TBP Balochi

ذہنی گُلامی ءِ اثرات

ریاض بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ 

راجی گُلامی ہرچ چاگرد ءَ گوں وت مزنیں ھوپ ءُ الّت ءِ ہمبراہ کاریت، مردماں پگری حوالہ ءَ ہم غلام جوڈ کنت. پگری گُلامی ءِ بازیں نشانی بنت ھنچو کہ مردم وتی دود و ربیدگ ءَ ویل کنان کنت، وتی پت پیروکی نام آں پہ وتی آؤکیں پدریچ ءَ بِر کنگا لج کنت، اگاں میتگ آں چہ شہراں یا دگہ دیار آں در کپنت وتی پُچ و پوشاک آنی گوَر کنگءَ میار کن انت. وتی زبان ءَ گپ کنگا عیب سمجھنت. وتی وار و گریبیں سیاد و وارث آں پجا نیارنت. وتی ساز و دھن آنی گوشدارگ ءَ عیب و دگرانی سوت و ساز آنی سرا ناچ کنگا فخر سمجھنت. اے الّت شرو ءَ کم کم ءُ پدا اگاں گرو دار اش مبیت گڈا ہمروچی زند ءِ بہر جوڈ بنت، انچو انچو مردم چہ وتی راجی سیمسر آں دور گسر کپاں بنت.

راجی گُلامی ءِ سوب ءَ ذہنی گُلامی ءِ بیماری ءَ ملک ءَ نشتگیں مردماں دگہ رنگ ءُ درانڈیھ ءَ نشتگیں مھلوک ءَ گوں دگہ رنگاں شکار کنگا انت ءُ مردمانی ذھن آں بیماری ءَ انچو گوَر جتگ کہ بازیں مردم آں سما نیست ءُ ملکا نشتگیں بازیں مھلوک ءِ پہ ترس اے بیماری ءَ وت بگل گیر کنگا انت ءُ اشی ءَ مجبوری ءِ نام دئیگا انت.

وھدے تو چیزے سال ساری ءِ چاگرد ءَ گوں انوگیں چاگرد ءَ دیم پہ دیم کنے گڈا ترا پہ سمجھگا ھچ دیر نہ لگیت کہ مے چاگرد ءَ بیماری ءَ کجام تک و پہنات آں گوَر جتگ. گوں سادگیں لبز آں چیزے مِسال شمے دیما ایر کناں.

ھو راستے کہ بلوچ ءِ لہتیں روایات پد منتگیں پگر ءِ پیداوار انت، بلے اشی مطلب اے ہم نہ انت کہ تو وتی چُک نام ءَ بالاچ ءُ چاکر ءِ بدل ءَ انضمام الحق و حمدان بکن و جنک نام بانڈی ءُ گوھَر ءِ بدل ءَ میرا و ریما بکن.

من روایت پرستے نہاں و ناکہ چشیں روایت داروکیں مردےِ آں. وت در ملکا درانڈیہی زند گوازینگا آں بلکہ بلوچی پُچ و پوشاک ہم آ رنگا کہ دل لوٹیت پوشت نکناں بلے وتی کش گوَر ءِ بلوچ آں یا ملک ءِ چاگرد ءَ اے رنگ ءَ ذہنی گُلامی ءِ بیماری ءِ اثرات آنی سوب ءَ بدلی ءَ کہ گنداں دل ءَ کُہت بیت.

گپ پچ ءُ پوشاک ءِ دود ربیدگ ءِ ءُ وتی ماتی زبان ءَ گپ کنگ ئے یا نویسگ ئے تہنا نہ انت. گپ وتی اصل ءِ وتی جند ءِ زورگ ءُ نزورگ ئیگ انت.

در ملکاں جہہ منندیں بازیں بلوچ وتی بلوچ بوگ ءَ بلکہ کم لیکنت یا احساسِ کمتری ءِ شکار بنت بلے وتارا بلوچ گشگا عیب سمجھنت.

مردمانی یک پُشتے ہم بر نہ ترّ اِتگ کہ در ملکاں اتکگ انت پت ءُ مات اش انگتہ دری زبان نہ زان انت بلے چک وتی زبان ءَ گپ کنَگا عیب سمجھنت ءُ پدا ہمیشانی بازیں کماشے کہ دیوان آنی توکا نندیت ٹہک دنت ءُ وتی راج ءَ کم لیکیت، وتی راج ءِ بزگی ءُ لگتمالی ءِ سرا کندیت. بلے منی نزّ ءَ وار ءُ غریب ہمے وت انت کہ بے کس ءُ وارث انت، بے زبان و دود انت. زر ءُ دولت ءِ نہ بُوگ واری ءُ عیب ءِ نہ انت.

ملکا نشتگیں بازیں بلوچ چہ اے ذہنی بیماری ءَ ہم سک باز اثرمند بوتگ انت. پہ وتی ساہ ءِ رکینگ ءَ وتی چکاں بلوچی نام بر نہ کننت، پاکستان زندہ باد ءِ گُشگ پرما انت. ریاستی دلار بوگ ءَ فخر سمجھنت، گشی “ھو واجہ من پلان کیمپ ءَ کرنلے پجاہ کاراں اگاں ترا کارے کپیت من حاضر آں” بلے ہمے واجہ تئی میّت ءِ قبر ءَ ایر دئےگا ہم گوں نہ بیت.

لہتیں گوش اشکنیں ھبر آنی سوب ءَ سرجمیں جُہد ءَ بد و رد گوشگا چک و پد نہ بنت. جنَگ بوتگیں دلار آنی پشپد ابید چہ چم جہلی ءَ بزگیں بلوچ آں چم سہر دیَنت ءُ مھلوک چہ ترس ءَ انچو دلاپ انت کہ اُف ھم نکنت.

چار ملا پاد کیت وتی تب ءِ شریعت ءَ جنت، جائز ءَ ناجائز کرار دنت، مردم گشنت ھو راست انت واجہ ءِ کہ واجہ قرآن ءِ واجہ انت. لالچ و زر ءِ حرص ءَ بیگناہیں مردم پہ ارزانی کُشگ ءُ دور دئیگ بنت۔

انچو بے حسی انت کہ چار مردم لاش آن اش چست نکنت کہ بلکہ واجکار ءُ آہی سرکار وش مبیت.

دز ءُ ڈنگ روچ پہ روچ سیر ءُ آباد بوان انت، پدا ہمے دز ءُ ڈنگ آنی مجلس آں شریعت ءُ پیسلہ کنگ بنت.

ریاست ءِ لشکر کیت بازار ءَ چار بازار کنت گریب ءُ بزگ آنی گِدان آں بُن دنت، جنین ءُ زالبول آں بے آبرو کنت زھگ آں دلاپ کنت ، گس ءِ مردماں لٹ ءُ کٹ کنت، جوان آں گروڈاں کنت ءُ بارت سالانی سال مپت ءَُ ناھک بند کنت، تشدد کنت تاں کشیت ءُ جنگل ءُ گیابان آں دور دنت، بلے ہما ھلک ءِ واجہ ءُ ملا ءِ گوش ءَ مورے ہم نہ وارت کہ پہ بلوچی ءُ اسلامی آئی لوگے دپا بروت ءُ ہمے جست ءَ بکنت کہ بلوچ شمے سرا چونیں قیامت ءِ گوستگ، شمارا پٹے آپ ءُ چنکے دان است پہ ورگ ءَ یا ناں؟؟

پدا میر معتبر ءُ ہمے قرآن ءِ واجہ کیت مسیت ءِ ممبرئے سرا یا گچیں کاری ءِ جلسہ ءِ تلّو ءِ سرا گٹ ءَ زور ءَ بر دنت کوکار کنت ءُ گشیت کہ “اے ھُدائی عزاب انت، شما ھدا ءَ یاد نکنے اے زلم ءُ زیادتی شمے نسیب ءَ انت گوں نسیب ءَ گلہ کنَگ بیت ؟”

پدا ہمے میر ءُ معتبر پہ ووٹ پنڈگ ءَ ہمے گریب ءَ لاچار کنت ءُ بارت یا وا آئی مجبوری ئے سرا پائدہ چست کنت ءُ پہ چار کلدار ءَ بہا یے زوریت یا دومی چک ءَ لشکر ءِ دست ءَ چست کنائنیت ءُ مجبور یے کنت کہ آہی واستہ ووٹ بکنت.

ملا ءَ ہم ہمے رنگ ءَ لانک بستگ کہ کدی ءُ کجا گریب ءَ سکّیں ھالتے انگیر بکنت کہ من ہم ضمیر ءِ سوداے بجناں.

