واھگ
نبشتہ کار: سنگت ھانُلی
رجانکار: زانِش بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
منی نام واھگ بزدار اِنت، من تئی گَشت ءِ کمانڈراں، نپسیات ءِ نودربرے آں، جنگ ءِ تہ ءَ یک گریبیں سرمچارے آں ءُ زور گپتگیں بلوچستان ءِ گُلامے آں۔
ایرجیگیں بلوچستان؟ ما درست ایرجیگیں بلوچستان ءِ مردمیں ۔
تو یک زمانگے نوآبادیاتی زورگیری ءِ آماچ بوتگ ئے۔
من دو رند ءَ۔
نہ کن ئے؟
ڈیرہ گازی ھان۔۔۔) کے ءَ زانتگ اَت کہ منی نبشتانکانی اولی دوستداروک یک روچے منی نبشتانکانی بنگپ جوڑ بیت۔ ءُ وھدے کہ چوش بیت گڑا ھیال چہ بے تواری ءِ کبس ءَ آجو بنت ءُ ھیال ءُ لیکہ انچیں وڑے ءَ درکپگ ءَ بندات کن اَنت کہ ایشی ءِ بارہ ءَ نبشتہ کنگ ءِ وھد ءَ زبان ءِ سر ءَ یک بے تواری یے ایر کپ اِیت۔
یک انچیں کردارے کہ آئی ءِ دیم ءَ ھما بُرز بُرزین ءُ بُستریں ھند ءُ دمگ ھم ھلاس بنت، وھدے من یک سرمچارے ءِ کردار ءَ نبشتہ کنگ ءَ ننداں گڑا کلم ءِ سیاھی بُرزی ءِ ھون ءُ چمّانی ندارگ چہ وتی جاہ ءَ کشّگ بنت.
نادان گْوش اِیت کہ .
تقدیر دنو بخت دنو شین دنو اف
داں دن کہ ننا یاکو قسم پین دنو اف
نبشتہ کارے مھروانیں سنگتے گھتریں انسانے، نپسیات ءِ نودربر ءُ جاسوسے واھگ ھر چیز ءِ جوھر اِنت. واھگ نجات دھندہ ءُ ھیرو اِن، واھگ آشوب ءِ مارشت اِنت، گوں سنگتاں ھرجاہ بیت آ ھمراہ اِنت من آئی ءِ ھمراھی ءَ ھم اوشتات نہ کُت، واھگ ھما اِنت کہ گرانیں ساھتاں داں سُھب ءَ نشت ءُ تسلّہ ئِے دات، واھگ ھما درست اَت کہ یک آشوبی انسانے بوت کنت. ھاں ڈیرہ گازی ھان، ڈیرہ جات ءِ سرزمین کہ اود ءَ بلوچ آبادی ءِ راجدپتر کم چہ کم پانزدھمی کرن ءَ روت۔ برے اد ءَ بلوچ ٹکّی تاکت بوتگ، برے اوگان ءُ سِکّ سلتنت ءِ ھکومت ءِ چیر ءَ، ءُ پد ءَ برتانیہ ءِ زورگیری 1849 ءَ پاکستان ءِ پارٹیشن ءُ ھندوستان ءِ دمگ ءَ بوتگ۔ پنجاب ءِ انتزامی نکشہ ءِ تہ ءَ نبشتہ کتگ۔
پمیشکا تو ھم بلوچے ئے ءُ تو پنجاب ءِ نندوک ئے۔
اے جنگ ءِ سوگات اَنت سنگت ترا اناگہ ءَ ھال دینت ءُ آرام ءِ سر ءَ گْوشگ بیت کہ تو سنگتے گار کتگ۔
ءُ پد ءَ؟
ءُ پد ءَ چے؟ تو پاد کائے وتی ارساں پھک کن ئے ءُ پد ءَ جنگ ءِ تیاری ءَ کن ئے
بس ھمیش انت۔ جنگ ءِ وتی رھبند اَنت تو آئی ءِ گڈی رسماں ھم ھوار نہ بہ ئے، بس تئی کِر ءَ آئی ءِ گڈی گپ ھست بنت کہ تو داں گُڈّی ءَ یات ئِے کن ئے۔ چہ ایشی ءَ پد ھچ نہ بوتگ۔
اینو ولدا قبر ئس خنتون
ولدا تینا لاد ئس گوہان
شپ کم کم ءَ تھار بوگ ءَ اِنت، دیم ءَ کسانیں شمشموکیں چراگے ھست کہ آئی ءِ روژنائی بس ھما وڑ ءَ اِنت کہ سیاھی ءُ کاگد ءِ دیم ءَ گندگ بہ بیت، دور ءَ پُلنگ ءِ گرگ ءِ توار شپ ءِ ھاموشی ءَ چیر دیگ ءَ اِنت ءُ منی سرین ھڈ ءِ سر ءَ لرزِشتے روان دنت۔ تو زان ئے من اولی رند ءَ کہ دیم ءَ شتاں گڑا توپگ ءِ دارگ ءِ وھد ءَ منی دست لرزگ ءَ اِت اَنت
سیاھی شنگ ءُ تالان بوگ ءَ اَت چو شپ ءَ سیاہ ءُ تْرسناکیں وڑے ءَ گنوک اِنت، ھیال ھمکاری نہ کنگ ءَ اَنت، ھیال بے توار اَنت بلے نبشتہ کنگ ءِ جست ءُ پرس ھست، چوں نبشتہ بہ کناں من نہ زاناں؟!
تو زان ئے مرچیگیں زمانگ ءَ پہ سپر کنگ ءَ گاڑی ھست، اگاں ناں گڑا ما 24 کلاک ءَ بے دم کنگ ءَ سپر کنیں ھما جاہ ءَ کہ مئے پاد ءِ پوست چہ وتی جاہ ءَ کشّ اِیت ءُ ماھانی ماہ ءَ ٹپّ ءُ ٹور ھلاس نہ بنت آئی ءِ بلوچی گال چو کوہ سلیمان ءِ وڑ ءَ اَت، انچش جتا اِنت کہ یکے ءَ پہ سرپد بوگ ءَ دو رند ءَ پد ءَ گشگ ءِ لوٹ کنگی اَت آئی ءِ رنگ ءُ دْروشم ءُ چیگ درست پاکیں کوہ سلیمان ئیگ اِت اَنت، اگاں آئی ءَ وتی پجار پدر نہ کتگ اَت ھم آئی ءِ پجار کنگ گران نہ بوتگ اَت تو جْوانیں نبشتہ کارے ئے، بے یک سکیں جوانیں نبشتہ کارے تو زان ئے پرچا؟ پرچا کہ تو وتن ءِ بارہ ءَ نبشتہ کن ئے جُھد ءِ بارہ ءَ نبشتہ کن ئے، تئی گپانی تہ ءَ کشش چہ ھما وھد ءَ پیداک اِنت ھما روچ ءَ کہ تو ایشانی بارہ ءَ نبشتہ کنگ ءَ بند کن ئے گڑا تو ھم یک سادگیں نبشتہ کارے ءِ بستار ءَ مان ئے،نپسیات آئی ءِ بنگپ اَت ءُ اولی نپسیاتی ٹراما ھما جگراپیائی ٹپ اَت کہ آئی ءِ لوگ ءِ سر ءَ دگرے ءِ نام ءَ نبشتہ اَت، ڈو بوئس ءَ اے گپ ءَ ڈبل گْوشتگ۔
آ گْوش اِیت کہ سما (شعور) ھما جاہ اِنت کہ مردم وت ءَ وتی چماں چہ ھم گند اِیت ءُ ھما چماں کہ آئی ءَ را دروگیں پجار داتگ، من نہ زاناں کہ آئی ءَ وت وت ءَ اے لبزاں دیستگ یا نہ دیستگ بلے آئی ءِ زمین ءُ پجار ءِ جیڑہ پہ اے ھیالانی سرپد بوگ ءَ الّم ءَ یک دیدانکے دات کنت، کاگد آئی ءَ بگندئے پنجاب ءِ یک ٹکرے بہ گْوش اِیت بلے آئی ءَ ھون گوں بلوچستان ءَ بندوک کنت، نکشون ءِ لیکہ ءُ پجار ءِ سیمسر یکے دومی ءَ چہ جتا اِت اَنت، ھمے سَوب اِنت کہ آئی ءِ گپ ءُ تران چہ نپسیات ءَ بندات بوتگ اَنت ءُ گوں وتن ءَ آسر بوتگ اَنت، آئی ءَ وتی نپس ءِ چپّاں لھتیں کتابی گالبند ءَ بندیگ کنگ ءِ بدل ءَ وتی گالاں مانریچگ ءِ جھد کُت۔ پرچا کہ انسان پہ وتی ھستی ءِ سرپد بوگ ءَ نپسیات ءِ دپتر ءَ پچ کنت ءُ آ وتی اندر ءَ راجدپتر ءِ یک سرجمیں درے درگیج اِیت۔
ھیال ایش اِنت کہ پجار ءِ بھران ءِ بارہ ءَ نپسیات ءِ کلاس ءَ پچ کنگ بوتگ ءُ استاد ءَ گوں توار ءَ وانگ بندات کتگ۔ آ دگہ نودربراں اے گپ لیکھے پھم اِت ءُ وتی دپتراں نبشتہ کُت بلے یک نودربرے ءَ اے گپ چو وتی راجدپتر ءَ گوش داشت، تاکانی سر ءَ ھچ جاہ ءَ آئی ءِ راج ءِ نام گرگ نہ بوتگ بلے آئی ءِ جیڑہ ھمک لیکہ ءِ تہ ءَ ساڑی بوتگ۔
زورگیر ھما وھد ءَ پیداک بیت کہ یک ڈنی زوراکے یک زمینے ءَ ایر کپ اِیت ءُ اود ءَ وتی کانود، زبان ءُ رھبنداں پزور سر ءَ مُش اِیت، بلے وھدے کہ ھمے زور یک دمگے ءَ جتا بوگ ءِ اجازت دیگ ءِ بدل ءَ آئی ءَ وتی ھستی ءِ تہ ءَ ھوار کنت ءُ وتی سیمسراں بھر جوڑ کنت گڑا اے کار ءِ دگہ گالبندے ”توکی زورگیر“ (اندری استعمار) اِنت۔ اے گیشتر گھتر اِنت پرچا کہ اد ءِ کبزہ گیر ءَ یلہ دیگ نہ لوٹ اِیت، پمیشکا ایردستیں مردم یلہ دیگ ءِ روچ ءَ نہ گند اِیت نوں ایشی ءِ ساناں بچار اِت۔ نگوگی ءُ تھیانگو گْوش اِیت کہ زورگیر ءِ سِلتریں ٹپ دودمانی بمب اِنت کہ آ ایردستیں مردماں وتی نام، وتی زبان، وتی راجدپتر ءُ وتی توانائیانی سر ءَ چہ ایمان ءَ زبھر کنت، پہ آئی ءَ زبان وتی وتی اِنت آ راج ءَ گوں ھمگرنچ کنگ ءِ توان ءَ دار اِیت پمیشکا وھدے کہ ماتی زبان کم لیکگ بہ بیت ءُ ھاکم ءِ زبان میار لیکگ بہ بیت گڑا راج چہ وت ءَ پْرش اِیت. البرٹ میمی ءِ رد ءَ زورگیر ایردستیں مردم ءِ اکس ءَ جوڑ کنت ءُ انچش باز رند ءَ پیشدار اِیت کہ ھمے ایردستیں مردم آئی ءَ وتی دیم لیک اِیت. ءُ پاؤلو پریر ءِ زھرتُریں گپ ایش اِنت کہ زلم ءِ گڈی سوبمندی ھما وھد ءَ بیت کہ یک کسانیں واجھے ایردستیں مردمانی توک ءَ آباد بہ بیت۔
استاد ءَ کتاب بند کتگ ءُ چہ بورڈ ءَ گڈی گال مٹ کتگ ءُ چہ کوٹی ءَ دراتکگ، بوت کنت آ دگہ نودربراں وتی دپتر جم کت اَنت ءُ یک یک ءَ پادآتک اَنت ءُ کلاس ھالیگ بوگ ءَ اَت بلے یک نودربرے وتی جاہ ءَ اوشتاتگ اَ، آئی ءِ دیم ءَ پچیں کاپی ءِ تہ ءَ لھتیں لیکہ ءُ آئی ءِ ھیالانی تہ ءَ ھزاراں ھیال اِت اَنت۔ ھما نکشون کہ آئی ءِ لوگ ءِ سر ءَ دگرے ءِ نام نبشتہ اَت ھما زبان کہ کوہ ءِ سر ءَ گپ بوتگ اَت ءُ شھر ءَ لگیر کنگی اَت ھما جست کہ استاد ءَ آئی ءِ پسو نہ دات۔ مٹ بوتگیں گال ءِ کمزوریں لیکہ بورڈ ءِ سر ءَ پشکپت، آئی ءَ بازیں وھدے ءَ آئی ءِ نیمگ ءَ چار اِت۔
شپ انگت جھل اِنت ءُ چراگ ءِ شَم انگت ٹِک ٹِک اِنت، من نہ زاناں کہ آ نودربر آ روچ ءَ چینچک دیر ءَ نِشتگ اَت من زاناں کہ ھما دروَنت کہ کلاس ءَ نہ داتگ آ وت نبشتہ کتگ۔ مرچی ھمے دروَنت منی دیم ءَ پچ اِنت ءُ من گوں ھالیگیں ھیالے ءَ آئی ءِ دیم ءَ ننداں. آ گْوش اَنت کہ گار ءُ بیگواھی زندگ بوگ ءِ اولی دروازگ اِنت، اے گپ چینچک راست اِنت من نزاناں بلے من زاناں کہ داں یک نامے نبشتہ کنگ ءُ گْوشگ بیت آئی ءِ نہ بوگ یک وڑیں ھستی یے ۔ آئی ءَ کہ پہ وت ءَ لوگ نہ رس اِتگ آئی ءَ وتی لوگ گوں گالاں جوڑ کتگ ءُ آ لوگ ءَ نوآبادیاتی کنگ نہ بیت۔
بولان آئی ءِ پناگاہ اَت۔ ءُ بولان مارا چہ ھر چیز ءَ دوست تر اِنت، چیزے گرانیں چیزے ءِ نام ھما وھد ءَ کہ مئے زبان ءَ کیت نرم بیت۔ بولان ءِ کوہ ما مدام گوں ھمے نرمی ءَ گْوشتگ اَنت، لکر، بُزگر، مرگٹ، سارو یخو۔ اے پہ مارا چو مئے لوگ ءِ پیرینانی نام ءِ وڑ ءَ اَنت کہ ما آیاں یات کنیں پرچا کہ آیاں مارا پناہ داتگ، مھر ءِ اولی دْروشم ھما وھد ءَ بیت کہ مردم یک چیزے ءَ وتی نام ءَ گْوشگ ءِ ھک ءَ لوٹ اِیت، نکشہ نگار نام بدل کنت بلے آ کہ ازیز ءَ وتی کوھنیں نام ءَ گوں توار کنت آ ھر وھد ءَ کسانیں بگاوتے کنت داں نامے نبشتہ کنگ ءُ گْوشگ بیت آئی ءِ نہ بوگ یک وڑیں ھست بوگے۔ آئی ءَ کہ پہ وت ءَ لوگ نہ رس اِتگ، آئی ءَ وتی لوگ گوں گالاں جوڑ کتگ ءُ آ لوگ ءَ نوآبادیاتی کنگ نہ بیت
گْوشگ ءِ ھک ءَ لوٹ اِیت۔ نقشہ نگار نام بدل کنت بلے ھما کہ گرانیں نام ءَ وتی کوھنیں نام ءَ گوں توار کنت آ ھر وھد ءَ کسانیں سرکشی یے کنت۔ ءُ آ کہ چہ وتی نام ءَ اے کوھانی دامن ءَ ایر کپ اِیت، کوہ آئی ءَ ھچبر بیگانہ نہ لیک اَنت۔ گڑا نام پہ چے اَنت؟ پہ ھمایاں کہ چہ راہ ءَ گوز اَنت، دانکہ پشت کپتگیں مردم بہ زان اَنت کہ ھما راہ کہ چہ راہ ءَ گوزگ ءَ بوتگ اَنت۔ ءُ تو چہ بولان ءَ دیم پہ سیبل ءَ شُتگ ئے۔
دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی ءِ درشانی انت۔