نوک آبادی پہ ایردستیں چاگرد ءَ مازگی نادراھی- نودان بلوچ

نوک آبادی پہ ایردستیں چاگرد ءَ مازگی نادراھی

   نبشتہ کار : نودان بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

ایردستیں مھلوک چو ھما کِرم ءُ لوگ ءَ اِنت کہ مدامی زوراک ءِ پادانی چیر ءَ لگتمال اِنت، آئی ءِ ھستانک ءَ ھچ دابیں ارزشت نیست بزاں کہ زوراک ءِ کر ءَ آئی ءَ ھچ وڑیں انسانی بستار نیست اِنت۔
چوناھی ءَ زوراک زیردست ءِ جند ءَ نہ لوٹ اِیت بلکیں آئی ءِ مال ءُ مڈیانی تلب گار اِنت۔ایردستی زندگی درد ءُ اندوھاں چہ سرّیچیں زندگی یے، ھرچ لوگ ءَ پرس ءُ پاتی ءَ اِنت، تو انچش سما کن ئے کہ ملکموت تھنا ھمے زیردست ءِ کر ءَ اِنت، اناگتی آ چپ ھم نہ بیت۔ کُشت ءُ کوش، گار ءُ بیگواھی، لٹ ءُ کٹ ، دگانی سر ءَ دارگ ءُ بے شرپ کنگ، اے ھروچی ئیں ویل اَنت کہ ھر ایردست چہ ایشاں آژناگ اِنت۔

،بکول ء شائر ئیگ ءَ : ڈیھے کہ دائم زرد بیت ساز ءُ توار بد رنگ بنت ،کندگ ،ھمار ، امیت ،تام سھیل ءُ ھوا چو روچ ءِ گڈی ساھت ءِ دمبرتگیں روچ ءِ وڑ ءَ درست بے کساس ءَ ژند بنت ایردستی تئی دراھیں وشی ءُ لزّتاں چتو پُل اِیت ءُ بارت، زندگی ءِ ھما دوستریں چیزاں چہ تو گِستا کنت کہ تو سما نہ کُتگ اَنت۔

مسال ءِ ھبر ءَ ایردستیں ماتے سالانی سال وتی تاسیپں بچّ ءِ جُتائی ءِ ودار ءَ اِنت، اے ودار آئی ءَ تہ ءَ چہ وران ءُ نزور کناں اِنت، اے ودار ءِ سیاھیں شپ اے ماتاں کور کنان اِنت، بلے چے کن ئے دست ھم نہ رس اِیت ءُ اے ودار ءَ آسر نیست۔  انچیں مزن اُمریں شپے کہ چک جوان بنت، جوان پیر، پیر ءُ آجز اے دُگنیا ءَ یلءَ کن اَنت بلے انگت ءَ شپ ءَ وتی تھاری ءِ بانزل تالان کُتگ اَنت ءُ وتی گام داشتگ اَنت، ھمے اسل ءَ ایردستی ءِ ابرم ءُ نیچر اِنت کہ ھر ایردست اے درد ءُ اندوھاں اوپار کنت ءُ چہ ایشاں آژناگ بیت۔

ایردستی تھنا درد ءُ اندوھانی نام نہ اِنت بلکیں آئی ءَ وتی تہ ءَ انچیں سِلگتیں نادراھی گون کہ ایشانی الاج کنگ ءَ کرن درکار بیت، زوراک ءِ ھمے نادراھی پدریچ در پدریچ ایردست ءَ سانمند کنان بنت، آئی ءِ بودشتاں ھلاس کناں بنت، انچیں نادراھی اَنت کہ ایردست ارزانی ءَ گوں اے پھم اِت ھم نہ کنت کہ من نادراھاں ءُ ھمے زوراک ءِ مستریں رپک ھمیش اِنت کہ ایردست گُٹگیر بیت۔  اے نادراھی چو زوت ھلاس نہ بنت ءُ اے نادراھی ءِ مسال ھما شیرد اِنت کہ تو پاد ءَ کشّ ئے،دست بُک اِیت ءُ دست ءَ کشّ ئے پاد۔
چونایا من وتی منّاں جھد کُتگ کہ اِے نبشتانک ءِ تہ ءَ المی جھت ءَ یک ترانے دیم ءَ بیاراں کہ ایردست کجام نادراھیانی آماچ بیت ءُ پد ءَ ھمے نادراھیانی سان ماں ایردستیں راجمان ءَ چون بنت۔

‏Epistemic paralysis:

