نگدی چمشانک (پتھرکا زمانہ، کانسی کا زمانہ، لوہے کا زمانہ) – ڈاکٹر مبارک علی |گل ھسن بلوچ

الم بوانیت

آھوگ تو اے وڑ مہ کُتیں۔۔۔ – بالاچ قادر

آھوگ تو اے وڑ مہ کُتیں۔۔۔ بالاچ قادر دی بلوچستان پوسٹ گُل ترا یات بیت ھما وھدی کہ توءُ دگہ سنگتے مئے...

کمےّ وھد کشّ – منھاج مختار

کمےّ وھد کشّ منھاج مختار دی بلوچستان پوسٹ تو ھم زانئے کہ من ترا گشگایاں بلے اگاں ترا موھ رست منی اے...

بلوچستان ءِ آجوئی ءِ ترس ءُ پاکستانءِ نوکیں پالیسی: نبشتہ حکیم واڈیلہ

گوشنت زوراک وھدءِ وتا نزور بیگءَ گندیت اگں ماریت گڑا آوتی سرجمیں زورا جنت ءُ وتی زوراکیءَ برجم دارگءِ...

نگدی چمشانک (پتھرکا زمانہ، کانسی کا زمانہ، لوہے کا زمانہ)

نبشتہ کار : ڈاکٹر مبارک علی

چمشانک دئیوک : گل ھسن بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

اِے سئیں بھر بزاں (جلد) ( پھتر کا زمانہ، کانسی کا زمانہ، لوہے کا زمانہ)  سئیں بھر (جلد) بنی آدم ءِ تھذیب ءِ سر ءَ نبشتہ کُتگ اَنت بنی آدمی تھذیب ءِ سَے بھر ءَ بھر کُتگ ۔ اولی زمانگ سَنگ ءِ زمانگ (پتھر کا زمانہ) بیت بنی آدم جنگلاں بیت وتی وردن ءُ ورگ ءِ ھاتر ءَ ساھدارانی شکار ءَ کنت وتی گُژن ءَ ھلاس کنت اِے وھداں بنی آدم باز نزور بیت آئی ءِ کرا چوشیں ساز ءُ سامانے نہ بیت کہ ساھداراں شکار بہ کنت،  ھمے وجہ بیت بازیں وھداں ھما زوراکیں ساھداراں بنی آدم وتی ارجان کُتگ اَنت بنی آدم ءَ جُھد کُتگ کہ آ جاھے نہ جاھے وتی لاپ ءِ شوھاز ءَ بہ کنت ۔ اِے گْوشگ بیت بنی آدماں ساھدارانی تُرس ءَ باز باز یک جاہ ءَ تر ءُ گرد کُتگ تانکہ یکے دومی ءَ بِہ بَہ چارین ایت ۔ گُڑا بنی آدم ءَ ساھدار ءِ شکار سَنگانی سر ءَ کُتگ ۔ سَنگ جتگ آوان ءَ ٹپی کُتگ پد ءَ پہ آسانی شکار کُتگ ۔
 
چوشکہ بنی آدم ھما ساھدار اِنت کہ آئی ءِ مّجگ ءِ تہ ءَ جیڑیگ ءِ ھاٹیگ ھست آ جیڑ اِت کنت ءُ دیمروئی کنت ۔ چوناھا گْوش اَنت (ضرورت ماں کی ایجاد ہے)  بزاں ترا ھما وھداں چیزے درکار بیت گُڑا تو آئی ءِ شوھاز ءَ درکپ ئے، پمیشکا بنی آدم ءَ را پہ شکار ءَ انچیں ساز ءُ سامان درکار بُوتگ کہ آ پہ آسانی ساھداراں شکار کُت وتی گُژن ءَ ھلاس کُت بہ کنت ۔

دومی (کانسی کا زمانہ) اِے ھما دور بیت کہ انسان چہ اولی زمانگ ءَ گیش دیمروئی کنت ، پہ شکار ءُ زمینانی کار ءِ واست ءَ ساز ءُ سامان جوڑ کنگ بندات کنت انچو کہ پیش ءَ سَنگ ءِ بُوتگ اَت اَنت۔ کانسی ءَ بنی آدم چہ سَنگ ءِ زمانگ ءَ کَش اِیت یک نوکیں دیمروئی یے ءَ نیمگ ءَ آرت، نوں بنی آدم ءِ تہ ءَ گیش دیمروئی اتکگ اَت ، جنگلاں درکپتگ اَت اَنت کور ءُ آپانی کرا ننداں بوت اَنت تانکہ گیش کشت ءُ کشاری بہ کن اَنت۔

سیمی دور  (لوہے کار زمانہ)  اِے چہ کانسی ءِ زمانگ ءَ گیش دیمروئی کُتگیں زمانگے زانگ بیت ایش ءَ بنی آدم گیش آسراتی داتگ زَر ءِ جوڑ کنگ ءِ بندات ھمے زمانگ ءَ بیت ریاست ءِ بندات ھم بیت ھمے وھداں ءُ چاگرد ءِ بھر ءُ بانگ ھم ھمے وھداں گیش بیت ۔ پُچ ءُ پوشاک ءِ رواج گِیش بواں بیت ۔ نوک نوکیں پُچ ءِ درشم کیت دیم ءَ ۔ سائنس ،فلسفہ، ھم ھمے زمانگ ءَ دیمروئی کنگ بندات کن اَنت یونان ءِ شھر ایتھنز ءَ سقراط، افلاطون، ارسطو ءِ وڑیں فلسفی دیم ءَ کیت چاگرد ءِ تہ ءَ دیوی ءُ دیوتایانی بگیر ءَ گپ کنگ ءُ مھلونک ءَ سرپدی دئیگ ءُ آوانی تہ ءَ جُست ءِ ھاٹیگ ودی کنگ بندات کن اَنت ھمے وجہ بیت کہ سقراط ءَ زھر دیگ بیت اِنت ۔

مبارک علی جلد اولی (پتھر کا زمانہ ) ءِ تاک دیم 98 ءَ “زمین اور عورتیں ” سرھال ءِ سر ءَ تراں کنت کہ زمین ءَ را مات ءِ بستار پمیشکا دیگ بوتگ ، زمین ءَ ورگ داتگ بلے آ یک جاھے ءَ ھم (مادرسری نظام ) ءِ گپ ءَ نہ کنت در اسل ءَ اولی زمانگ ءَ درستیں کار زالبول ءِ کوپگاں بُوتگ اَنت، زالبول ءَ کشت ءُ کشاری کُتگ آ وھداں زالبول ءِ مستری بوتگ، بلے مبارک ھر وھداں زالبول ءَ کمتر لیک اِیت –

دگہ یکے جیڑھے مبارک علی ءِ ایش اِنت کہ آ وتی اِے سئیں بھر (جلد) کتابانی ءَ ھچ وڑیں سرشونی نہ دنت کہ آئی ءَ چہ کُجا کُجا اِے چیز ونتگ ءُ پٹ ءُ پول کُتگ اَنت ۔ پرچیا کہ کتاب ءِ نبشتہ کنگ ءَ بازیں پٹ ءُ پول درکار بیت ۔ ھاں ھما مردم  چوشیں چیز ءِ دیم ءَ کار ایت کہ اولی رند بیت ھما کوھنیں جاھاں روت پٹ ءُ پول کنت گُڑا شریں چیزے دیم ءَ کار اِیت ، بلے مبارک وت آرکیالوجیسٹے نہ اِنت بلکن یک راج دپتر زانتے (تاریخ دانے) گُڑا آرا المی اِنت ھما آرکیالوجیسٹانی پٹ ءُ پول کُتگیں چیزاں دیم ءَ بیار اِیت کہ آوان پٹ ءُ پول کُتگ ، ھماوانی سرشونی ءَ بہ دنت گُڑا آئی چیز منّگ بنت ۔ پد ءَ آئی ءِ کتابانی وانگ ءَ تو انچو مارئے کہ تو کسانیں نبشتانکے وانگ ءَ ئے –

ھاں من منّاں کہ مبارک وتی ، وت نبشتہ زندال ( آپ بیتی)  ءِ تہ ءَ گْوش اِیت من جُھد کُتگ وتی کتاباں گوں آسانیں لبزاں نبشتہ بہ کن آں تانکہ مردم آسانی ءَ ونت اِش بہ کن اَنت ۔  بلے چوش نہ اِنت ھچ سرشونی مہ بیت ءُ پد ءَ انچو گْوش ئے  کسانیں نبشتہ کارے نبشتانک نبشتہ کنگ ءَ اِنت ۔

باکی کتاب جْوان اَنت آوانی تہ ءَ سرشونی ھم دنت بلے اِے سئیں بھرانی تہ ءَ ھچ وڑیں دلیّل ءُ منتک نہ دنت ۔ مردم انچو مار اِیت وت ساچیں نبشتانک اَنت ۔ پد ءَ اِے ھم گْوش اِیت کہ نبشتکار ءُ دانشورانی گْوشگ اِنت بس دگہ آوانی ھچ وڑیں چیز دیم نہ یار ایت ۔ آ دومی بھر بزاں ( کانسی کا زمانہ)  ءِ تاک دیم 56 ءَ “تعلیم” ءِ سر ھال ءِ سر ءَ تراں کنت ءُ گْوش اِیت میسوپوٹامیہ ءِ بابلی تھذیب ءِ تہ ءَ اِے بوتگ کہ اسکول ءَ زھگاں ونتگ آواں گوں مزنیں توار ءَ سک ءَ ونتگ بلے ایش ءَ سر ءَ ھچ منتک نہ دنت ۔ من تنی وھدی ھچ جاہ ءَ نہ دیستگ کہ ھما آرکیالوجیسٹاں آواز ءِ گپ جتگ، آوانی پٹ ءُ پول ءَ چی ھما کوھنیں چیز دست کپتگ اَنت کہ آوانی ھساب ءَ اندازگ جتگ اِش کہ اِے چونیں مردم بُوتگ اَنت بلے کس ءَ توار ءِ گپ نہ کُتگ ۔ مبارک وتی کتاب ءِ تہ ءَ دنت اِے نہ گْوش اِیت کہ کُجام آرکیالوجیسٹ ءَ پٹ ءُ پول کُتگ یا کُجام کتاب ءَ بُوتگ-


دی بلوچستان پوسٹ: اے نبشتانک ءِ تہ ءَ درشان کُتگیں ھیال ءُ لیکہ نبشتہ کار ءِ جِندئیگ اَنت، الّم نہ اِنت کہ دی بلوچستان پوسٹ رسانک نیٹورک ایشانی منّوک بہ بیت یا اگاں اے گل ءِ پالیسیانی درشانی اِنت۔

نوکتریں

بلوچستان: یک مردمے زورانسری آوار جنی ءَ پد بیگواہ

سربوتگیں ھالانی رِد ءَ پاکستان ءِ پھازگی لشکر ءَ یک مردمے زورانسری آوار جتگ ءُ بیگواہ کتگ -

عبدالمالک ءِ کُشندھانی یل بوگ پدردی اِنت – کھول

عبدالمالک ءِ کھول ءَ رسانکدراں وتی شنگ کرتگیں درشان ءِ تہ ءَ گوشتگ کہ کتکاراں دوھزار بیست ءُ دو ءِ بیست ءُ...

زورانسری آوار جنیانی بگیری ءَ کراچی ءَ زھرشانی برجاہ

بیگواھیں مردمانی پانکجنیں گل وائس فار بلوچ مسنگ پرسنز ءِ زھرشانی برجاہ، زھرشانی ءَ مروچی چار ھزار ءُ نُھ سد ءُ سِی...

ڈیرہ بگٹی ءَ شُد ءِ سوب ءَ سینزدہ سالی ورنا ءَ وتکشی کُتگ

ڈیرہ بگٹی ءِ دمگ سوئی ءَ سینزدہ سالی شُدیکیں ورنایے ءَ ھُشکیں نان ءِ نہ رسگ ءِ سوب ءَ وتی گُٹ وت...