دگنیا ءَ ہچ چیز دائمی نہ انت، ابدمان ہما بنت کہ جوانیں کِرد آنی واھُند بنت، وھد ءَ بلّے کہ لہتیں مردمانی چمّ کور کتگ انت. وتی ساہ ءِ رکینگ عیبے نہ انت، وتی دروشم ءِ بدل کنگ ہم چشیں عیب ءِ نہ انت، بلے وتی جند و زمین ءِ پجا نیارگ مزنیں ذہنی بیماری یے۔

راستی ءَ اگاں پہ دپ ءُ زبان راست گشت نہ کنئے، بلے وتی دل ءِ توکا راستی ءَ راست بہ لیک.

زلم ءَ اگاں داشت نہ کنئے، بلے زالم ءِ ہمبراہ مبو. راج ءَ اگاں پاھاز اِت نہ کنئے، بلے راج پَہاز آں بد ءُ رد مگوش. وتی راج ءَ اگاں ساڈات نہ کنئے، بلے درآمد آنی دیما ایریے مجن. دری زبان ءِ اگاں سکِت نہ کنئے یا ھبر کت نہ کنئے عیب وار نہ بئے، بلے وتیگا اگاں یل کنئے ءُ گپ کت نہ کنئے، گڈا عیب وار بئے۔۔

زبان دوستی ءِ سیاست

دومی بھر

حکیم واڈیلہ

اولی بھر

دو ھزار یازدہ ءَ وھدے من یوکےءَ سربوت آں گُڑا بلوچیءِ یک جتائیں دروشمے دیست بزاں مری بلوچی، خارانی بلوچی، رو کپتی بلوچستانءِ سراوانءِ بلوچی ، چوناھا بلوچی ءِ یک مزنیں کسھےِ ملکءَ ھم گوں من بیتگ اَت وھدےِ مئے لوگءَ اتکگیں کماشیں مھمانءَ گوشت من پسِلءَ روگءَ آں ءُ شُت کمپان ءَ نشت من سک جیڑ اِت کہ ناکو کمپانءَ چون پسِل ءِ وڑ ءَ کارمرد کنت رند ءَ جُست کُت گڑا زانت کہ پسِل ءِ بزانت تُربت ءَ کمپان گُشگ بیت۔ دو ھزار شانزدہ ءَ وھدے من سنگتانی پجیگءَ بی آر پی ءَ ھوار بوت آں۔ گڑا سنگتانی گوشگءِ پد ءَ جنیوا ءَ شت آں وھدے جنیواءَ سر بوت آں گوں سنگتاں ھال اھوال بوت تہ جیڑاِت اد ءَ بلوچی ءِ جیڑہ چہ مارا ءُ مئے دمگءَ چَٹ جتا اِنت۔ آیانی گالوار، نبشتہ کنگءِ وڑ لبزانی توار چَٹ جِتا اَنت۔

پدءَ مئے دمگءِ شاعرانی ھم آ دمگءَ چُشیں پجارےِ نیست، پرچا کہ وھدے یک سنگتی ءَ کہ مزن نامیں شاعرے ءِ نماسگ اِنت وتی پجار کنائینت۔ تہ گندگ ءَ سنگتاں سنگتءِ پیروک پجا نیارت ءُ من پدا گُشت واجکار یک نام داریں شاعرے بیتگ ۔گوشگ ءِ مقصد ایش اِنت وھدیں ما گُش اِیں مارا یک ھنچیں زبانے لوٹ اِیت کہ پہ درستاں ارزان بہ بیت ءُ درستیں مردم وتی سیاسی کلوھاں سر کُت بہ کن اَنت۔ ایشیءِ تہءَ ھچ شک نیست کہ سیاسی زبان ءُ ادبی زبان یک بیت نہ کنت ۔ پرچا کہ ادبی مردم ءِ کار زبانءِ جندءِ نز آرگ اِنت وھدے سیاسی مردم زبانءَ پہ وتی توارءِ سرکنگ ءَ کار مرد کنت۔

مئے گور ءَ سیاسی زبان ءِ کارمرد کنگ یک مزنیں جیڑھے پرچاکہ من اگاں وتی گالوار ءَ کار مرد بہ کن آں تہ مری ءُ بگٹی گالوار ءَ ھبر کنوک ءُ ھمے رد ءَ ھبر کنوکیں دگہ ٹک ھم سرپد نہ بنت۔ پد ءَ براھوئی ءُ ایندگہ زبان گنتر وتارا پد ءَ لیک اَنت ۔

من چہ واجھیں زبان زانت، سیاست ءُ زبان ءِ سرپد بیوکیں لچہ کار ءُ نبشتہ کاراں دزبندی کن آں کہ یک ھنچیں نبشتہ رھبندے بہ شوہاز انت۔ کہ مردم شوہازگ ءُ پولگ ءِ دگری ءُ سرپد اگاں پوہ بوگ ءِ سرا پریشان مہ بنت۔ وتی زبان الم کارمرد کنگی اِنت بلئے زبان کارمرد کنگءَ پیش جیڑگی چیز ایش اِنت کہ ما تھنا یک ھاسیں سوچ داروکیں مردمانی ھاترءَ زبان ءَ کارمرد کن اِیں اگاں گوں سرجمیں راجءَ ھال کنگءِ ھاتر ءَ کنگی اِنت۔

بازیں درور ھست اَنت کہ مئے جندءِ زبان ءِ گال بدل بنت، بزان من لوٹ اِتگ روکپتی بلوچستان ءِ کماشےِ گُش اِیت من پائستگ، ما گوش اِیں چہ آپ ءِ کر ءَ روگ ءَ اِیں، مری گُش اَنت آپ ءِ کندیءَ لانگو بیگءَ اِیں، اگاں بگٹی سنگتانی جُنزگءَ اِیں، یا ما گُش اِیں اسپیت، آ نیمگءَ گُش اَنت بگی، ما گُش اِیں جنین، آ گُش اَنت مِنڈ، ما گُش اِیں ھبر آ گش اَنت ٹوک ، مئے ھند ءُ دمگءَ گُشتگ بیت اگاں بیتگ اگاں بیتیں ، آ گْوش اَنت بیسو، بیسگ، بیگی اِنت، لھتیں بزاں کڑدے، اے لھتیں ھنچیں گال اَنت من گوش داشتگ اَنت سرپد بیگءِ کوشست کُتگ اَنت۔ بلئے وھدے نبشتہ کن ئے چون اے جیڑھاں گشین ئے اے بارو ءَ الم مئے ندکار ءُ زانتکاراں جیڑگ لوٹ اِیت ۔

انقلابی خدا چی گویرا

تحریر: سنگر ءِ استال بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ 

ہمک بنی آدم کہ دنیا ءِ چاگرد ءِ تہا کیت وتی سپر ءَ بندات کنت گڈا ہمے کسانی ءُ نادانی ءِ وہد پہ آئی آجوئی شات ءُ وشی ءِ وہد بنت کہ ءَ پہ نادانی ءُ وشی گزراں ایش کنت، پدا ہما بنی آدم وتی چاگرد ءَ چہ درا پنت اں زوریت ءُ پہ وت ءَ راہ ءِ شوہاز ایت۔ انچو کہ شما سرپد ایت کہ یک اسلامی چاگرد ءِ تہا ہمک مردم ہمی لوٹیت کہ ہما چاگرد ءِ ملا ءُ مولوی آنی وڈا یا ہما وانی گپ آنی وڈا وتی زند ءَ گزراں پکنت، یا یک نہ وانندہ ایں چاگرد ءِ تہا بیچار وانگ ءِ واہگ ایش باز کم بیت پرچہ کہ ہما بنی آدم چہ وتی چاگرد ءِ مہلوک ءَ سبق زوریت ءُ ہما وانی وڈا وتی زند ءِ چاریں روچاں تیلانک دنت، ءُ وانندہ ایں چاگرد ءِ تہا مدام بنی آدم ہمی لوٹیت کہ بوانیت پہ وت ءَ چیزے پکنت اگاں نہ پشت ءَ پش کپیت۔

چی گویرا ہم وتی چاگرد ءِ مردم آنی وڈا وانتگ ءُ ڈاکٹر ای بوتگ وتی ہما چاگرد ءِ مردم آنی وڈا وش ءُ وشحالیں زند ءِ گوازینگ ءِ لوٹوک بوتگ پرچہ کہ چی گویرا ءِ چاگردءِ تہا وشی بوتگ، ظلم ءُ زوراکی نہ بوتگ ۔

چی گویرا 23 سال ءِ عمر ءَ گوں وتی دوستیں سنگت Alberto Granado ءَ پرپٹ ءِ سپر چہ Argentina ءَ بندات کنت، ہمے سپر ءِ تہا بازیں جاگہ اں بزگ ءُ لاچاریں مردم گندیت ۔ انچیں بزگ کہ communist بنت ،لاچار ءُ بے وسیں مردم کہ ظالم ءِ زوراکی ءِ ھلاپ ءَ جہد کنوک بنت۔

چی گویرا ہمیں بزگ ءُ لاچار آنی بزگی ءَ ماریت ءُ ایشانی ہمدردی ءَ کنت۔ چی گویرا گوں فیڈل کاسٹرو ملاقات بیت کہ فیڈل کاسٹرو communist party ءِ سر کماش بیت ءُ کیوبا ءَ چہ ظالم ءُ زوراکیں Fulgencio Batista ءَ رکینگ لوٹیت۔ چی گویرا گوں فیڈل کاسٹرو کیوبا ءِ آ جوئی ءِ جنز ءِ بار بیت ءُ وتی شپ روچی خدمت سر انجام دنت. 1959 ءَ فیڈل کاسٹرو سوبمند بیت ءُ کیوبا ءَ یک کمیونسٹ ریاست ءِ جوڈ کنت۔

کیوبا ءِآجوئی ءَ رند چی گویرا 1966 ءَ کیوبا ءَ یلا کنت Bolivia روت پہ بزگ ءُ مظلوم آنی کوپگ بوھگ ءَ ، ہما وانی آجوئی جہد ءِ بہر ءِ بوئگ ءَ ۔ چی روان بیت گوں وتی جنگول ایں سنگتاں پہ آجوئی ءِ وشیں ءُ شادیں روچاں جنگ ءَ دیما بارت۔ 1967 ءَ Bolivian Army ڈاکٹر چی گویرا ءَ جنگ ءَ زدگ بوھگ ءَ پد دست گیر کنت ءُ وتی کید ءُ بنداں بند کنت۔ 9 Oct 1967 ءَ چی گویرا شہید کنگ بیت، ظالم ءُ زوراک نوں پہ وشی وتی روچاں گوازینت کہ آیاں وتی ملکلموت بزاں کہ چی شہید کُتگ۔

چی گویرا انسان دوستی ءَ ، بزگ آنی بزگی ءَ گوریلا جوڈ کرت۔ وتی چاگرد ءِ تہا بزاں Argentina ءَ چی گویرا ڈاکٹری ہم کرت کت ، وتی زندگی ءِ گوں وتی روچان گوزینت کُرت۔ چی گویرا کیوبا ءِ آجوئی ءَ پد گوں وتی لوگ بانک ءُ چکاں وشیں زند ءِ گوازینت کرت، بلے چی گویرا ءَ مظلوم آنی دوستی چہ وتی چک ءُ وشیں زند ءُ دوست تر بوتگ۔ ہمی واستہ چی وتی چکانی سرا وتی آخری خط ءَ گشیت۔

“ دنیا ءِ تہا کجا مظلوم ایں مردم ءِ ہبر بوت ، آئی سرے ظلم ءَ وتی ظلم بے مار ایت ہما وانی مدد ءَ الم پکن ایت”
من ہمے واستہ چی گویرا ءّ انقلابی خدا لیکاں کہ چی گویرا ءَ مظلوم آنی پکر ءُ گم چہ ہما مظلوم آنی خدایاں ہم گیش تر پر بوتگ۔
چی گویرا دنیا ءِ درا ایں مظلوم آنی پکر کُتگ، مظلوم آنی ہمراہ داری ءِ کُتگ۔ مرچی منی وڈیں مظلوم ءِ ہم چی گویرا ءِ نامہ نبشتانک ءِ نبشتہ کنت ءُ ہمی ماریت کہ چی گویرا ہمک مظلوم انت ، چی گویرا ہمک جنگول انت ، چی گویرا ہمک ہما مظلوم انت کہ فوج ءِ ٹارچر سیلاں ظالماں بیم دنت۔

چی گویرا ءِ کامریڈ مدام ظالم ءِ زوراکی ءَ پروشنت ءُ وشیں باندات پہ وتی چاگرد ءَ کار انت، سر دیاں ، قربان بنت ریحان جان، چیسل جان، سلمان جان ءُ ڈیھ ءِ ہمک شہیدانی رنگ ءُ دروشم ءَ وتی سرا قربان کناں اَنت ءُ پیداک انت۔ چی گویرا ءِ کامریڈ ہمک کوہ ءُ گر ، ہمک سنگر اں است انت پہ دشمن ءِ پروش ءَ ،پہ وتن مادر ءِ آجوئی ءَ مدام چو گرندی جمبر اں دشمن ایش بے وار کُتگ انت۔

زندگ باتاں جنگول، زندگ باتاں آجوئی ءِ لوٹوک، زندگ باتاں شیریں نرمزار، زندگ باتاں چی گویرا ءِ ملیں سرمچار۔

ارسطو

ڈاکٹر جمیل جالبی

رجانک : شھید رحمان عارف گوادر

پولکار : اصغر وفا

ارسطو ماں دنیاءِ تاریخءَ یک ھنچیں نام ایت کہ تا دنیا است اِنت آئی نام است اِنت ارسطو اَچ حضرت عیسئی ءِ ودی بیگءَ 374 سال ساری چہ ایتھنزءَ دوسد میل گوریچانی نیمگا اسٹاگیرءِ ھندءَ ودی بوت آئیءِ پت یک نامدارءُ ازت مندیں مردمے اَت ءُ مقدونیہ ءِ بادشا ایمن ٹاسءِ شاہی تبیب اَت پتءِ واھگ سلاہ ءِ پدا ارسطو ءَ کسانیءَ دواءُ ارو بزاں تبءِ علم در برت ءُ درمانانی چکاس ءُ چکءُ تان ءِ وھدءَ گوں پتءَ ھورءُ ھمراہ اَت پرے سوبءَ پٹءُ پول ءُ چکاسءِ ھیلءُ عادت آئیءَ چہ کسانیءَ گون اَت وھدے ھژدہ سالءِ بوت تہ ایتھنزءِ شہرءَ اتک ءُ چہ افلاطونءَ فلسفہءَ علم ئی ونت بیست سالءِ سندءَ آئیءَ فلسفہ علم در برت آئی عقلءُ پہم انچو شر اَت کہ افلاطونءَ آئیءَرا عقلءِ کلءِ نام دات گوں کتاباں آئی ھبءُ واھگ انچو باز اَت کہ ھما زمانگءَ کہ کتابانی چھاپءُ شنگ ءِ وسیلہ نیست اَت آئی لوگءَ ھنچو کتاب است اَت کہ پورہیں ایتھنزءَ دگہ کسی گورءَ نیست اَت افلاطون ءَ آئیءَ وانگءِ ھب ءُ واھگ ءِ سوبءَ آئیءِ لوگءَ را وانوکءِ لوگ نام بستگ اَت .

وھدے سکندر اعظم سیزدہ سالءِ بوت تہ آئیءِ پت شاہ مقدونیہ فلپ ءَ وتی بچ ءِ وانینگءِ زمہ واری ارسطوءَرا دات پتءِ مرکءَ پد وھدے سنکدر اعظم آئیءِ جاہءَ بادشاہ بوت ءُ چہ وتی فوجی زورءُ کوتءَ سرجمیں دنیاءِ سرا نوکیں نکش ئی ایر کت اَنت تہ چہ وتی استاد ارسطوءَ بہیال نہ بوت .

ارسطوءَ پنجاہءُ سئے سالءِ عمرءَ لائی سی یمءِ نامءَ یک اسکولءِ پچ کت بندرءَ اے یک سائنسی علمانی یک وانگ جاہے اَت کہ ماں ایشیءَ مکتبیان ءَ سائنسءِ بازیں برانچ فلسفہ لبزانک ءُ ایدگہ علمانی بابتءَ وانینگ بوت .