زانتکارانی رد ءَ وھدے یک راجے وتی راستی ءُ گواچن ءَ سرپد بوت مہ کنت ءُ آئی ءِ درشان ءَ کت مہ کنت گڑا آ اے ھم نہ زانت کہ من کے آں؟ من کجام وھد ءُ جاوراں چہ گوزگ ءَ آں؟ اے جاورال چتور بدل کنگ بنت؟ من دُگنیا ءِ دیم ءَ چے ءَ چو جناور ءَ چارگ ءُ پجارگ باں؟ بزاں کہ یک راجمانے ءِ تہ ءَ شئور ءِ پیداک کنگ ءِ بودناکی ھلاس بہ بیت گڑا بزاں آ المی پالج ءِ آماچ اِنت۔ھمے واستا فینن ایشی ءِ بگیری ءَ اے وڑ نبشتہ کنت:
‏”Each generation must discover it’s mission, fulfill it or betray it”

اسل ءَ فینن ءِ نزّ ءَ ھر مردمے کہ ھما وھد ءَ پیداک بیت گڑا ھما وھد ءِ لوٹانی ھساب ءَ آئی ءِ وتی جتائیں راجمّانی، سیاسی، پگری جیڑہ بنت کہ آیانی دیمپان بیگی ءُ ایشانی شر کنگ ھمے مردمانی زمہ واری اِنت کہ ھمے وھد ءَ پیداک بوتگ اَنت۔گڑا ایردستیں مھلوک ءِ سر ءَ ھم الّم ءُ ھژدری اِنت کہ چہ اے نادراھی ءَ وتارا در بہ کن اَنت ءُ وتی چاگر ءِ دود ءُ ربیدگانی ھساب ءَ راست ءُ رد، شر ءُ ھراب ءَ وت نبشتہ بہ کن اَنت ءُ دیم ءَ بیار اَنت ءُ گوستانک ءَ در بجن اَنت۔ انسان تھنا یک ساھدارے (بائیولوجیکل جسد) نہ اِنت بلکیں انسان وتی تہ ءَ شئورے دار اِیت، آئی ءِ تہ ءَ نوکیں چیزے پیداک کنگ ءُ مٹ کنگ ءِ بودناکی ھست اِنت بزاں کہ آ دُگنیا ءَ وتی ھساب ءَ نام دات، آئی ءِ تہ ءِ اسراراں پد جنت، زوراکی یے راھبنداں سرپد بیگ ءِ جھد ءَ کنت، وتی راستی ءُ گوْاچن ءَ وتی ھساب ءَ درشان کنت، ھمے واستا اگاں یک مردمے یا راجمانے وتی تجربگ، وتی درد ءُ اندوہ، وتی گوستانک ءِ راستیانی درشان کنگ ءِ بودناکی، اے درستاں یکیں اھد ءَ کت کنت گڑا آ نوکیں دُگنیا جوڑ کت کنت۔ ھمے واستا پاؤلو فریرے نبشتہ کنت کہ:
‏”To exist, humanly, is to name the world, to change it.”

دِگہ یک نزوری یے Intellectual Dependency ئیگ اِنت۔باز براں تو اے گپ ءَ اِش کن ئے گڑا ترا انچش سما بیت کہ چہ دومی مردمانی دودمان ءَ زانت ءُ دربرگ ھراب اِنت، بلے ایشی ءِ متلب اے نہ اِنت کہ چہ دومی دودماناں در مہ بارت بلے اسل ءَ جیڑہ ھمد ءَ چہ پیداک بیت کہ وھدے یک راجے المی پیدوارے (Producer) ءِ جاہ ءَ تگنا اِلمی کنزیومرے (Consumer)جوڑ بہ بیت بزاں کہ آ ھر چیز چہ دومی ءَ بہ زور اِیت داں ھما کساس ءَ کہ آ وتی جند ءِ راستی ءُ گوْاچن ءَ ھم چہ دومی راجمانانی آورتگیں ھیال ءُ لیکھانی وسیلہ ءَ سرپد بہ بیت گڑا اِلمی کنزیومرے ءِ جیڑہ ھمیش اِنت۔
چوناھا ھر زوراکے کہ ایردست پیشدارگ ءِ جھد ءَ کنت آ وتی سیّت ءُ نپاں چار اِیت ءُانچیں ھیالءُ لیکہ دیم ءَ کار اِیت کہ آئی ءِ بالادستی ءِ جواز جوڑ بہ بنت۔

کینیائی زانتکار گوگی نبشتہ کنت:‏The biggest weapon wielded and actually daily unleashed by imperialism against that collective defiance is the cultural bomb”
“ربیدگی بمب”ءَ چہ مراد ھما کار ءُ کسب کہ یک راجے ءَ وتی گوستانک، وتی زبان ءُ وتی بودشتانی سر ءَ شک کنگ پرما اِیت،وھدے کہ اے شک گیش ودان بوت گڑ ءَ تو وتی تجربگاں شر سرپد نہ بئے۔اے ھوالہ ءَ زاتنکارانی گُشگ اِنت کہ ایردست وتی واستا ھما چیز ءَ جیڑ اِیت،ھما چیز زوراک ءَ پرائی ءَ جیڑ اِتگ بزاں کہ ایردست زوراک ءِ پگری اپروچ ءَ وتی تہ ءَ جاگہ دنت۔اسلءَ ایشی ءِ گنتریں دروشم ھمیش اِنت کہ یک راجے ءِ وتی پگری بروسہ ھلاس بہ بیت۔آ کری وھداں ھمے جیڑ اِیت کہ زانت چہ دگہ جاھاں کاینت ءُ مارا سر بنت ءُ مئے کار بس ھمیش اِنت کہ ما ایشاں چہ ڈنّ ءَ بیار ایں ءُ وتی پگری نکشہ ءِ تہ ءَ بند بہ کنیں۔

دیمترءَ کہ ما باوست کنیں

‏(Social disntegration)

راجانی تاکت گوں راجمانی رشتھاں بندوک اِنت۔ پہ درور وت ماں وتی بیسہ، وت ماں وتی ارزشت ءُ مچانکی شئور، اے ھما چیز اَنت کہ انسان ءَ وت ماں وت ءَ نندگ ءِ سکین ءَ دے اِنت ءُ وھدے کہ اے نزور بہ بنت گڑا راجمان انچیں نادراھیانی آماچ بیت کہ آئی ءَ sociology ءِ زبانءَ (social disintegration) گُش اَنت۔ سوشیالوجسٹ انچش گوش اَنت کہ راجمان تھنا مردمانی مچی ءِ نام نہ اِنت بلکیں اے یک Moral community یے۔وھدے کہ مچانک ءِ تہ ءَ ھمے سِتک کہ مھلوک ھمیشانی منوگر اِنت، ھمے ارزشت ءُ بیسھانی سر ءَ زندگی کنگ ءَ اِنت، اے نزور بہ بنت گڑ ءَ سرجمیں مچانک وتی مانا ءَ گار کنت۔‏ Èmile Durkheim اے جاور ءَ anomie ءِ نام ءَ دنت: ‏”Man cannot become attached to higher aims and submit to a rule if he sees nothing above him to which he belongs.”

وھدے کہ راجمان ءِ مردمانی تہ ءَ وت ماں وتی بیسہ ھلاس بوت،مچانکی نپانی بدل ءَ نپری سیت ءُ نپ ءِ اوستیگ بہ بنت، مچانکی پجار ٹولی پجار ءِ تہ ءَ مٹ بہ بیت گڑ ءَ بزاں کہ ھمے social disintegration بندات اِنت، ھمے وھد ءَ راجمان زندگی ءِ جسم ءِ بدل ءَ جتائیں آزایانی مُچی یے جوڑ بیت۔زوراک اے وڑیں وھد ءَ سوب کنت، اے دابیں چیزاں شور بندیانی ھساب ءَ کارمرز کنت۔ مسال ء ھبر ءَ زوراک ءِ نامدار تریں شوربندی “Divide and rule” اِنت کہ اے ھمے دابیں وھد ءَ کارمرزگ بیت۔ اسل ءَ اے راجمانی انجینئرنگ ءِ شوربندی یے ءُ زوراک ءَ شر سما اِنت کہ یکمُشتیں راجمان پروشگ نہ بیت گڑ ءَ ھمے واستا زبان، مذھب، ٹک ءُ کٹمانی بنیات ءَ ایردست ءَ بھر ءُبانگ کنت۔

زوراک راجمان ءِ تھی سیادیانی پروشگ ءِ جھد ءَ کنت داں کہ ایشانی یکمشتیں تاکت ھلاس بہ بیت۔
امریکی دگہ زانتکارے ھمے وڑ گوش اِیت کہ”کجام ھم راجمانے بہ بیت آئی ءِ اسل دولت آئی ءِ شوشل کیپیٹل (Social capital) اِنت۔ وھدے اِ۔ے دولت ھلاس بوت گڑا آ راجمان سر زاھری دیمروی ءَ چہ ابید تہ ءَ نزور بیت”اے چہ درستاں گنتریں بیماری اِنت کہ یکیں جاہ ءُ دمگ ءِ مردم چہ دومیگ ءِ درد ءُ پریشانیاں دستاں چست کن اَنت ءُ گوش اَنت کہ مارا کار نیست، اگاں کسے کُشگ بہ بیت گڑ ءَ دومی گوش اِیت کہ من نہ بوتگاں، کسے ءِ سر ءَ زوراکی کنگ بہ بیت دومی ھمے گپ ءَ دیم کار اِیت من ءَ چے کار۔۔۔۔ اد ءَ چہ زانگ بیت کہ اے راجمان ءِ مھلوک بس ساہ زورگ ءَ چہ ابید دگہ ھچ ءِ کار ءَ نہ اِنت۔

دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت-