی لَشکَراں گوریچانی کوریا ءُ مَگرب ءِ جوڑ کُتگیں سِلاھانی وسیلہ ءَ گَزہ ءِ سجھیں دربرجاہ تَبا کُتگ اَنت۔ الاکسہ شھدربرجاہ، الازھر شھدربرجاہ، الکدس اوپن شھدربرجاہ، پلستین ٹیکنیکَل کالِج، پلستین شھدربرجاہ، پلستین کالِج آپ نَرسِنگ، یا ھَسن سانی شھدربرجاہ آپ اِگریکلچَر ءُ اِنوائِرنمِنٹل سائنسِز بہ بیت۔ البَت آیانی بُرّ ءُ گاٹ وَ تَبا بیتگ اَنت، بلے پَلَستین ءِ تہ ءَ ماس اسکولِنگ تَنے وھدی اوں جاری اِنت۔ گوستگیں دو سالانی تہ ءَ چُکچینی ءِ بگیری ءَ دانشورانی کِرد وَ پَدّر اِنت، پمیشکا آیانی نِشانگ کنگ ءُ کُشگ بَرجم اِنت۔ البَت ازرائیلی لَشکَراں دھوا کُتگ، آیاں شھدربرجاہ گوں ھمّاس ءَ مِڑگ ءِ ھاتر ءَ تَباہ کُتگ اَنت، بلے در اسل ءَ آیانی ارمان، اجتماھی یاداشت ءِ زندگ داروکین ءُ زانت ءَ گھگیری ءِ تہ ءَ مٹ کنگ ءِ ھُنَر سوج دیوکیں دانشورانی کُشگ بیتگ، ءُ دوھزار ءُ بیست ءُ سے ءَ بگِر داں دوھزار ءُ بیست ءُ پَنچ ءَ تَنے وھدی ازرائیلیانی اُرشاں ھزار ءَ گیش اُستاد ءُ بے کِساس ءَ نودرَبَر کُشگ بیتگ۔ لبز ء ”اِسکولاسٹیسائیڈ“ (schoolasticide)، پَلَستینی زانتکار کرما نبولسیءَ، دوھزار ءُ نو ءَ کارمرد کُتگ، ءُ مَرچی ایشی ءَ را ازرائیلیاں یَک نوکیں شِگلے داتگ، ءُ نوں چِد ءُ دیم شُتگ ءُ Genocidal epistemicide ءِ رَنگ ئِے زُرتگ۔ اِشی ءِ مَستریں ارمان تھنا ھستیں زانِشتی نِزام ءِ ھَلاس کنگ نہ اِنت بلکیں ازرائیلی لوٹاں پہ پَلَستینیاں داں باندات ءَ اوں زانِشت پَش مَہ کپ ایت۔ پَرے جاورھالانی دَرگت ءَ مَگربی بازیں دانشورے وَتی اِکلاکی لوٹاں پیلو نہ کنگ ءَ اِنت، چریشیءَ مَستِر چرایانی نیمگ ءِ یکوی یَک پھناتی راستی چارگ بنت، لھتے راستین ءَ گُش اِیت آیاں بے ریائیں شِزا دیگ بیت، لھتے ءَ اِنام دیگ بیت، لھتے ھَردیں چُکچینی ءَ نگَد کَنت آ راجی جان سلامتی ءِ ھاتر ءَ ”ھَترہ“ پھمگ بنت۔ دوھَزار بیست ءُ سے ءَ مگرِب گوریچانی امریکہ ءِ بازیں دانشور، ھَردیں پَلَستینیانی ھَکّ ءَ گپ کَن اَنت، آ زندانی کنگ بنت، کانودی جیڑھانی آماچ کنگ بَنت، یا سَرجم ءَ سوشل بائیکاٹ کنگ بنت۔ ھَردیں برتانیہ ءِ تہ ءَ ”پَلَستین ایکشن“ نام ئِے یَک پُرایمنیں پَتّرے پہ پَلَستینیانی پلّہ مَرزی ءَ اڈ دیگ ءَ بیت گُڑا ھزارانی کِساس ءَ مَردُم دَزگیر کنگ بَنت۔