323 ق مءَ سکندر اعظم جوانسالیءَ بیران بوت آئیءِ مرگءَ پد ماں سرجمیں یونانءَ ڈاہءُ شور چست بوتنت ایتھنز جتا بوت رند ترا جاور انچو مانگیش اَتنت کہ ارسطو ءَ پہ ناالاجی ایتھنز یلہ دات یک سالےءَ رند بزاں 322 ق مءَ آ بیران بوت ھمے سالءَ ڈیموستھینزءَ زھر تنگ اِت ءُ وتارا سکٹ کت ارسطوءِ باروا گشگ بیت کہ آئیءَ سدانی ھسابءَ کتاب ءُ تاکبند نویستگ اَنت بازیں نویسکارانی گشگ ءِ پدا آئی ءِ نویستگیں کتابانی ھساب یک ھزار اَت یک ھبرے البت ثابت اِنت کہ آئیءِ نویستگیں کتابانی مزنیں بہرے گار بوتگ ءُ پہ ما سر نہ بوتگ پدا ھم منطق سائنس فلسفہ اخلاقیات ءُ سیاستءِ بابتءَ آئیءِ بے ھسابیں کتابءُ نبشتانکاں ابید گشتانکءِ ازمءُ بوطیقاءِ کتاب پہ ما سر بوتگ اَنت کہ پہ نوکیں دنیاءَ آئیءِ داتگیں بے مٹیں ٹیکی ھساب بنت پہ نوکیں دنیاءَ ارسطوءِ یک مزنیں سوگاتے ایش اِنت کہ سائنس فلسفہ منطق ءُ ایدگہ علمانی تکءَ آئءَھمنچو لوزءُ اصطلاح جوڑ کتگ کہ مروچی دوھزار سالانی گوزگءَ رند ھم آئی کدرءُ اھمیت برجاہ اِنت ءُ ھرجاہءُ ھرکجا کارمرز بنت بوطیقا ءِ تہا لہتیں ارسطوءِ نبشتانک مروچی ھم ھنچو پراثر ءُ کارآمد اَنت انچو کہ ھما دورءَ بوتگ اَنت بلے اے ھبر پہ ستک ءُ راست گشگ بوت نہ بیت کہ بوطیقا ءِ ھمے رنگ کہ مروچی است اِنت ارسطوءِ جندءَ ھمے وڑا نویستگ یا آئی ءِ نوشتہانی مجگ اِنت کہ رندیگاں نویستگ اَنت .

1494ءِ سالءَ جیور جیو ولاءَ ایشیءَ را چہ عربی زبانءُ لاطینی زبانءَ ترینت یونانی زبان اسلی رنگ اولی برءَ 1508ءَ شنگ بوت اے وھداں ارسطو ءِ مرگ ءَ یک ھزار سال گوستگ اَت بوطیقا ءِ اولی تنقیدی ایڈیشن 1548ءِ سالءَ روبورٹیلیءَ ٹہینت ءُ شنگ کت بوطیقا ءِ تہا نوشتہ ءِ ھما یک شلیءُ ترتیب گندگا نیت کہ آ ارسطوءِ ایدگہ کتاب ءُ نبشتانکانی تہا گندگ بیت بلے ایشیءِ تہا شائری ازمءِ یک سرجمءُ برجمیں لیکہءِ است اِنت باز نگدکارانی گشگ اِنت کہ بوطیقاءِ تہا وتی استاد افلاطونءَ راشائری ازم منتگ ءُ آئیءَ افلاطونءِ اے گشتن ھم در کتگ کہ ایشیءَ پد آئی شائر اچ وتی بے دروریں جہموریہءَ در کتگ اَت ایٹکنزءِ گشگ ایش اِنت کہ افلاطون ءَ کسمانک ، ڈرامہ ، ءِ سرا پرے ھاترا ایراد گپتگ ءُ ایشی ءَرا رد کتگ کہ ایش انسانءِ زانتءُ پہمءَ نزور کنت ءُ آئی ءِ لیکہ ءُ پکرءَ شنگ شانگ کنت بلے ارسطو ءَ گشتگ کہ اے ازم انسانءِ پہمءَ جوان ءُ پرائیءِ ردومءَ المی اِنت آئی گشگ ایش اَت کہ کسمانک ءُ شائری اسلءَ انسانی پہمءُ سنچءِ کھتارسس .katharsis ءَ کنت بوطیقا ءِ تہا کھتارسسءِ بابتءَ گشگ بوتگ ءُ مروچی ھمے ھبر دراہیں جوانیں لبزانکی رھبندے ءِ بستار داروک اِنت ٹریجیڈی ءِ لوٹ ارواہءِ تاھیر اِنت ٹریجیڈی ءِ کسہ ارواہءَ ژامبلین ایت ترسءُ بیم ءِ جبزگاں ھنچیں ھندےءَ سر کنت کہ آ ایوکا دم نہ برنت ءُ ھلاس نہ بنت بلکیں امیت ءُ توکلءِ دروشمءَ زاھر بنت کتھارسس ھمیش اِنت بوطیقا ءِ سرجمیں نوشتہ مارا سر نہ بوتگ اَنت گیشتر ھما بہر کہ آئیءِ تہا ارسطوءَ کامیڈیءِ باروا ھیال درشان کتگ اَنت گار اَنت بوطیقاءِتہا یک جاہے نبشتہ اَنت کامیڈی باروا من پدا گپ جناں چریشیءَ پدر اَنت کہ ارسطوءَ ایوکا ٹریجیڈی سرا نہ بلکیں کامیڈی بابتءَ ھم ھیال درشان کتگ اَنت بوطیقاءِ تہا ارسطوءَ گیگان ، نقل کدرت شائری ءِ مجگ شائریءِ رنگ ٹریجیڈی ءِ راھبندءُ ایدگہ سیاھگانی بابتءَ تران کتگءُ شائری ءَ را یک جہان گیریں آفاقی لیکہ یے شون داتگ ارسطو ازمءِ یک شلیءِ سرا زور دنتءُ گشیت کہ زمین ءَ سرجمیءَ یک شل بوگ لوٹیت آئیءِ ھرچ کسہءُ ردءُ بند ھنچو بہ بنت کہ اگن چی ایشاں یکے کمو گستا دارگ بہ بیت یا کشگ بہ بیت تہ یک شلی پشت مکپیت پرچے کہ اگں چہ چیزےءِ بوگ یا نہ بوگ ءَ ھچ فرقے میئت تہ ایشی ءِ مانا ایش اِنت کہ آ چیز ءِ بہہ زلورت نہ بوتگ گشگ ءِ مکسد ایش اِنت کہ بوطیقا ھما درستیں لیکہانی بنزہ اِنت کہ آ مروچی ھم ھما پیمءَ برجاہ اِنت دومی ارسطو ءَ یونانی لبزانکءِ باز تہر ءَ جتا جتاہیں رھبند ٹاھینت اَنت چریشاں روبرکتی کلاسیکل شائری ءِ بنیادی رھبند جوڑ بوتنت ۔

ھلاس

زبان دوستی ءِ سیاست

حکیم واڈیلہ

دی بلوچستان پوسٹ

چوناھا چاگردی رسانکدراں روچے مردمے کیت ء شنگ کتگیں پوسٹانی چیرءَگپ کنت، بھتام جنت، شگان جنت، ایراد گراِیت، تھلیں گپ جنت، مردمءَ رد ءُ بد گُش اِیت ۔ مردم ھمک مردمءِ ھمک گپءَ پسو ھم دات نہ کنت۔ بلے لھتیں مردمانی گپ آیانی کمنٹ، آیانی تہءَ نبشتگیں ھیال بد نیتی اگاں کارھرابیءِ نیتءَ نہ بنت۔ البت لوٹ اَنت کہ جوانیں ءُ شریں راہ شوھازگ بہ بیت۔ پمیشکا آیانی ھبر کنگءِ وڑ کمو ترند گندگ بیت ھما دمانءَ مردمءَ بیت کنت مردمانی ھبر دوست ھم مہ بنت بلے آ گپانی تہءَ راستی گندگ بیت۔

اے گپ ءِ تہءَ ھچ شک نیست کہ داں وھدیں مردم وتی زبانءَ گپ مہ جنت، نبشتہ مہ کنت، وتی زبانءَ وانگءِ مِھر ودی مہ کنت۔ زبان دیمروی نہ کنت۔ وھدے زبان دیمروی نہ کنت چاگرد دیمروی نہ کنت۔ چاگردی دیمروی کہ اوشتءِ آماچ بیت گُڑا بزاں تئی آجوئی، وت واجھی، راجدپتر درس بے معنی بنت۔ پرچا کہ زبان راجی ھستی ءِ پجار اِنت۔ ھمے رنگءَ مئے زبان ھم مروچی زدگ اِنت ۔ یک نیمگے غلامی ءِ بستگیں سانکلاں بندیگ کُتگ۔ مئے زبان مئے سرڈگار ءِ وانگجاھاں وانینگ نہ بیت۔ زبان کہ وانگجاہ ءَ وانینگ مہ بیت بزان آ زبان چوناھا تاوانبار بوان اِنت ۔ بلئے چہ زوراک ءَ گلگ ھم کنگ نہ بیت کہ آئی ءِ مول و مراد ترا، تئی زبانءَ ءُ تئی ھستیءَ سرجم ءَ ھلاس کنگ اِنت۔

دومی نیمگءَ بلوچ راجی جھدءَ ھواریں سیاسی گل اَنت کہ چَہ آیانی مستریں زمہ واریاں یکیں ھمیش بیت کہ وتی زبانءِ دیمروی ءِ ھاتر ءَ کار بہ کن اَنت۔ بلوچ راجءَ ھاسیں وڑ ءَ بلوچی ءُ براھوئی وانگ ءُ نبشتہ کنگ ھیل دئیگ ءِ زمہ واری ءَ بہ زور اَنت۔ دانکہ ما گوں وتی الس ءَ ھمراہ بہ بَہ اِیں ءُ بہ جنز اِیں ۔ بلئے سیاسی گل تھنا اے کاراں کُرت نہ کن اَنت ۔ آیاں زبانزانت ، شاعر، کواس، زانتکاریں مردمانی رھشونی ءُ کمک ءِ پکار بیت۔ بلئے مئے گور ءَ یک وتسریں کشکے کَشگ بوتگ کہ درستیں کارانی زمہ واری لھتیں مردمانی سرءَ دیگ بیتگ۔ نوں اگاں یکیں مردم یکیں وھدءَ، درستیں کارانی تہءَ دست مان کنت کار الم ھراب بنت ءُ دیمروی آرگ نہ بیت۔ ما بائد اِنت سرپد بہ بَہ اِیں کہ مارا کارکنوکیں مردم کمک کنگی اَنت، سکین دیگی اَنت، الم جاھے رد بنت ایراد ھم گرگی اَنت۔ بلئے تھنا ایراد گرگ کاراں دیما نہ بارت پد ءَ مئے رویہ جاورانی پجیگءَ مٹ بنت۔ زیک یک مردمے ءِ ھمیں کار من ساڑاتگ بلئے مرچی من ءُ آ مردم وش نَہ اِیں ھما یکیں کارءَ ایر جن آں کلاگ بند آں۔

منی گمان ءَ سال دو ھزار نو اگاں دہ ءَ کراچی پریس کلب ءِ دیم ءَ ماتی زبانانی میان اُستمانی روچ ءِ درگت ءَ زھرشانی یے کنگ بیتگ اَت کہ آئیءِ جار بلوچ زبان دوستاں جتگ اَت۔ بژن کہ آ روچی پریس کلب ءِ دیم ءَ ھسابی مردم اوشتوک اَت اَنت ھمے مردمانی تہءَ اُستاد شھید صباہ دشتیاری ءُ ڈاکٹر ناگمان ھم ھوار اَت اَنت۔ ما چُش کہ ھمے وھدءَ زرمبش ءُ دگہ ادبی کارانی تہءَ نوک دست مان کُتگ اَت پمیشکا گون کپت اِیں۔ ھمے زھرشانی ءَ دو نعرہ منا یاد اَنت یکیں ماتی زبانءَ وانگ مئے بُنکی حق اِنت، دومی براھوئی ءَ لمئی زبان اَٹ خواننگ ننا بنیادی حق ءِ(بوت کنت براھوئی رد نبشتگ ) ۔ ھو کہ آروچی سیاسی مردم سیاسی گل جوانیں رنگی ءَ گون نہ اَت اَنت بلئے زبانزانت ، شاعر ، ادبی سنگتانی مستریں بھر ھم گندگ بوگ ءَ نہ اَت۔ پدءَ اے تھنا یک درورے، چُشیں بازیں درور ھست کہ کار کنگ ءِ باریگءَ زبان ءِ پِڑ ءَ بور تاچوکیں سنگتاں نیمون کُتگ۔ کار کنوکیں مردماں وتی کار ھم کتگ اَنت چُش کہ استاد صباہ دشتیاری ءُ آئیءِ ھمراھیں سنگتاں، لائبریری ءَ بلوچی وانینگ ءِ کار بہ بیت، اگاں بلوچستان ءِ پرائیوٹ اسکولانی ھاترءَ بلوچی کورس اڈ دیگ ءِ کار بہ بیت آیاں کُتگ اَنت۔

واجہیں منظور بسمل ءُ حاصل نور ءَ منی یک فیسبوکی پوسٹ ءِ سر ءَ وتی لہتیں دانک پہ من ندر کُتگ اَنت۔ آ دانک پہ من سر ءُ چم بلئے بیا کہ ابید چہ ھمے دانکاں آیاں پہ بلوچیءَ کار کنگ، اگاں ھمکار بوگ ءُ بلوچی ءِ مھکم کنگ ءُ دیم ءَ برگ ءِ ھاتر ءَ کدی گوں من ھال کُتگ منی لیکو زانتگ اَنت؟ کدی اے زانگ ءِ کوشست کُتگ کہ من ءَ بلوچی وانگ ءُ زانگ ءِ واھگ ھست اگاں نیست؟ ۔

لندن ءِ سنگتاں وھدیں بلوچی کلاسانی چن ءُ لانچانی بندات کُت گُڑا واجہ اسماعیل امیری ءَ گُشتگ اَت کہ اد ءَ پیسر ھم انچیں کلاسانی برجم دارگءِ جھد بوتگ بلئے مردمانی ھمراھداری نہ کنگءِ سوب ءَ کلاس نیم بندگ بوتگ اَنت۔ ما وتی کورسی سرجم کُت سئے اگاں چار ماہ کلاس ھم جُنز اِت اَنت ما کمو باز بلوچی نبشتہ کنگ وانگ ھم در بُرت اے کسی سرءَ مزنیں احسانے نہ اِنت بلکیں مئے فرض اِنت کہ ما پیلو کنگ ءِ ناکامیں کوشستے کُتگ اَت۔بلئے وھدیں من دومی نیمگءَ چاراں مئے زانتکاراں، زبانزانتاں، کواساں، لچہ کاراں ءُ آیانی نبشتگیں زبانءَ، گُڑا سما کن آں کہ اے نبشتہ کُتگیں زبان یک درآمدیں زبانے پرچا کہ ھمک مردم ءَ وتی راہ ءُ کِشک گون اِنت ھمائی ءِ ھسابءَ کار کنگءَ اِنت۔ بائد اِنت درسا پیش زبانزانت اے جیڑھاں بہ گیشین اَنت پد ءَ ما دگہ جیڑھاں وشیں رنگے ءَ گیش ءُ گیوار کُت کن اِیں۔ دانکہ یک دروشمیءَ زبان پہ وانگءَ دست مہ کپ اِیت وانوکانی ھاترءَ پہ وانگ ءُ سرپد بوگ باز جیڑہ بیت۔

نام گیپتیں اسلامی ریاست ءُ بلوچستان

نَدکار: زِرگْوات بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

ھما کہ اسلام ءَ راستی ءُ امن ءِ دین گْوش اَنت،ھماھاں کمیں وتئی ھُورت گِندیں نِگاہ پَہ بلوچستان ءَ شھارگی اَنت کہ دُمبالانی ساھگ ءَ بلوچ راج ءِ زِندمان کُجام داب ءَ گْوزگ ءَ اِنت۔گُڈا من ھمے سرپد باں پہ نام گیپت ءُ بَنڈیں پاکستان ءَ اسلامی ریاست ءِ لبز پہ اسلام ءَ شرّیں ھبرئے نہ اِنت۔اگاں اسلام ایمن ءُ سلامتی ءِ پیام ءَ دنت،بزّگ ءُ نادزرسیں راجانی سرا زُوراکی ءَ نہ منّیت،وتئی ھَکّ،لَجّ ءُ گیرت ءِ پاسپانی ءَ پرز سرپد بیت۔گُڈا پاکستان چریشاں یکّے پیلو کنگ ءَ نہ اِنت کہ اسلام وتئی آشنائی ءَ بکنت۔

بَلئے بَژن پہ ھمےبگپّ ءَ ! کہ مرچی ھما اسلام ءَ سرپد اَنت ءُ وتا سوھویں دینکار گْوش اَنت اَنگت روچگ اَنت۔پہ راستی ءِ درشان ءَ کُبلیں زُوان ءِ کِلیت گار اَنت۔ چُوش کہ اے دَرگت ءَ منی دیما دیریں گْوستگ کسّے ءَ نِبشتگ اَت کہ اسلام ءِ سروگ ھَزرت مُھمد گْوش اِیت کُجام مردم کہ وتئی راج ءُ کوم ءِ سرا زُلم ءُ زُراکی آں گوں وتئی چمّاں گِندیت ءُ اَنگت گُنگ ءُ بے توار بوت آ گُناہ گار اِنت” نزاناں اے ھبرپاکستان پَرستیں دینکاراں باور بیت یا نہ بیت کہ ھزرت مُھمد ءَ اے وڑ گْوشتگ یا نہ۔ چُوش کہ اردو ءَ کسّے گْوش اِیت “جب ضمیر ملامت کرنا چھوڑ دے تو سمجھ لو،آبِ انسانیت ختم ہو گئی !۔

دومی اے ھبر ھم درد بیت کہ دُگنیائے ھما اِنسان دوستیں مھلوک ئے نِشتگ کہ وتا انسانیت ءِ درد ءُ دورانی بَھر مَندبگْوش اِیت آ ھم بے توار اِنت۔اگاں کسّے بلوچستان ءِ جاورالاں بچاریت ءُ بْوان اِیت تہ آئرا اے اَلّم گِندگ کئیت اسلام ءِ نام ءَ ناشرکاریں گَل دولتِ اسلامیہ کہ اِراک ءُ سوریاءَ چونیں کاپدانی آماچ اِنت پاکستان ءِ رستریں اسلامی پوج بلوچستان ءَ گوں بلوچ راج ءَ چہ آئی ءَ دستےھما دیم بَدّیں کردانی واھُند اِنت۔

دولتِ اسلامیہ ءِ ناشرکار کہ یذیدی جنین آدم نادیہ مُراد ءَ زندانی کن اَنت ءُ گوں آئی ءَ چہ انسانی کالب ءَ در پیش کائینت،مروچی پاکستانءِ نام گیپتیں اسلامی پوج چہ ناشرکاریں دولتِ اسلامیہ ءَ گیشتر بلوچ راج ءِ سرا زُلم ءُ زُوراکی کنگ ءَ اِنت۔سیاہ کاری بِہ بیت،لَٹّ ءُ لَٹّ ءُ چوپ کنگ،گار ءُ بیگْواہ کنگ،کُشگ ءُ ماں ویرانگاں چَگل دَیَگ دائمی ھَبر اَنت۔

اگاں دُگنیا وتئی انسان دوستی ءِ نگاھاں پہ بلوچستان ءَ شات بکنت ءُ انسانیت ءِ ٹپّ ءُ ٹوریں بالاد ءَ دمے بِچاریت شرّیں وڑئے ءَ سرپد بیت کہ بلوچ راج وتئی جندئےگُلزمین ءِ سرا سَلیول ءُ کُجام زُوراکیانی دیمپان اِنت۔مرچاں پاکستان ءَ نوکیں داسپان ئے گوں تُرندی ءَ دست ءَ گیپتگ کہ زالبولاں چِست بکن ءُ وتئی زندان ءِ تہاریں کوٹیاں بندیگ کن۔چہ زرینہ مری ءَ بگر داں مروچی بازیں بلوچ زالبول چِست کُرتگ ءُ وتئی بندی جاہ ءَ بُرتگ ءُ بیگْواہ کُرتگ اَنت کہ آھانی تہ ءَ پیر ءُ کماش،کسانیں زھگ،نیاڈی ئیں جنک ھوار اَنت۔

دومی ھمے سال ءِ تہ ءَ آواران مشکے ءَ بازیں کہولانی زھگ ءُ جنین آدم چِست کُرتگ اَنت کہ اَنگت بیگْواہ اَنت۔زی پدا آواران ءِ دْمگ جھاؤ ءُ پیراندر ءَ زھگ ءُ جنین آدم زندانی کُرتگ اَنت۔چہ جھاؤ وادی بجار ٹوبہ کڈ ءَ سرجمیں کہول گوں جین آدماں آوار جتگ کہ آیانی تہ ءَ مھمد ھُسین،مھمد رمزانءبہادین،بشیراھمد ءِ گھار ھیر بی بی ءمھمد ھُسین،مھجانءسلیمان،سمینہءعلی مُراد،لال ھاتونءگُلام مھمد چہ ٹارچر ءُ زُوراکی ءَ پَد مروچی یل داتگ اَنت،بلئے چہ پیراندر ءَ نمیرانیں سولان ءِ لوگبانُک گُلبھار گوں زھگ ءُ ناکو باہوٹ ءَ ھَوار اَنگت بیگْواہ اَنت۔

وھدئے بلوچستان ءِ اے ندارگ دیما کئیت دلانی تار شِنگ اَنت ءُ ھمے گپّ ودی بیت کہ ڈیھ ءِ اَندر ءَ کسّے کہ جُہدکار ءِ نام ءَ پَدّر بیت ھما دمان ءَ رستریں پاکستانی پوج آئی ءَ جنت یا گار ءُ بیگْواہ کنت۔کہول ءِ مردماں بیھار دنت کہ من شمارا چِست کن آں،چِست ھم کُتگ ءِ کنگ ءَ اِنت۔بلئے ایپ پہ مْیان اُستمانی تَک ءَ کہ تنیگہ بلوچ ءِ جُہدکار چوشیں کارئے ءَ سوبین نہ بیتگ آں کہ دُگنیا وتئی ھیال ءِ دلگوش ءَ پہ بلوچ ءَ بِہ ترینیت۔اے ھبرئے باہُشت ءَ کُجام باوست اِنت کہ بلوچ اَنگت دَری دُگنیا پہ جیڑگ ءَ مجبور نہ کُتگ۔۔۔؟

بَہ کئول ءِ واجہ ڈاکٹر اللہ نذر کہ وتئی ٹوئیٹر پیامے تہ ءَ گْوش اِیت بلوچ راجی جُنز ءَ را میان اُستمانی تک ءَ یک شرّیں ڈپلومیسی یے دَرکار اِنت۔بلکیں اے کسان،کسانیں مراگشانی برجم دارگ پَہ جُہد ءَ اِنچو پائیدگ مَند نہ اَنت،چیاکہ بَدکسمتی ءَ جنگی سیّت وارانی بے مُزّیں سیاست ءِ سَوب ءَ بلوچ ڈپلومیسی بے سوبی ءِ دیمپان اِنت۔پمشکہ مْیاں اُستمانی پِڑّ ءَ بلوچ ءِ رَدیں ڈپلومیسی ءِ پُژدر ءَ کوزہ گیر ءَ وتئی زُوراکیانی دَرچ وَدینتگ کہ گار ءُ بیگْواہ بکن،بجن ءُ چَگل بِہ دَئے “۔

اے درگت ءَ من گْوش آں کہ بلوچ راجی جُنز ءَ ھَوار کُلیں سنگت پہ وتئی ڈیھ ءِ ساٹگ ءِ راج ءِ پاسپانی ءَ وتئی ڈُبوانی پیلو کنگ ءَ ساڑی ءُ جاڑی بِہ بَہ اَنت۔ چو مہ بیت باندا بلوچ گیدی ءِ دْمکاں تژن ءُنِکورانی دیمپان بِہ بیت۔

چیاکہ مْیاں اُستمانی تک ءَ پہ راجی جُہد ءَ کار کنوکیں سنگتانی گیش ءَ گیش ءَ ڈُبّہ ءُ ذمہ واری اِنت کہ وتئی بے مُلّیں جُہد ءَ دری دُگنیا ءُ انسان دوستیں گَل ءُ مھلوک ءَ پُوہ ءُ سرپد بکن اَنت کہ پاکستان بلوچ راج ءِ سرا زُلم ءُ زُوراکی ءَ ھَوار ناشرکارانی بُنجل اِنت۔اگاں شُما دُگنیائے ایمن ءُ سلامتی ءَ چہ ناشرکاراں رکینگ لوٹ اِت گُڈا شُمئے اِنسانی پَرز بیت کہ شُما بلوچ راجی جُنز ءِ کُمک ءَ دَر بیا اِت ءُ وتئی کدم آں دیما شھار بِہ دئے اِت۔داں پاکستان گوں وتئی بے نپیں کارستاں لَگام کنگ بِہ بیت ءُ پہ دُگنیا ءَ ایمنی ءِ پیام بِہ شنگ اِیت۔

اگاں شُما لوٹ اِت کہ امن ءُ شانتی ءِ سرگْوات پہ گیدی ءَ بِہ کش اِیت اِیشی ءِ مَستریں مانزمان بلوچ راجی جُنز اِنت۔اَبیدئے بلوچ راجی جُنز ءِ کُمک ءَ ماں پاکستان ءِ سرا اُوست بَندگ ءَ شُمئےاے دِیستگیں واب پہ جَزم بزان اِت کہ نیم بُندگ بیت۔امریکہ سَتر بُہ لوٹ اِیت کہ من اْوگانستان،اِراک ءُ سوریا ءُ اے دِگہ اِستاناں ناشرکارانی راھاں ڈنگر دَیاں بے سوب بنت نہ! چیاکہ وھدئے تو یک نادُراھی ھلاج کنگ لوٹ ئے گُڈا آئی ءَ چہ ھُنڈالاں بگر ءِ ولگوج کن۔اگاں نہ پہ تاک ءُ شاھُڑانی ھَمبرین کنگ ءَ نادُراھی چہ بُنچل ءَ ھَلاس نہ بیت۔بلکیں کسانیں مُدّتے ءَ پَدا تاک جنت ءُ بَر کار اِیت۔

پمشکہ من گْوش آں اے کُلیں ناشرکاریانی بُنزہ پاکستان اِنت ءُ آئی ءِ ھلاج بلوچ راجی جُنز آجوئی ءِ منّگ ءُ کُمک کنگ اِنت،اگاں نہ دگہ ھِچّ راہ ءُ درَ گِندگ نئیت۔

وھد ءِ ھمبرائی ءَ پہ دُگنیا ءُ انسان دوستیں مھلوک ءَاے اَژدری اِنت کہ زُوت ءَ زُوت اے نیمگ ءَ دلگوش گْور بکن اَنت کہ بلوچی ءَ گْوش اَنت “رندئے اِٹڈئے ءُ اَپسوز ھِچّ درد ءِ دَوا نہ بیت” ۔گہتر اِنت کہ وتئی سر ءُ چِٹّ ءَ پیسرا بِگر داں کربلائیں تُن جول ءُ دمبُرتگیں پادانی پَند تھارونکی ءِ بَدل ءَ رُژنائی یے بِہ شانیت۔۔۔۔۔۔۔

گُمنامیں شہید

نبشتہ : حنیف بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

تو من ءَ شمشتءُ انچو دِیر رپت ئے کہ جمبرانی آپ بنداں ہما دیم سنج ئے گِدان ئے ھنکین کُت بلے من ترا شمشت نباں پرچا ہمے کہ روچ وتی سرءَ کشیت تہ بلبل تئی وزبت ءَ رحل ئیں پُلانی سرا تئی ھاک باسیں ھون ءِ وشبوانی زیمرانی کؤش ءِ مہپرانی پیڑاپ ءَ آتارین اَنت منا زند ءِ کھیب ئیں سسا تئی دانکانی شاگ ءَ زمین زادگی ءِ لیلوانی چیک ءَ گیرانی ملاراں واسینیت،تہ منی زندگی ءِ الماس تئی چھرانی تِْرپ ءِ گلیپ ءَ گوں نگرھیں یاقوتاں بچکندیت تو منی سما ءِ گُلگاں سماراں بئے تہ من گُلگالیں دروْتے پہ راجی بامردیں۔

شہیداں شکسا ھاں پہ سرجمیں بندیگاں ارش جمبیں دُعائے ھاوند ءِ ربّالانی امانت کناں آجو ئی فرمان ءَ زوت روان بکنت،مرچی ائید انت ءُ دل نیمون کنگ ءَ اِنت کہ تئی کبرئے سرا دمان ئے بہ نشتین ءُ وت ءَ چہ جہان ءِ وشیاں کلاگو بکُتیں بلے من بیہالاں کہ ترا کبر نیست بے مانشیں پاک مِر من ءَ بہَ بکش آ وھداں کہ تو شہیدی ءِ مُرادانی ھالوان اِتے من ٹیبر ءُ کسان اتاں تئی شہیدیں ارواھ ءِ پشت کپتگیں جون ءِ ریزگ ءُ ھڈان ءُ گوشتاں یکجاہ کُرت نہ کُت اَنت ءُ مہلوک ءَ وت ءَ چہ رسترانی تُرس ءَ بے گُمان کتگ ات من ترا پدجَت نہ کُت نوں دیر گوستگ بازینے ءَ ترا شمُشتگ بلے من مدام جہان ءَ زارجتگ ءُ گشتگ تو منی ارواہ ءِ کبرستان ءَ کَل ئے ھرکس ترا شموشیت بلے من ترا کدی شمُشت نہ کناں کہ تو من ءَ زندگ بوھگ ءِ سکین داتگ۔

پمشکہ چہ تو پد من وتی دردنزارت ءُ تئی کشک رستگیں پدانی راھی بوتاں زندگی تاں کجاکہ من ءَ پوہ ئیت رواں رواناں پدکنز نہ باں راجی جہد ءِ سرکماش ءُ دلستکیں سنگتانی داتگیں سکین من ءَ تاں منی ابدمانیں واھگانی مِنزل ءَ نہ دروہ اَنت۔ تہ ھما گُشتگیں سرشون شالا منا دمبرگ ءَ نئیل انت وھدے تو گوں شھید عبدین جان ءِ ھواری ءَ گس ءَ اتکگ اِت ءِ تئی گُڈی دیدار ھما بوت کہ پدا نے تو واتر کُت نئیکہ تئی شہید بوتگیں جون ءَ وتی گُڈی دیدارے ءِ برمشے مئے چمانی بازار ءِ آدینکیں اوستانی اوپار ءِ میار کُت۔

منا گیر اِنت مجلس ءَ نشتگیں کماشے گوما بلوچ ءُ بلوچ ءِ آ جوئی ءِ جست ءُ پرسی پَتّرے تویک جست ءِ پسو ءَ گشت کہ اے جہد بلوچ ءِ گُڈی جہد اِنت اگاں اے بری بلوچ ءَ وتی آجوئی نہ گپت گڈا ابدی ایردست بیت بازسک باز دیمونی دیئگ کپیت۔ من برے کہ جیڑگانی تیاب ءَ مان دیاں گڈا تہءِ ابدمانیں ارواہ ءِ سرا چار دانک نبشتہ کنگ ءِ جہد ے کنگ لوٹاں بلے چوشیں لبز منی دریائیں دل ءِ تورگ ءَ نہ گوائیت کہ پرتو من ءَ شات بہ بنت۔

پہل کن۔!!!
وھد نیمون کنت من ءَ چاریت
درد پادانی تراولیں کشکے
بیامنی اوست ءِ مُہکمیں پدیانک
دل ترا پکلے نہ کنت بے ھال۔
ترا چہ پد سگارے مچکدگ مُرت کانیگ ءُ کُمب ہُشک بوتاں۔ مومچ دمتوس اِنت میتگانی زید ءُ کہچر ہُشک کلمپوگ، جورکان ءَ آپ پہ ورگ ءَ نیست۔
تئی شکریں ورنائی ءِ مہرانی ھنکین نازانی میتگ ناگ وتی گُڈی روچانی ھساب ءَ تزبیانی گَڈّگاں شُمار ءَ اِنت۔

شاعرحاتم ناگی گشیت۔

مرتگ اَنت درچک چہ ڈُکال ءَ ھزاری ڈیھ ءَ
ھوری ترمپے چہ مے بھت ءَ نگواری ڈیھ ءَ
گوش بترکات اَنت اگاں شانتُلی الہانی چن اَنت
چی کناں ھُشکیں ھسارانی شِکاری ڈیھ ءَ
سدکاں آپ ءُ نسیب اِت پدا واتر نہ کنت
بوت کنت ھاتم ترا ھاک بیاری ڈیھ ءَ

راج ءِ گمنامیں شہید ھاوند ءِ گُلباگ ءَ ماں نودانی نوان ءَ بات ئے،ھون ءِ آشوبیں بہاراں تئی دیار سبز باتیں۔

ماں کیچ ءَپہ ناکو سبزل ءَ ساز ءُزیملی مراگش ءَ اِزمکارانی اوست ءُ اُمیت مُہکم کُت
اِسحاق خاموشؔ

دی بلوچستان پوسٹ 

یک ھشت ءُ دہ سالے زھگے تربتءَ سیمی جماعتءَ وانگءَ اَت،یک روچےدگّءِ سرا سؤت جنان ءَ وانگجاہ ءَ رؤگءَ اَت۔ راجہ احمدخان آ وهدءَ تربتءِ کمشنر اَت ، آ گوں وتی سپاھیگاں ہمے کِشک ءَ گْوزگ ءَ ات۔۔ دیست ئِے کہ گْونڈویے بلوچی سؤتےوش الہانگ ءَ اِنت۔ وتی سپاهیگے پرمات ئےِ کہ اے گونڈوءَ بگر ءُ بیار، گُشت ئِے:” بچے کو پکڑ کر لاؤ“ ۔راجہءِ سپاهیگءَ آئرا گپت ءُ راجہءِ دستءَ دات، راجہءَ آئی ءِ ءُ آئی ءِپتءِ نام جُست کُت کہ کجا وانگائے ۔پدا آئی ءَ پنچ کلدارئےِ داتءُ یلہ ئےِ دات، دومی روچءَ راجہ ءِ سپاهیگ اسکولءَ آئی ءِ رندا اتک اَنت آئیءَ گوں وت ڈی سی اوءِ دپترءَ راجہ ءِ کِرا برُت اِش۔راجہ ءَ آئرا گُشت ” ڈرامہ بوهگءَ اِنت، تو ڈرامہ ءَ بهر بزورءُ سؤت بگش“۔

ہمے گْونڈو ءَ اولی رندءَ منشی نصیر آپسریءِ شعر گشت۔اے کساس 1960 ءِ زمانگ اَت کہ آئی ءَ کسان عُمری ءَ سؤت جنگ بِناء کُت۔ همے ڈرامہ آئی ءِاولی اسٹیج پروگرام بوت۔ پدا رندا باقی بلوچ ۔ فقیر محمدءَ آئیءَ گوں وت کراچیءَ برت ۔
ہمے کسانیں زہگ رُست ءُ مزن بُوت ءُ ناکو سبزل سامگی ءِ نام ءَ ماں دُنیا ءَ نامدار بُوت ءُ کساس ہشت ہزار ءَ بُرز بلوچی، سؤت، لاڑو، نازینک ءُ جتاجتائیں تہرءِ سؤت ئِے گُشت ءُ بلوچی زگریں زیمرئِ زیبائیں تہران ءَ ہر کُنڈ ءُ دَمگ ءَ تالان کُت۔

ماں سوشل میڈیا ءَ وَ مئے بلوچی اِزمکار، شاعر، گُشندہ ءُ اے دگہ پِڑانی زانوگر ءُ کوّاسانی جاور ءُ جیڑہ وہد وہد ءِ سر ا دیما کاینت، مالی تنگدستی، علاجءُ دگ دگہ جیڑہ۔۔۔ءُ پدا ہمے گْریوگ ءُ زارہانی تہا مئے ہمے اِزمکار چہ جہان ءَ وتی دیما ترّین انت ءُ دگہ دُنیا یےءَ رؤنت ۔ہچ نہ بیت۔۔ پدا مئے دلپدردیانی ہوادگیں دانکانی درشانی۔

لہتے وہد ءَ پیسر ماں آرٹس کونسل کراچی ءَ دود ءُ ربیدگی روچ ءِ مراگشے ءَ ، ناکو سبزل منی کش ءَ نشتگ اَت۔ من اَنچو پہ حال پُرسی ءَ جُست کُت کہ ” ناکو چون ئے تو“۔

گوں ہمے جُست ءَ گُشئے من چہ آئی ءِ کوپگاں گْرانیں بارے ایر گیتک۔ ناکو ءَ وتی نہ گیٓگیں جاور ءُ جیڑہانی کِسّہ ءِ گْرنچے بوتک ءُ منی دیما ایر کُت۔
نادْراہی،نِزوری، زمین ءُ جاگہانی چہ دست ءَ پچ گِرگ ءُ باریں کُجام کُجام بے وسی ءِ کِسّہ ۔۔۔ منی دِل گْریوگ ءَ اَت۔

من ءَ گُشیت کہ ” وش ٹی والہاں بُگش ، من ءَ زرّ نیست ، من پریس کانفرنسے کناں وتی اے سجّہیں گپّاں گُشاں“
من ہؤ کُت بلئے دومی روچ ءَ ناکو کیچ ءَ شُت۔
لہتے ماہ ءَ پیسرمہروانیں گُلزار گچکی ؔ ءُ آئی ءِ سنگتاں ماں سوشل میڈیا ءِ جتا جتائیں گروپانی تہا جار پِرّینتگ اَت کہ ما ناکو سبزل

ءِ ھاتر ءَ ساز ءُ زیملی مراگشے کنگائیں بائد اِنت راج کُمک بہ کنت۔ لہتے روچ ءَ ” بازوش“، ”زبردست“،،”ستاکرزیں جُہدے“ ءِ کمنٹساں سوشل میڈیا سرا زُرتگ ات بلئے پدا ہمے مراگش ءِ گپّ جہل ءَ شُت۔

یک شپے ماں کراچی ءَ ما گوں گُلزار گچکیؔ ءَ ہمنیاد اِتیں، دِیوان ءِ تہا خلیل تگرانی،عارف حکیم، لطیف آزات، وسیم انور،محمد حیاتان، اشرف بلوچ ءُ وہاب بلوچ اوں نشتگ اتِاں۔خلیل تگرانی ءَ چہ گُلزار گچکی ءَ جُست کُت کہ سبزل سامگی ءِ مراگش چون بُوت۔ گُلزار ءَ درّائینت کہ مئے سنگت داؤد کلمتی درمُلک ءَ شُتگ ءُ دزگٹّ اِنت ءُ چیزے زرّ ہم جمع ہم بُوتگ ۔۔ بلئے انگت تیاری سرجم نہ انت۔ خلیل ءُ سنگتاں گُلزار دِل سدّکی دات کہ مراگش ءَ الّم بہ کن ات ءُ ما ہرچ وڑین کُمک ءَ ساڑی ئیں۔

من یک روچے دیست کہ گُلزار گچکی ؔ گوں بجّار بلوچ،داؤد کلمتی،ڈاکٹر عبدالصبور بلوچ، ڈاکٹر غفور شاد، بہرام بلوچ، اِسحاق رحیم ءُ گوں اے دگہ بیلاں نشتگ اتنت ءُ ہمے مراگش ءَ جْوانیں رنگے ءَ برجم دارگ ءِ باروا جیڑگ ءَ اتنت۔

لہتے روچ ءَ پد، یونیورسٹی آف تربت ءِ انسٹیٹیوٹ آف بلوچی لینگیوج اینڈ کلچرءِ کُمک ئَ ، 6، اکتوبر 2018 ءَ اے مراگش ءِ برجم دارگ ءِ جار پِرّینت ءُ 6 اکتوبر ءِ بیگاہ ءَ ماں کیچ ءِ دلبند ءَ اے مزن شانیں مراگش برجم دارگ بُوت۔کہ ایشی ءِ تہا ،، ایران ، خلیج، کراچی، پنجگور، گْوادر، سندھ ءُ جتائیں جتائیں دمگاں مزنیں کساسے مہلوک ءَ بہر زُرت۔سبزل سامگی ءِ اِزم ءُ زند ءِ سرا یوسف عزیز گچکی، ڈاکٹر فضل خالق، ٖغفور شادؔ ءُ داؤد کلمتی ءَ تْران اوں کُت ءُ پدا ناکو سبزل ءِہواری ءَ عارف بلوچ، خیرجان باقری، شاہ جان داؤدی، شہمیر سبزل، نصیب مزارؔ، وہاب بلوچ، مسلم حمّل، شوکت مُراد، آسمی بلوچ، اسماعیل آفتاب ءُ اے دگہ گُشندہاں وتی اِزم درشان کُت ۔ اے مزنین مراگش ءَ کیچ ءِ بیگاہ جلوناک کُت ءُ اے مراگش ءِ تہا زالبولاں مزنیں کساے ءَ بہر زُٗرت ءُ پہ راج ئَ ” مُردگ پرستی “ ءِ ڈوبہ دُور کُت۔مراگش ءِ تہا سبزل سامگی ءَ پنچ لکّ کلدار ءِ چیک اوں دئیگ بُوت۔اے مراگش بلوچی زُبان ءُ لبزانک ءِ دپتر ءَ یاتگار بُوت ءُ راجی اِزمکارانی اوست ءُ اُمیتان ءَ مُہکم کُت۔چُشیں مراگش ءِ برجم دارگ ءَ گُلزار گچکی ءُ آئی بیل ءُ سنگت ،یونیورسٹی آف تربت ءِ انسٹیٹیوٹ آف بلوچی لینگیوج اینڈ کلچر ءِ اے ستا کرزیں جُہد تاں کرناں گیرآرگ کرزیت ءُ ہماہانی راج دوستی ءُدِل ستکی ہم ستاکرزیت کہ آہاں اے مراگش ءِ برجم دارگ ءَ مالی کُمک کُتگ۔چد ءُ دیم چُشیں مراگشانی رِد پہ رِد برجم دارگ ءِ اُمّیت چو کوہ ءَ مزن بُوتگ۔