انّوئیں جاورھالاں، لِبرل ڈیموکریٹانی دِل ءَ چُکچینی یَک روزینی کارے، ءُ زھرشانی مَنہ کنگ بیگ ءَ اِنت، گُڑا دانِشورانی زِمّہ واری چے بیت کَنت؟ ما آیانی تواراں ماں کُجا گوش بِداریں، رپھت الھُریر، (دسمبر، دوھَزار بیست ءُ سے ءَ ازرائیلیانی اُرشاں جنگ بیت)، شائریں مَردَک سَلیم النپاز، ھُمر ھرب، یا پوٹو تاکار پاتمہ ھسونہ بہ بیت، ھَمے زال ءَ مَرگ ءَ ساری گُشتگ اَت، ”انچو مَن مِراں، من لوٹاں مَنی مَرگ داں سرجمیں دُگنیا ءَ سَر بہ بیت، ءُ مَن مَرگ ءَ پَد اوں انسانی گوستانک ءُ دومیانی یاداشتانی تہ ءَ زندگ بہ باں۔ اگاں دانِشور بیگ ھَمے مَردُمانی میراسانی زندگ دارگ اِنت، گُڑا آیانی ”اِسکولاسٹیسائیڈ“ کنگ ءَ، مئے کوپگانی سر ءَ چونیں زِمّہ واری ایر کُتگ؟ پَرے جُست ءِ پَسّو ءَ ما ایڈورڈ سَھید ءِ دَر ءَ بُہ ٹُکّین ءُ پَسّو آئی ءِ پگر ءِ تہ ءَ دَزکَپ ایت، آئی ءِ نِزر ءَ، دانشور گوں یَک اجتماھی جُنزے ءَ ھوار بیگ، ایردستانی توار بیگ، ءُ بَرے بَرے وَ تھنا بیگ ءُ پَد ءَاوں راست گُشگ ءَ دائِم جریدَگ بہ بیت۔ یَک دانشورے ءِ پَجّار مُدام گوں نَگدی سَما ءَ بَندوک اِنت، آ ارزان پَسَندیءَ، نَہ تپّاستگیں ھبر (clichés) اں، ءُ گالبیں بیانیاں نہ مَنّ ایت۔ پَرے ھاتر ءَ سَھید ءَ وَت اوں پَلَستینی یے بیگ ءِ جُرم رَس اِتگ، ءُ آئی ءَ سَداں سکّی ءُ سوری دیستگ، ءُ آ نوزدہ سَد ءُ نود ءُ سے ءَ ھَردیں ”ریتھ لیکچَرانی“ ھاتر ءَ یَک مُکرّرے ءِ بِستار ءَ گچین کنگ بیت گُڑا رَسانکدَر ءَ آئی ءِ گیر جانبدارے ءِ سر ءَ بے رِیائیں جُست پاد کنگ بیت۔ پہ آئی ءَ درانڈیھی تھنا زمینی دوری یے ناں بلکِیں یَک دِماگی کیپیتے بیتگ۔ وَت ءَ ایوک ءَ یَکّیں پَجّار ءُ یَکّیں نِزامے ءِ تہ ءَ نہ جوڑینگ ءِ مارِشت دانشور ءَ مُدام نگدی ءُ آزات جوڑ کَنت۔ بَہ گُپت ء سَئید، دانشور ناانساپیانی بگیری ءَ ”مھلوکی دیدانک“ ءِ مُتھرِک کنگ ءِ تہ ءَ مُدام بے سوب بنت۔ آئی ءِ ھَمے دھواہ گَزہ ءِ تہ ءِ دو سالی ئیں واکِھاتاں پَکّا کُتگ۔ آئی ءِ نِزر ءَ دانشور مُدام یَک یاگی ئیں مَردُمے، ھمے ھاتر ءَ آ یکّوی گِرامشی، رَسل ءُ سارتر ءِ رنگیں شَکسیتانی توسیپ ءَ کَنت، آیانی آواز ءَ ماں دلیل ءُ مَنتکاں گیش سان دور داتگ، پمیشکا دانشورانی کار تھنا ”چے“ گُشگ نہ اِنت، بلکِیں ”چوں“ گُشگ اِنت۔ سَئید، دانشور ءَ یک ناسرجمیں وجودے (entity) سَرپَد بیت، بزاں دانشور ءَ وتی زاتی ءُ راجمانی زِمّہ واریانی میان ءَ یَک تَوازنے داران ءَ زوراک ءِ نہ مَنّگ ءُ ایردست ءِ ھمرائی ءَ اوشتگی ئیں، ھَمے آئی ءِ اِکلاکی گچین اِنت، ھَمے گچین تُری سَتَر گران بہ بیت، بلے آئی ءَ کنگی اِنت۔
سَئید ءَ، ”اوسلو اَمن منّگ نامہ“ اوں نَہ مَنّ اِتگ اَت، پَرے سوب ءَ آ وتی سجھیں زند ءَ دَر پہ دَر اَت۔ آئی ءِ نِزر ءَ، اوسلو منّگ نامہ، پَلَستینیانی بَھر ءُ بانگی ءُ کَبزہ ءَ گیش مھکم کنگ ءِ یَک وسیلہ یے بیتگ۔ آ ماں پَلَستینی کِیادت ءَ کِرّ بیت ءُ توکی نگدکارے ءِ بِستار ءَ یَک مُزاھمتی دانشورے (Oppositional Intellectual) جوڑ بیت۔ سَئید ءَ، پرانز پینن ءِ درور اوں داتگ، بزاں ایردستیں راجانی تھنا جھگیری کنگ مَکسَد (enough) نہ اِنت، بلکِیں ھَمے زوراکی گوں دومی دُنیا ءِ ایردستانی جاورانی گوماں جوڑینگی اَنت ءُ ھَمے زوراکی انسانی تَنازِر ءَ چارگی ایں۔ ”کَنٹرپَنٹل پگر“ موسیکی ءِ یَک گالبندے، بزاں یک پجّیگ ءَ جُتا جُتائیں آوازانی گوشدارگ، ھَمے رنگءَ، ھَمے ”کَنٹرپَنٹل پگر“، کاسموپولیٹن دانشورے ءِ مَستریں اِکلاکی زمّہ واریاں چہ یَکّے، آ یکّیں وھد ءَ جُتا جُتائیں راجانی تواراں گوش بِہ دار اِیت ءُ اے چیز ءَ اوں بِہ چار اِیت باریں ھَمے راج کہ آئی ءِ سر ءَ زوراکی بیگ ءَ اِنت، آیا ھَمے راج وَت دومیانی سر ءَ زوراکی نہ کنگ ءَ اِنت؟(داں اد ءَ چے ربیکا ءِ نبشتانک ھلاس بوت، نوں ما بلوچستان ءَ کائیں، مُھمّد ھامر ھُسینی نامیں مردَکے ھست، چَم ئِے یکوی پنجابی پیٹی بورژوازی دانش ءَ سکّ اَنت، اد ءَ ما آئی ءِ نبشتانکے، “بَیانییانی کوریں دانِش“ زُرتگ ءُ آئی ءِ گچینی ئیں گالرِد رجانک کتگ اَنت)پاکستان ءِ تہ ءِ چَپّیں باسک ءِ، ءُ راستیں باسک ءِ، ھردکانی مھنا یکّ اِنت۔ پَرک بَس ھَمیش انت کہ چپّیں باسک اوگام جَنت، ءُ راستیں باسک ”اکلاک“ ءُ ”ایمنی“ ءِ پوشاک ءِ تہ ءَ ھَما یکّیں بیانیہ ءَ ترّین ایت۔ ھردیں بلوچ سرمچاراں جھپر ایکسپریس آئی جیک کت گڑا پنجابی پیٹی بورژوازی دانش ءَ بلوچ سلاہ بندیں گھگیری انچو چار اِت گُش ئے آ ماں آزمان ءَ کپتگ، آیاں ”رَدّ ء امل“ ماں ”ھَمَل“ ءَ جُتا کُت۔ (یک گپے وَ تچک بہ بیت کہ بلوچ جھد ءَ ”رَدّ ء ھَمَل“ ءِ نام ءِ دیگ وَت یَک بییمانی ءُ نااِنساپی یے)، رِیاستی زوراکی ءِ ترسناکیں گوستانکی رَبیت، یا وَ ماں آئی ءِ پُژدَر ءَ کَشّ اِتگ، یا وَ ”دوئیں نیمگاں تشدّد بیگ ءَ انت“اے یک گالرِدے ءِ تہ ءَ کَسارت کتگ۔ اے تماشا ءِ چارگ ءِ تہ ءَ ھما مردُم اوں گون انت کہ آیانی زُبان ءَ مُدام ھالمی دانشورانی نام چو تَسبیھ ءَ وانگ بنت۔ سَئید ءُ آورڈ زِن بہ بنت یا نوام چومسکی ءُ جان پِلگر بہ بنت۔ پنجابی دانِش یکوی ھمیشانی ھوالہ ءَ دینت ءُ وت ءَ ”ھالمی انساپ“ ءِ جھگیر سرپد بنت، بلے ھردیں بلوچ راجی تھریک ءِ سیاسی ءُ سلاہ بندیں گھگیری ءِ جست کیت گڑا ھمے مردم وتی دیم ءَ ترّین انت ءُ ”ریاستی بیانیہ“ ءَ کوپگ دینت۔ آ پلستین، ویت نام، الجزائر، کشمیر، تلنگانہ ءُ آدی واسیانی گھگیری ءَ توسیپی نگاھاں انچو چار اَنت گش ئے دنیا ءِ راجی آزاتی ءِ تھریکانی تہ ءَ ھچبر ھِچ رنگیں گڑ ءُ مَنجی نیتکگ، گش ئے ھچ جاہ ءَ سلاہ بندیں جدلانی تہ ءَ ”سویلین“ نشانگ ءَ نیتکگ اَنت۔ مستریں تزاد وَ ھمد ءَ سرکشّ ایت، ھمے مردمانی زبان ءِ تہ ءَ گزہ ءِ چکچینی ءُ ازرائیلیانی زوراکی ءِ بگیری ءَ پلستین ماں درستاں سربَر ءَ انت، البت اود ءَ اوں ھمّاس ھستیں، آئی ءِ سر ءَ مدام سٹیزنانی ھونانی زِمّہ واری ءِ بُھتام جنگ بیت۔ ھمے رنگ ءَ، ھمے مردم ”کشمیریانی راجی آجوئی ءِ جُست“ ءَ بنکی سرپد بنت، البت کشمیریانی تھریک ءِ تہ ءَ جِھادی ءُ پرکہ پرست مذھبی جنونی ءُ کانٹیانی پُرتشددیں سیاست گندگ ءَ کیت، بلے ھردیں بلوچ ءِ باری کیت گڑا آیانی رھبند ناگت ءَ مٹ بنت، اد ءَ آیاں تھنا سویلین یات بنت، ریاستی زوراکی،بلوچ ءِ چکچینی، آوارجنی، رسانکدر ءُ انٹرنیٹ ءُ نیٹورکانی بلیک آؤٹ میم نئیت، اد ءَآیاں گوستانک ءِ زمزیل میم نئیت، تھنا زمزیل ءِ توار گوشان ئِے کپ ایت، آ توار اوں یک نیمگی توارے۔
آیانی دو تَل ءُ دوپوستی اد ءَ اوں زاھِر اِنت، ھَردیں ارون دھتی راہ ھِندوستان ءِ جَنگلاں روت ءُ ماؤسٹاں گوں وھد گوازین ایت ءُ پَد ءَ وتی گوازینتگیں روچانی یاداشت (واکِنگ وِد دی کامریڈز) ءَ نِبشتہ کنت گڑا بے کساس ءَ آئی ءِ توسیپ کنگ بیت، ”واہ، زال ءَ چونیں دلے مان، راست ءَ نبشتہ کنت، ایردستانی ھمراھی ءَ اوشتاتگ“، بلے ھردیں آ وتی گدار (the Ministry of Utmost Happiness) ءَ نبشتہ کنت ءُ آئی ءِ تہ ءَ کشمیر ءُ ھندوستان ءِ ”political margins“ آنی، رنج ءُ گھگیری ءِ بیانیہ ءَ زیر اِیت تہ کتابجاہ ءُ لبزانکی دیواناں آئی ءِ سر ءَ مُھر جنگ بیت۔ بزاں ارون دھتی راہ ءِ ”ھندوستانی زیردست“، مئے لبزانک ءُ ترانانی مھکمیں بھرے گندگ بیت۔ ھمے چم، ھمے زبان، ھمے انسانی اگبالانی منّوکیں دل، تھنا سیمسراں ڈن ءِ زیردستانی ھاتر ءَ دریک دریک کنت، ھندوستان ءِ تہ ءِ جوابی تشدد، سلاہ بندیں گھگیری ءُ ریاستی زوراکی ءِ سیادی ءَ گوں سیّاک ءِ تہ ءَ چار اِیت، ءُ پُژدر ءَ روت، بلے ھردیں بلوچانی باری کیت تہ آ سیّاک ءَ ڈن درکیت، پد ءَ ناں گوستانک، نِہ جُست، ءُ نِہ پٹءُپول پَش کپ ایت۔ چم وَ پچ انت بلے چارگ منہ اِنت، زبان وَ آزات انت بلے راست ءِ سر ءَ بندش انت، شَرّ ءُ شِرّ ءِ سِنچ وَ ھست انت بلے بلوچ سیمسراں ڈن، ھَمے ”بیانیہ آنی کوریں دانِش“ اِنت۔(چَرے نبشتانک ءَ ابید ما ھامِر ھُسینی ءِ نبشتانک، ”جَدید استان، سلاہ بندیں جُھد ءُ بلوچ راجی جُست“ ءِ اوں لھتے گچینی ئیں گالرِد زُرتگ)بلوچ سلاہ بندیں جھد ءِ درگت ءَ پنجابی پیٹی بورژوازی دانش ءِ ھیال وازہ انت؟ ھردیں بلوچ سلاہ بندیں گلے زورگیریں پاکستانی لشکر ءِ سر ءَ اُرش کنت گڑا آیانی گپ ھَمیش انت کہ مرچی ئین جدید استانانی بگیری ءَ ھچ رنگیں سلاہ بندیں جھد سوبمند بیت نہ کنت، ھمے رنگ ءَ بلوچ سلاہ بندیں جُھد نِہ تھنا سوبمند نہ بیت بلکیں آئی ءِ تاواناں بزّگیں بلوچ گِرنت۔ پَرے دلیل ءِ ھکّ ءَ آ جدید ٹیکنالوجی، ڈرون، سیٹلائٹ سَرویلِئنس ءُ زَرّی گواجِن، بیانیہ ءِ سر ءِ کنٹرول ءُ ھالمی سپارتی پُشتیبانی ءِ ھوالہ ءَ دینت۔ ھَمے مُوکّپ ءِ مھکم کنگ ءِ ھاتر ءَ آ مدام مگرب ءِ درور ءَ دینت، ھاسکار اسپین ءِ سوبہ پائس باسکو ءِ تہ ءِ پُرکاریں سلاہ بندیں گَل ای ٹی اےء، آ مدان مدان ءَ مرچی نزور ترّ اِتگ، بلے بلوچستان ءِ تہ ءَ پاکستان ءَ ”تھنا“ سیاسی گھگیری ءِ سجھیں دَر بند کرتگ اَنت، ءُ پاکستان ءِ تہءَ یک شرّیں پاکستانی یے بیگ ءِ مھنا، یکّے وَ مُسلمانے ءِ بیگ ءَ انت ءُ دومی اردو زبان ءَ ھبر کنوکے۔ دومی، اگاں جدید ڈرون، سرویلیئنس ءُ ٹیکنالوجی ءِ مَنتک دیگ بیت گُڑا وَ الجزائر، ویت نام، ءُ آئرلینڈیانی راجی آجوئی ءِ تھریکانی سوبمند بیگ ءِ اولی نوبت ءَ نہ بوتنی ءِ جار جنگ بوتیں۔
آسر
مُھمّد ھامر ھُسینی ءِ جِند ءِ سر ءَ اوں نگد ءِ جئوازت پَش کپتگ۔ ”ھردیں سیاسی راہ ءُ دَر بند بہ بنت، اِھتلاپ ء دیدانک جُرم بہ بیت، لس مردمانی توار سیکورٹی جیڑہ یے بہ بیت، گڑا اود ءَ سلاہ بندیں گھگیری ءِ جھہ جنگ ابرمی انت“۔ انسان ءَ وَ وڑے ناں وڑے ءَ وتی مکسد گرگی انت، اگاں پہ سیاسی گھگیری ءَ نہ رس اِیت گڑا پہ سلاہ بندیں گھگیری ءَ گرگ ءِ کوشش ءَ ئِے کنت۔ گوْنے گپاں مردم گند اِیت کہ ھامر ھُسینی یکّے وَ بلوچ ءِ سلاہ بندیں گھگیریءَ مَستریں ”رَدّ ءھَملے“ سرپد بیت، بلے آئی ءَ زانگی انت کہ بلوچ ءِ کِرّ ءَ ”سیاسی گھگیری ءُ سلاہ بندیں گھگیری“ ءِ میان ءَ ھِچ رنگیں پَرک ءُ دَرک نیست، ھردو یکّیں اشتانہ ءِ دو دیم انت، مَرد وَت اوں ھمے ھبر ءَ کنت کہ بلوچ ءِ جیڑہ ءِ پھمگ ءِ ھاتر ءَ پُژدر ءَ روگ ءُ گوستانک ءِ دَر ٹکگی انت، لھذا آئی ءِ جند ءَ اوں پُژدر ءَ روگی ءُ گوستانک ءِ در ٹکگی اَنت، پرچاکہ بلوچ ءِ کرّ ءَ سلاہ بَندیں گھگیری ءِ کَنسِفٹ زیک ءُ مرچگینے نہ انت، بلکیں بلوچ ءَ انگریزانی برھلاپءَ اوں سلاہ بندیں گھگیری کتگ، ءُ پاکستان ءِ بگیری ءَ وَ بلوچ ءَ اولی روچ ءَ سلاہ بندیں گھگیری ءِ گام چِست کتگ۔ دومی، آ تنے وھدی اوں بلوچ ءِ جیڑہ ءَ پاکستان ءِ ”توکی جیڑہ“ یے زیرگ ءَانت۔ سیمی، آئیءَ پَنجاپی دانش ءِ ھَمے جَدید استان ءِ دروَر داتگ، گڈا باید اِنت آ ایشی ءَ چُش بَہ دار اِیت(کاؤنٹر بہ کنت)، ھَمے جَدید اِستان ءِ سَما بلوچ ءَ اوں ھستیں، پمیشکا نوں بلوچ اوں ڈرون، ءُ جُتا جُتائیں ٹیکنالوجی ءِ کارمَرد ءِ نیمگ ءَ رَوگ ءَ اِنت، بلے نوں چے گش ءَ اِنت، اد ءَ ناں گھ گھتر اِنت، نِہ کسِرکند “ ءِ جیڑہ اِنت۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت-